De perfecte storm die Aziatische kolenprijzen naar het hoogste punt in twee jaar stuwde

Aziatische thermische kolen bereikten medio juni 2026 hun hoogste niveau sinds eind 2023, aangedreven door een zeldzame, gelijktijdige botsing van aanbodverstoringen en een stijgende vraag. De Australische Newcastle-kolenfutures voor juni tikten $152,25 per ton aan, terwijl de Indonesische 4.200 GAR-kolen een tweejarig hoogtepunt bereikten . De rally werd niet veroorzaakt door één enkele gebeurtenis, maar door drie verschillende schokken die de markt troffen in een tijdsbestek van twee weken: een catastrofale mijnexplosie in China's grootste kolenproducerende provincie, een regeldrukverandering die knelpunten creëerde in 's werelds grootste kolenexporterende natie en een geopolitieke crisis die kolen voor energiecentrales goedkoper maakte dan aardgas.

Mijnramp in Shanxi: een plots gat in het Chinese kolenaanbod

Op 23 mei 2026 scheurde een gasexplosie door de particuliere Liushenyu-kolenmijn in de provincie Shanxi, waarbij ten minste 82 mensen omkwamen en meer dan 120 gewonden vielen . Het was China's dodelijkste mijnongeluk sinds 2009. De mijn produceerde voornamelijk cokeskolen voor de staalproductie, maar de gevolgen galmden door de hele kolensector, omdat Shanxi meer dan een kwart van China's totale kolenproductie voor zijn rekening neemt .

De markten reageerden onmiddellijk. Chinese cokeskolenfutures schoten met 8% omhoog, de maximale dagelijkse stijging, naar ongeveer $186,76 per ton, omdat handelaren een harde reactie van de regelgevers inprijsden . Hun vrees was terecht: lokale functionarissen legden alle kolenmijnen in de regio Qinyuan stil voor veiligheidsinspecties, en 109 mijnen in heel Shanxi – goed voor een dagelijkse capaciteit van zo'n 319.000 ton – werden binnen enkele dagen stilgelegd . Morgan Stanley rapporteerde dat alle 25 operationele mijnen in Qinyuan, met een gecombineerde jaarcapaciteit van 27,4 miljoen ton, onmiddellijk werden stilgelegd .

De productiestop bleek hardnekkig. Medio juni werden sommige mijnen die kort waren heropgestart, opnieuw stilgelegd toen Peking's harde aanpak van illegale mijnbouwpraktijken verhevigde. De dagelijkse productie van heropgestarte mijnen lag 36% lager dan eind mei . Analisten voorspelden dat de productie in Shanxi alleen al in mei met 8% zou kunnen dalen . Voor een markt die 2026 begon met comfortabele voorraden, was het plotselinge productieverlies – dat samenviel met het vroege zomerse aanvullen van de voorraden – voldoende om de stemming aanzienlijk te verkrappen .

Danantara-exportcontroles van Indonesië: bureaucratie als bottleneck

Op 1 juni 2026 dwong Indonesië een nieuwe regeling af die vereist dat alle exporteurs van kolen, ruwe palmolie en ferrolegeringen hun verzenddocumenten indienen via PT Danantara Sumberdaya Indonesia, een nieuw opgerichte staatsentiteit onder het staatsinvesteringsfonds van het land . President Prabowo Subianto had dit beleid weken eerder aangekondigd als een instrument om onderfacturering, belastingontduiking en druk op de roepia tegen te gaan .

De initiële fase werd omschreven als een documentatiecontrole – een vinkje in het systeem van het ministerie van Handel om de bereidheid te bevestigen om papierwerk via Danantara te laten verlopen – maar de verwarring en onzekerheid waren onmiddellijk voelbaar . Indonesische functionarissen probeerden de markten te kalmeren door te verduidelijken dat het agentschap zich zou richten op het monitoren van exportprijzen in plaats van direct in de handel te interveniëren, maar de onduidelijkheid over prijsautoriteit en toekomstige fases zorgde voor een feitelijke vertraging .

Exporteurs, onzeker over complianceprocedures en bang voor vertragingen, hielden ladingen achter net op het moment dat Aziatische kopers hun zomerse inkooprondes startten. De onzekerheid was al genoeg om de prijzen te laten stijgen. Op 8 juni was het Australische Newcastle-contract met 2,4% gestegen naar $152,25 per ton, en diverse media schreven deze stijging direct toe aan verschepingsvertragingen vanuit Indonesië . De volledige implementatie van het beleid – waarbij Danantara de commerciële contracten, facturering en handelsafwikkeling overneemt – staat gepland voor 1 januari 2027. Dit betekent dat de regeldruk nog lang na de rally van medio 2026 zal aanhouden .

