VS zet mes in eigen AI-kroonjuwelen: Wereldwijde exportban op Anthropic's Fable 5 en Mythos 5 leidt tot diplomatieke storm

Het besluit van de regering-Trump om de meest geavanceerde kunstmatige intelligentie van Anthropic van de ene op de andere dag ontoegankelijk te maken voor de rest van de wereld, heeft een diplomatieke schokgolf veroorzaakt. Wat begon als een nationale veiligheidskwestie, is uitgegroeid tot een geopolitiek conflict over technologische afhankelijkheid, dat de G7-top in Frankrijk domineert.

Een onuitvoerbaar bevel: de exportban uitgelegd

Op vrijdagavond 12 juni 2026 om 17:21 uur ontving AI-bedrijf Anthropic een ongekend directief van het Amerikaanse Ministerie van Handel. Het bevel, gestoeld op nationale veiligheidswetgeving, sommeerde het bedrijf om alle toegang tot de modellen Fable 5 en Mythos 5 voor buitenlandse staatsburgers onmiddellijk te staken, ongeacht of zij zich in de VS of daarbuiten bevonden .

De strekking van het bevel maakte het voor Anthropic praktisch onmogelijk om onderscheid te maken tussen gebruikers. Het gevolg was een totale wereldwijde black-out: alle klanten wereldwijd verloren de toegang, inclusief de eigen buitenlandse medewerkers van Anthropic . Het bedrijf gaf aan te zullen voldoen aan het bevel en haalde de modellen nog diezelfde avond offline . Hierdoor werden geavanceerde AI-tools die nog maar net op de markt waren, plotseling onbruikbaar.

De aanstichter: Amazon-CEO Andy Jassy en de 'jailbreak'

De ware aanleiding voor deze drastische maatregel bleek te liggen bij Andy Jassy, de topman van Amazon, een grootaandeelhouder van Anthropic. Volgens de Wall Street Journal voerde Jassy gesprekken met minister van Financiën Scott Bessent en andere hoge functionarissen over alarmerende onderzoeksresultaten .

Cyberbeveiligingsonderzoekers van Amazon ontdekten dat Fable 5 met specifieke prompts kon worden gemanipuleerd ('gejailbreakt'), waarna het model gedetailleerde informatie vrijgaf over het maken van biowapens en het uitvoeren van cyberaanvallen . Jassy bracht deze bevindingen persoonlijk over aan de regering, wat de directe aanleiding vormde voor de overheidsmaatregel .

Anthropic's eigen CEO, Dario Amodei, verzette zich hevig. Hij noemde de jailbreak "niet serieus" en verdedigde de ingebouwde veiligheidsmaatregelen van het model. Het Witte Huis was echter niet overtuigd en zette het exportbevel door .

Diplomatieke storm: VK en Canada vechten voor uitzondering

Het feit dat het verbod ook bondgenoten trof, leidde tot onmiddellijke diplomatieke tegenreacties.

• Verenigd Koninkrijk: Downing Street zette direct de lijnen uit naar het Witte Huis om een speciale uitzondering te bepleiten. De ban ontnam Britse gebruikers van de ene op de andere dag de toegang . Premier Keir Starmer voert persoonlijk een lobbycampagne in de aanloop naar de G7-top, die op 15 juni in Frankrijk van start ging. Het VK argumenteert dat de nauwe samenwerking binnen de Five Eyes-inlichtingenalliantie een uitzonderingspositie rechtvaardigt .

• Canada: Premier Mark Carney zit op één lijn met Starmer en coördineert een gezamenlijke Brits-Canadese positie. Als onderdeel van deze toenadering worden ook de stilgevallen handelsbesprekingen tussen beide landen nieuw leven ingeblazen, met als doel de commerciële banden buiten de Amerikaanse invloedssfeer te versterken .

Mark Carney's waarschuwing: het spook van 2008 en 'modelrisico'

Tijdens een bezoek aan het Ierse Westport deed Carney scherpe uitspraken die de kern van het probleem raakten:

• "Niemand heeft een analyse gemaakt van wat er gebeurt als een klein aantal AI-modellen op dezelfde manier en tegelijkertijd faalt." Hij legde expliciet een verband met de systeemrisico's die leidden tot de financiële crisis van 2008, en waarschuwde voor "modelrisico" in de AI-sector . Als voormalig gouverneur van de Bank of England geeft deze vergelijking extra gewicht aan zijn woorden.
• Hij benadrukte dat het verbod de gevaren van overmatige afhankelijkheid van een handvol Amerikaanse techreuzen blootlegt: "De situatie waarin we ons collectief bevinden met Mythos en Fable kan zich voordoen bij een te grote afhankelijkheid van één enkele aanbieder of een groep aanbieders" .
• Deze waarschuwing stond niet op zichzelf: op 4 juni had Carney al gesteld dat buitenlandse AI-platforms tegen Canadezen kunnen worden gebruikt, en pleitte hij voor de opbouw van een eigen Canadese AI-capaciteit .

Europese Unie: 'technologische soevereiniteit' als nieuw mantra

De reactie uit Brussel was minstens zo fel. EU-functionarissen omschrijven het verbod als een discriminerende en contraproductieve maatregel die de noodzaak van "technologische soevereiniteit" voor de Unie onderstreept . Het feit dat een blanco verbod ook EU-burgers treft, wordt gezien als een schending van de geest van geallieerde samenwerking op het gebied van AI-veiligheid . In Europese hoofdsteden wordt de ban een "wake-upcall" genoemd die de ontwikkeling van eigen, onafhankelijke AI-systemen zal versnellen .

De G7 als kookpunt en de toekomst van AI-bestuur

Het exportverbod hangt als een donkere wolk boven de G7-top in Frankrijk en legt diepere geopolitieke breuklijnen bloot:

• Wereldwijde AI-soevereiniteitsrace: Wat tot voor kort een abstracte beleidszorg was, is nu een acute crisis. Van Ottawa tot Londen gaan alarmbellen af over de afhankelijkheid van een door de VS gecontroleerde AI-infrastructuur .
• Competitiviteit van de VS: Critici stellen dat het verbod de Amerikaanse AI-leiderschapspositie juist kan schaden door bondgenoten te dwingen concurrerende systemen te bouwen en door geavanceerde tools van de wereldmarkt te halen waar Amerikaanse bedrijven domineren .
• Juridische en operationele chaos: Omdat het bevel van toepassing was op "elke buitenlandse staatsburger" restte Anthropic geen andere optie dan een totale shutdown. Dit roept fundamentele vragen op over de geschiktheid van exportcontrolewetgeving in het tijdperk van wereldwijd verspreide AI-modellen .
• Anthropic's volgende stap: Het bedrijf staat gepland voor een ontmoeting met de regering-Trump op 15 juni om de kwestie te bespreken en mogelijk te onderhandelen over een smallere, technisch afdwingbare beperking die de nationale veiligheid dient zonder bondgenoten te isoleren .