EU verwerpt Amerikaanse veiligheidsclaim over AI-modellen van Anthropic

Slechts enkele dagen na hun publieke lancering werd AI-bedrijf Anthropic gedwongen om zijn meest geavanceerde AI-modellen, Fable 5 en Mythos 5, voor alle gebruikers wereldwijd abrupt uit te schakelen. Een richtlijn van het Amerikaanse ministerie van Handel, uitgevaardigd op 12 juni 2026, verplichtte het bedrijf de toegang te blokkeren voor alle buitenlandse onderdanen, inclusief de eigen niet-Amerikaanse werknemers, met een beroep op niet-gespecificeerde nationale veiligheidsbelangen . De Europese Commissie heeft hier nu krachtig afstand van genomen door de kernrechtvaardiging van het bevel te verwerpen en te waarschuwen voor discriminatie van bondgenoten .

"Europa is geen veiligheidsrisico"

De afwijzing van de Commissie is geworteld in de overtuiging dat de Amerikaanse actie vertrouwde partners als tegenstanders behandelt. De ingrijpende reikwijdte van de richtlijn – die de toegang ontzegt aan alle niet-Amerikaanse staatsburgers, of ze zich nu binnen of buiten de Verenigde Staten bevinden – wordt in Brussel als buitensporig en fundamenteel ongerechtvaardigd beschouwd voor een aloude veiligheidspartner als de EU .

Een onomwonden verklaring van EU-commissaris voor Techsoevereiniteit Henna Virkkunen vat de officiële houding samen: "Europa vormt geen 'veiligheidsrisico' voor de Verenigde Staten. Europa staat voor een economische kans, niet voor een veiligheidsrisico. Wij zijn en blijven een vertrouwde partner" . De Commissie "onderzoekt de implicaties" van de exportcontrole formeel en heeft expliciet gewaarschuwd dat dergelijke maatregelen "niet discriminerend mogen zijn" .

De praktische gevolgen waren direct voelbaar. De richtlijn trof niet alleen externe klanten; ook de eigen buitenlandse werknemers van Anthropic in de VS mochten niet langer aan de modellen werken, waardoor het bedrijf feitelijk tot een wereldwijde uitschakeling werd gedwongen om naleving te garanderen .

Een wekschok: EU-functionarissen veroordelen discriminatie en een "AI-kill switch"

Het incident is in heel Europa met afgrijzen ontvangen en wordt beschreven als een "wekschok" die Europa's kwetsbaarheid voor door de VS gecontroleerde AI-infrastructuur blootlegt.

• Waarschuwing voor discriminatie: De primaire klacht van de Europese Commissie is dat het exclusief voor Amerikanen bedoelde bevel bondgenoten straft. Een woordvoerder benadrukte dat maatregelen die partners raken "niet discriminerend mogen zijn" .
• Soevereiniteit in "overdrive": The Register meldde dat de maatregel de Europese soevereiniteitsinspanningen "in een stroomversnelling" heeft gebracht, omdat functionarissen het zien als bewijs dat Washington eenzijdig een "AI-kill switch" kan omzetten van technologie waar Europese bedrijven en overheden van afhankelijk zijn .
• Alarm in Frankrijk: Franse functionarissen en wetgevers omschreven de stap als een vijandige daad. Le Monde berichtte dat het incident Frankrijk en Europa "bezorgd" heeft gemaakt en vrezen heeft aangewakkerd voor een Amerikaanse afsluiting van essentiële AI-instrumenten – wat tot nieuwe oproepen leidde om de eigen kampioen Mistral te steunen als soeverein alternatief .

Het wetgevende antwoord: versnelling van de Cloud and AI Development Act

De politieke urgentie die door de blokkade is ontstaan, heeft reeds bestaande plannen voor Europese technologische soevereiniteit nieuw leven ingeblazen. De Cloud and AI Development Act (CADA), een hoeksteen van het AI Continent Action Plan van de Commissie dat slechts enkele dagen voor het Anthropic-incident werd aangekondigd, wordt nu versneld ingevoerd als directe tegenmaatregel .

• Wat CADA doet: De wetgeving heeft tot doel Europa's soevereiniteit op het gebied van cloud en AI te versterken door een geïntegreerd, EU-breed cloud-ecosysteem op te bouwen, de afhankelijkheid van niet-EU (voornamelijk Amerikaanse) infrastructuur te verminderen en één cloudbeleid vast te stellen voor inkoop in de publieke sector .
• Soevereiniteit via aanbestedingsregels: Een cruciaal onderdeel van CADA is een vierlaagse soevereiniteitsbeoordeling die Amerikaanse hyperscalers in de praktijk zou uitsluiten van de meest gevoelige overheidscontracten, waarbij de blootstelling aan Amerikaanse jurisdictie onder wetten zoals de CLOUD Act als formele diskwalificatie geldt .
• Een nieuwe urgentie: De gedwongen uitschakeling van Anthropic wordt gebruikt als bewijsstuk A voor waarom Europa niet kan vertrouwen op AI-platforms die naar goeddunken van Washington kunnen worden uitgeschakeld. De impuls omvat nu een versnelde ontwikkeling van eigen Europese AI-modellen, nieuwe aanbestedingsregels die soevereine clouddiensten bevoordelen, en discussies over mogelijke vergeldingsmaatregelen als toekomstige Amerikaanse controles de toegang van bondgenoten tot geavanceerde AI blijven blokkeren .

Het grotere plaatje: van samenwerking naar technologische onafhankelijkheid

Hoewel de Commissie heeft verklaard de technische dialoog met de VS over geavanceerde AI-modellen – met name die met cybercapaciteiten – te willen "intensiveren", is het vertrouwenstekort duidelijk . Het incident heeft een consensus gesmeed dat technologische autonomie geen verre wens meer is, maar een dringende noodzaak.

Het op 3 juni 2026 gepresenteerde European Technological Sovereignty Package, dat CADA bundelt met een Chips Act 2.0, heeft nu de politieke wind in de zeilen . De boodschap uit Brussel is onmiskenbaar: Europa zal een vertrouwde partner blijven, maar zal niet langer een gegijzelde gebruiker zijn van technologie die het zelf niet kan controleren.