Trumps AI-plan voor grondstofprijzen stuit op muur van G7-scepsis in Évian-les-Bains

Met een AI-programma van het Pentagon als troef probeert de regering-Trump de spelregels van de mondiale grondstoffenhandel te herschrijven. Terwijl de G7-top in het Franse Évian-les-Bains van start gaat, loopt het paradepaardje van Washington – het DARPA-programma OPEN (Open Price Exploration for National Security) dat referentieprijzen moet berekenen voor metalen als gallium en germanium – tegen een muur van diplomatieke scepsis, verdeeldheid in de industrie en harde waarschuwingen van de Verenigde Naties over handelsfragmentatie .

De kern van het plan is een directe aanval op China's dominante positie. Peking is verantwoordelijk voor de mijnbouw van ongeveer 60% en de verwerking van zo'n 90% van de wereldwijd benodigde kritieke mineralen – een onmisbare schakel voor alles van halfgeleiders tot elektrische auto's . Met een door AI gestuurd prijsmechanisme wil Washington de door de staat gesubsidieerde marktmanipulatie wegpoetsen en een parallel Westers handelsblok bouwen met gunstigere voorwaarden. Nu het plan uit de conceptfase komt en hoog op de topagenda staat, stapelen de praktische bezwaren zich op.

Zo wil het Pentagon met AI de grondstofprijs bepalen

Het in 2023 gelanceerde OPEN-programma van DARPA moet een fundamenteel probleem in grondstofmarkten oplossen. Veel kritieke mineralen worden nauwelijks publiekelijk verhandeld, waardoor de werkelijke prijs ondoorzichtig is en vatbaar voor manipulatie . Het AI-model berekent een zogenaamde 'structurele prijs' op basis van productiekosten, arbeid, logistiek en andere fundamentele inputfactoren: wat een metaal zou moeten kosten als marktverstorende praktijken worden geëlimineerd .

Vicepresident JD Vance stelde eerder voor dat de VS en meer dan 50 partnerlanden deze AI-gegenereerde referentieprijzen moeten overnemen voor elke verwerkingsfase, van ruw erts tot geraffineerd materiaal. Dit alles ondersteund door "aanpasbare tarieven om de integriteit van de prijsvorming te waarborgen" . Het initiatief richt zich aanvankelijk op vier mineralen: germanium, gallium, antimoon en wolfraam , met plannen om het model uit te breiden naar een breder scala aan grondstoffen.

De regering heeft inmiddels elf nieuwe bilaterale kaderovereenkomsten of memoranda van overeenstemming gesloten met landen als Argentinië, Marokko, Peru, de Filipijnen en het Verenigd Koninkrijk, en de onderhandelingen met nog eens 17 landen afgerond . Het OPEN-programma wordt overgeheveld van het Pentagon naar het ministerie van Buitenlandse Zaken en de non-profitorganisatie Critical Minerals Forum, als fundament voor het beoogde Westerse grondstoffenblok .

G7-bondgenoten zetten in op multilateralisme

Ondanks de Amerikaanse voortvarendheid stuit het plan op diepgewortelde weerstand van de nauwste bondgenoten. Berichten vanaf de G7-top in Évian-les-Bains schetsen een beeld van vastgelopen onderhandelingen over de kosten, de governancestructuur en de angst dat door de overheid opgelegde referentieprijzen de markt juist ontwrichten in plaats van stabiliseren .

Verschillende kernlanden verkennen actief alternatieven. Japan, Frankrijk en Canada werken aan een eigen benadering met een door Canada gesteunde 'kopersclub', importquota voor bepaalde zeldzame aardmetalen en subsidies voor mijnbouwbedrijven om toeleveringsketens te diversifiëren . Tegelijkertijd onderhandelen de G7-landen over de oprichting van een permanent secretariaat voor het kritieke mineralenbeleid, dat de coördinatie over de grenzen van het roulerende voorzitterschap heen moet tillen. Zo'n instituut verankert samenwerking multilateraal, in plaats van via een reeks door de VS gedomineerde bilaterale deals .

