VS-inlichtingen: Iran kan Straat van Hormuz 'naar believen' sluiten — hoe 'Project Freedom' de scheepvaart stiekem op gang houdt

Project Freedom: de stille kracht achter de schermen

De publieke aankondiging. Begin mei 2026 kondigde president Trump met veel tamtam 'Project Freedom' aan. Het Pentagon kreeg de opdracht om de zeestraat te heropenen met een machtsshow van raketvernietigers, meer dan 100 vliegtuigen, onbemande systemen en 15.000 militairen .

De stille verschuiving. Het oorspronkelijke plan om schepen openlijk te escorteren werd al snel als te provocatief teruggeschroefd. Maar de operatie stopte niet. In plaats van Iran frontaal uit te dagen, begon het Amerikaanse leger in stilte samen te werken met rederijen om schepen door het gevaarlijke water te loodsen . Veel schepen zetten hun transponders uit en klampen zich vast aan de zuidelijke, Omaanse kust van de zeestraat, weg van Iraanse mijnen .

Resultaten op het water. De resultaten zijn significant, al blijven ze verborgen. Eind mei had CENTCOM al zo'n 70 commerciële schepen veilig door een door de VS gepatrouilleerde route geleid . Op 10 juni onthulde president Trump dat het leger in het geheim 200 commerciële schepen had bijgestaan en de doorvoer van meer dan 100 miljoen vaten olie had mogelijk gemaakt .

Toch is het verkeer nog maar een fractie van wat het was. Tussen 1 maart en 19 mei passeerden slechts 895 schepen de zeestraat, terwijl dat er vóór de oorlog zo'n 138 per dag waren .

Het Amerikaans-Iraanse raamakkoord: een broos evenwicht

Op 14 en 15 juni 2026 bereikten de VS en Iran een voorlopig raamakkoord dat een einde moet maken aan meer dan drie maanden oorlog. De formele ondertekening staat gepland voor vrijdag 19 juni 2026 in Zwitserland . Het akkoord is geen definitief vredesverdrag, maar een tijdelijke 'memorandum of understanding' (MoU) dat de-escalatie en verdere onderhandelingen mogelijk moet maken .

Kernpunten van het akkoord:

• 60 dagen staakt-het-vuren. De vijandelijkheden worden op alle fronten gestaakt voor 60 dagen, inclusief in Libanon .
• Tolvrije heropening van de Straat van Hormuz. Iran heeft ingestemd met de onbeperkte doorgang voor alle commerciële scheepvaart, zonder tolheffing .
• Opheffing van de Amerikaanse zeeblokkade. In ruil daarvoor zal de US Navy de blokkade van Iraanse havens opheffen .
• Olieverkoop en sanctieverlichting. Iran mag vrijelijk olie verkopen. De onderhandelingen over het controversiële nucleaire programma van Iran, de oorspronkelijke aanleiding voor de oorlog (casus belli), worden uitgesteld naar een later stadium .
• Terugtrekking Amerikaanse troepen. Volgens het ontwerpakkoord moeten Amerikaanse troepen zich terugtrekken uit gebieden rondom Iran .

Beweging in de Iraanse olievloot

Sinds de Amerikaanse marineblokkade in april 2026 van kracht werd, lag het verkeer van Iraanse olietankers vrijwel stil. Op 4 juni passeerden voor het eerst sinds 15 april weer vier Iraans-gevlagde tankers de zeestraat . De meest recente ontwikkeling is dat op 17 juni zeker drie Iraanse supertankers, met bijna 5 miljoen vaten ruwe olie aan boord, met succes langs de Amerikaanse blokkade wisten te komen. Het was de eerste uitgaande Iraanse olielading in twee maanden .

Volgens de zakelijke nieuwszender CNBC herpositioneren reders hun schepen "in behoedzaam ongeloof" vooruitlopend op het akkoord . Analisten van databureau Kpler schatten dat het scheepvaartverkeer bij een succesvolle implementatie van het akkoord binnen een maand kan stijgen naar bijna de helft van het vooroorlogse niveau, oftewel zo'n 40 schepen per dag .

De situatie in de Straat van Hormuz blijft een geopolitieke barometer. Het aanstaande akkoord kan op korte termijn verlichting brengen voor de oliemarkten, maar de Amerikaanse inlichtingen maken één ding duidelijk: Iran heeft een permanente greep op deze cruciale slagader, en dat zal de strategische dynamiek in het Midden-Oosten fundamenteel veranderen.