De LNG-schok door het Iranconflict: kolen zijn weer concurrerend

De Amerikaans-Israëlische militaire operatie tegen Iran, die begon op 28 februari 2026, sloot de Straat van Hormuz en sneed ongeveer 20% van de wereldwijde olie- en LNG-stromen af . Iraanse vergeldingsaanvallen op Qatarese LNG-infrastructuur, waaronder de Ras Laffan-terminal met een jaarcapaciteit van 77 miljoen ton, dwongen QatarEnergy de productie stil te leggen en een overmacht af te kondigen op verschepingen .

De prijzen voor Aziatisch spot-LNG stegen aanzienlijk. De Japan/Korea Marker (JKM) klom naar een bandbreedte van $17–$20/MMBtu, ruim boven het niveau van voor de crisis van ongeveer $11/MMBtu, hoewel ver onder de extreme pieken van 2022 . Voor Aziatische nutsbedrijven was de rekensom simpel: bij $20/MMBtu was thermische kolen simpelweg de goedkopere optie – zelfs na aftrek van CO2- en verwerkingsverschillen.

Gegevens van marktanalisten toonden aan dat kolen een korting van ongeveer 13% boden ten opzichte van LNG op basis van energie-equivalentie . Landen met dual-fuel capaciteit – India, Zuid-Korea en diverse Zuidoost-Aziatische landen – reageerden door hun kolengebruik te maximaliseren, wat extra vraag genereerde in een markt die al verstopt was door de verstoringen in Shanxi en Indonesië . Deze dynamiek van brandstofwisseling zorgde voor een cruciale schok aan de vraagzijde, waardoor wat een aanbodgedreven verkrapping was, veranderde in een echt tekort.

Zomervraag als aanjager

De zomer op het noordelijk halfrond zorgde voor een seizoensgebonden vraagstimulans die de impact van alle drie de schokken versterkte. Naarmate de temperaturen stegen, joeg de vraag naar elektriciteit voor airconditioning het kolengebruik in heel Azië op, juist op het moment dat de aanbodbeperkingen hun hoogtepunt bereikten. Dit seizoenseffect wordt normaal gesproken al in de kolenprijzen verwerkt, maar de ongewone opeenstapeling van aanbodverstoringen maakte de zomerse opstart veel ingrijpender dan in een typisch jaar.

Hoe de drie schokken elkaar versterkten

De onderstaande tabel illustreert de richting van elke kracht:

Drijfveer	Impact op aanbod	Impact op vraag
Mijnramp Shanxi (23 mei)	Chinese productie van cokes- en thermische kolen geraakt; 109 mijnen stilgelegd voor inspecties; herstel traag en ongelijkmatig .	—
Danantara-exportregels (1 juni)	Indonesische kolenverschepingen vertraagd door nieuwe documentatie-eisen en onzekerheid over regelgeving; 's werelds grootste kolenexporteur werd plots een onbetrouwbare bron .	—
Iranconflict / LNG-stijging (vanaf 28 feb)	Beschikbaarheid LNG daalde na sluiting Straat van Hormuz en aanvallen op Ras Laffan; Europese en Aziatische gasprijzen stegen .	Aziatische energieproducenten verhoogden kolengebruik omdat LNG minder economisch werd; vraag naar kolen door fuel-switching steeg .
Zomerkoeling (vanaf juni)	—	Seizoensgebonden elektriciteitsvraag nam toe, wat de druk op reeds krappe kolen voorraden verhoogde .

Het smalle tijdsvenster was cruciaal. De ramp in Shanxi vond eind mei plaats, het Indonesische exportregime trad op 1 juni in werking en de LNG-prijzen waren al maanden verhoogd – maar alle drie de krachten kwamen samen net toen Aziatische kopers hun zomerse kolenbehoeften veiligstelden. Het resultaat was een synchroon, geloofwaardig verhaal van een verkrappend aanbod dat de Australische Newcastle-futures naar hun hoogste intraday-niveau sinds eind 2023 duwde . Indonesische 4.200 GAR-kolen, de werkpaardkwaliteit voor Aziatische energiecentrales, bereikten een tweejarig hoogtepunt van $66,30 per ton . Een bredere kolenprijsindex steeg in juni met 34,78% op jaarbasis .

De rally bekoelde in de daaropvolgende weken toen vredesonderhandelingen tussen de VS en Iran de gasprijzen deden dalen en de prikkels voor fuel-switching verminderden, maar de piek van medio juni toonde aan hoe snel kolenmarkten kunnen verkrappen wanneer meerdere, onafhankelijke schokken tegelijkertijd de twee grootste kolennaties ter wereld treffen .