Deze spanning weerspiegelt een fundamenteel filosofisch meningsverschil. De regering-Trump geeft prioriteit aan bilaterale, commercieel gedreven diplomatie, met een-op-eenfinanciering boven multilaterale fora zoals het Minerals Security Partnership . De G7 – onder aanvoering van Frankrijk, dat momenteel het voorzitterschap bekleedt – heeft daarentegen het '2025 G7 Critical Minerals Action Plan' ontwikkeld. Dit raamwerk is gericht op standaardisatie van markten, traceerbaarheidseisen, kapitaalmobilisatie via multilaterale ontwikkelingsbanken en brede diversificatie van toeleveringsketens . Het actieplan benadrukt gezamenlijke institutionele opbouw in plaats van de snelle, tariefgestuurde prijscontroles die Washington nastreeft.

Tijdens besloten onderhandelingen met de Amerikaanse handelsvertegenwoordiger Jamieson Greer zouden G7-leden inmiddels "aanzienlijk zijn afgekoeld op het idee dat het blok vertrouwt op een prijssysteem van een Pentagon AI-programma" .

Mijnbouwsector diep verdeeld

Ook de mijnbouwsector zelf is allerminst verenigd achter het plan. De verdeeldheid legt een fundamenteel geschil bloot over hoe overheden de productie van kritieke mineralen moeten ondersteunen .

De Amerikaanse branchevereniging National Mining Association (NMA) dringt consequent aan op marktvriendelijke prikkels in plaats van prijszetting door de overheid. In hoorzittingen en publieke commentaren heeft de NMA haar voorkeursinstrumenten uiteengezet: stroomlijning van de vergunningverlening – die nieuwe mijnen nu vaak meer dan tien jaar vertraagt –, uitbreiding van belastingvoordelen zoals de '45X Advanced Manufacturing Production Credit', directe afnamegaranties en heldere regelgeving. Geen prijsbodems of referentieprijzen dus . De NMA waarschuwt dat overheidsinterventie in prijsvorming privaat kapitaal kan afschrikken, vraag-en-aanbodsignalen kan vertekenen en juist de investeringszekerheid ondermijnt die nodig is om nieuwe mijnen te ontwikkelen.

Andere spelers zien het voorstel totaal anders. Voor mijnbouwers en verwerkers die worden geteisterd door de volatiele, door China gedomineerde markt, fungeren gegarandeerde referentieprijzen als een noodzakelijke buffer. Wanneer China de markt kan overspoelen met gesubsidieerde, kunstmatig goedkope geraffineerde metalen, kunnen Westerse producenten simpelweg niet concurreren op prijs, zelfs als hun onderliggende kosten efficiënt zijn. Een AI-gestuurde 'structurele prijs' kan in theorie de voorspelbaarheid bieden die nodig is om dure mijnbouw- en verwerkingsprojecten te financieren.

De regering-Trump heeft precedenten voor directe staatsinterventie. In 2025 investeerde het Pentagon 400 miljoen dollar in preferente aandelen van MP Materials, de grootste producent van zeldzame aardmetalen in de VS, waarmee het een belang van 15% verwierf. Tegelijkertijd verstrekte het een lening van 150 miljoen dollar en coördineerde het zo'n 1 miljard dollar aan private financiering met een gegarandeerde minimumprijs . Die deal toonde Washingtons bereidheid om specifieke bedrijven en projecten rechtstreeks te steunen. Inmiddels heeft de regering echter gesignaleerd dat ze voor toekomstige overeenkomsten afstapt van brede prijsbodems, vanwege onvoldoende congresfinanciering en de complexiteit van het vaststellen van marktprijzen voor tientallen mineralen .

