Archeologen ontdekken 5000 jaar oude houten voorganger van Stonehenge – exact uitgelijnd op de zonnewendes

Een houten constructie, ouder en eenvoudiger dan Stonehenge, is opgegraven op slechts 5 km van de beroemde steencirkel – en herschrijft de tijdlijn van de prehistorische zonverering in Groot-Brittannië. Het team van Wessex Archaeology, onder leiding van Phil Harding, ontdekte bij Bulford twee paalgaten die ooit houten palen droegen. Uit onderzoek blijkt dat de palen exact waren uitgelijnd op zonsopgang tijdens de zomerzonnewende en zonsondergang tijdens de winterzonnewende. Het is daarmee het oudste zonne-gericht monument in het Stonehenge-landschap, en het dateert van circa 500 jaar vóórdat Stonehenge zijn beroemde zonnewende-uitlijning kreeg .

Wat is er gevonden bij Bulford?

De ontdekking draait om twee grote paalkuilen – de enige overblijfselen van een constructie waarvan de houten palen allang zijn vergaan. De palen stonden 120 meter uit elkaar en waren naar schatting 2 tot 4 meter hoog . De ene kuil ligt in een klein veld dat zichtbaar is op Google Earth; de andere, aldus Harding, ligt ‘waarschijnlijk onder iemands woonkamer’ in de moderne woonwijk die een deel van het oude terrein bedekt .

Rondom de paalgaten hebben archeologen 50 kleinere kuilen blootgelegd met sporen van gemeenschapsbijeenkomsten . De aangetroffen voorwerpen omvatten:

• Aardewerk en vuurstenen werktuigen
• Dierlijke botten, wijzend op feesten
• Een zeldzaam cirkelvormig vuurstenen mes dat mogelijk de zon symboliseerde
• Een bewerkte benen punt voor leerbewerking

C14-datering van de voorwerpen – waaronder een gewei – bevestigt dat de site dateert van rond 3000 voor Christus, zo’n 5000 jaar geleden .

Uitlijning op de zon en ouderdom: hoe verhoudt het zich tot Stonehenge?

• Ouderdom: De houten constructie bij Bulford stamt uit circa 3000 v.Chr. – gelijktijdig met de vroegste bouwfase van Stonehenge, maar zo’n 500 jaar vóórdat de grote trilithon-stenen werden geplaatst die Stonehenge’s beroemde zonnewende-uitlijning creëren .
• Uitlijning: Archeoastronoom dr. Fabio Silva van de Bournemouth University reconstrueerde de hemel van 5000 jaar geleden en bevestigde dat de twee houten palen ‘precies, precies goed’ stonden voor de zonsopgang van de zomerzonnewende en de zonsondergang van de winterzonnewende, met een nauwkeurigheid van minder dan één graad . In tegenstelling tot het latere stenen monument had Bulford geen steencirkel – slechts twee houten palen fungeerden als zichtlijnen .
• Betekenis: Dit is de oudste zonne-gerichte structuur in het Wiltshire-landschap en een van de allereerste in heel Groot-Brittannië .

Bewijs van rituele bijeenkomsten

De 50 rituele kuilen rond de paalgaten bevatten dierlijke botten en aardewerk dat wijst op gemeenschapsfeesten. Het zeldzame cirkelvormige vuurstenen mes had mogelijk een symbolische of ceremoniële betekenis . Dit suggereert dat de site werd gebruikt voor grote rituele bijeenkomsten, gecentreerd op de zonnewendes – niet alleen als een passief markeringspunt .

Waarom Phil Harding dit een vondst van zijn leven noemt

Phil Harding, de leider van het Wessex Archaeology-team en voormalig Time Team-archeoloog, beschrijft de ontdekking als ‘een van de grootste vondsten uit mijn carrière’ en ‘een vondst die je maar één keer in je leven doet’ . Hij zegt: ‘Twee paalkuilen vertellen me zoveel meer over de mensen van 5000 jaar geleden… Dit vertelt me over de hele gemeenschap, over hoe ze dachten, hoe ze zich gedroegen, hoe ze de hemel vereerden’ . Harding had de vondst bijna gemist – de palen waren vergaan, waardoor alleen twee gaten in de grond overbleven – en hij herkende de zonnewende-uitlijning pas later toen hij een lijn tussen de kuilen op de plattegrond tekende .

Het grotere plaatje: zonverering in het neolithicum van Groot-Brittannië

De Bulford-ontdekking levert het vroegste bewijs dat neolithische mensen in het Stonehenge-gebied hun ceremoniële leven rond de zon organiseerden – een praktijk die later in steen zou worden vereeuwigd bij Stonehenge zelf . De houten constructie benadrukt ook hoe diep het landschap rond Stonehenge is gelaagd met prehistorische rituele activiteit, waarvan nog veel moet worden ontdekt.

Snelle feiten over de site

• Locatie: Bulford, Wiltshire, 5 km ten oosten van Stonehenge
• Ouderdom: Circa 3000 v.Chr., dus 5000 jaar oud
• Constructie: Twee houten palen, 120 meter uit elkaar, uitgelijnd op de zonnewendes
• Belangrijkste vondsten: Aardewerk, vuurstenen werktuigen, dierlijke botten, een cirkelvormig vuurstenen mes en een bewerkte benen punt
• Rituele kuilen: 50 kuilen met sporen van gemeenschapsfeesten
• Hoofdarcheoloog: Phil Harding van Wessex Archaeology