VN waarschuwt voor fragmentatie en WTO-risico's

In een 'Global Trade Update' van juni 2026 vuurde de VN-Conferentie voor Handel en Ontwikkeling (UNCTAD) een waarschuwingsschot af op de Amerikaanse bilaterale strategie . Het agentschap wees op de meer dan 70 partnerschapsovereenkomsten die momenteel van kracht zijn om toeleveringsketens veilig te stellen voor kritieke energietransitiemineralen zoals nikkel, koper en zeldzame aardmetalen, waarvan vele onder Amerikaanse leiding .

De kernzorg van UNCTAD is dat exclusieve, preferentiële handelsblokken en door overheden vastgestelde prijsmechanismen het risico lopen de wereldwijde mineralenmarkt op te splitsen in rivaliserende Westerse en Chinese invloedssferen. Deze fragmentatie zou de kosten opdrijven, de marktliquiditeit verminderen en de herschikking van de wereldhandel in concurrerende geopolitieke blokken versnellen. Sinds 2020 zijn wereldwijd ongeveer 18.000 nieuwe discriminerende handelsmaatregelen ingevoerd, en UNCTAD waarschuwt dat de door de VS geleide mineraalpartnerschappen deze spiraal kunnen versnellen .

Een tweede grote zorg betreft de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Preferentiële referentieprijzen en aanpasbare tarieven die aan het OPEN-model zijn gekoppeld, kunnen in strijd zijn met twee fundamentele beginselen van het multilaterale handelssysteem: de meestbegunstigingsclausule, die gelijke toegang voor alle WTO-leden vereist, en de regels voor non-discriminatie . Door de VS geleide partnerschappen omarmen een marktgerichte aanpak die de veiligheid van toeleveringsketens coördineert via preferentiële handelsregelingen en voorgestelde prijsbodems. Omdat dit beleid verder reikt dan traditionele handelsmaatregelen, zet UNCTAD vraagtekens bij de consistentie met WTO-verplichtingen . Mocht het plan worden aangevochten, dan kunnen formele geschillenprocedures volgen in een tijd waarin het mondiale handelssysteem al onder historische druk staat.

UNCTAD is niet tegen Westerse coördinatie op zich. Het agentschap heeft opgeroepen tot een nieuwe generatie partnerschappen die ontwikkelingslanden helpen hun binnenlandse raffinage- en verwerkingscapaciteit uit te breiden, mijnbouw te verbinden met bredere economische sectoren, en ervoor te zorgen dat de groene energietransitie ook ten goede komt aan het mondiale Zuiden . De waarschuwing gaat over het ontwerp en de governance: of deze partnerschappen aansluiten bij multilaterale regels of juist de fragmentatie verdiepen die de wereldhandel al bedreigt.

Hoe nu verder?

Terwijl de G7-leiders van 15 tot 17 juni bijeenkomen in Évian-les-Bains, staat het OPEN-programma in het middelpunt van een onopgeloste geopolitieke puzzel. De regering-Trump heeft de technologie, de eerste bilaterale deals en de strategische rechtvaardiging om door te pakken. Wat ontbreekt, is consensus – van bondgenoten, van de mijnbouwindustrie en van de multilaterale instellingen die de regels van de wereldhandel bewaken.

Als de G7 zich beweegt richting een eigen, via een secretariaat gecoördineerd mechanisme, dan dreigt Washington een parallel bilateraal spoor te berijden zonder de kritische massa om zinvol te concurreren met China's schaal. Als Washington ondanks geallieerde bezwaren vasthoudt aan het AI-prijsmodel, riskeert het zowel diplomatieke breuken als WTO-rechtszaken. Als het inbindt, verliest het het paradepaardje dat China's dominantie moest breken in de grondstoffensector die het nauwst verweven is met nationale veiligheid en de energietransitie.

De inzet reikt veel verder dan deze ene top. De uitkomst zal bepalen of het Westen een eensgezinde handelsstructuur bouwt voor de mineralen die de economie van de 21e eeuw aandrijven, of dat het uiteenvalt in rivaliserende blokken waarvan de geschillen China rechtstreeks in de kaart spelen.