Nieuwe DNA-test van Radboudumc doorbreekt diagnosepatroon bij zeldzame ziekten

Zo werkt de nieuwe test

Bij long-read sequencing worden DNA-fragmenten van 15.000 tot 20.000 bouwstenen in één keer afgelezen. Dat is ongeveer honderd keer langer dan bij de huidige short-read-techniek, die slechts 150 tot 300 letters per keer scant . Deze reuzenstappen maken het mogelijk om complexe DNA-gebieden, herhalingen en grote structurele veranderingen correct in kaart te brengen – iets wat met korte fragmentjes vaak niet lukt .

Een bijkomend voordeel: de test legt tijdens dezelfde sequentieronde ook epigenetische veranderingen vast, zoals DNA-methylering. Zo verkrijgt de arts in één klap extra functionele informatie, zonder dat daar een apart onderzoek voor nodig is .

Meer diagnoses voor patiënten in de wachtkamer

Tijdens een prospectieve studie met 832 patiënten, gepresenteerd op het ESHG-congres in 2026, gaf de lange-lezen test een sluitende diagnose bij 160 patiënten (19,2%), tegenover 137 patiënten (16,5%) met de gangbare testen. De absolute winst bedraagt 2,7 procentpunt, wat neerkomt op ruwweg 3% extra diagnoses .

Eerder, losstaand onderzoek bij al eerder niet-gediagnosticeerde groepen liet een nog grotere meeropbrengst zien van 7 tot 17% ná negatieve short-read genome sequencing . Hoewel de winst in deze directe vergelijking bescheiden oogt, is zij klinisch uiterst waardevol: ze komt bovenop een al geoptimaliseerd standaardtraject en dicht een wezenlijk hiaat voor families die anders in onzekerheid blijven.

Eén buisje bloed in plaats van een heel testpalet

De huidige diagnostiek bij zeldzame aandoeningen is vaak een waterval van losse testen, elk gericht op een eigen type genetische fout. De nieuwe lange-lezen test vangt al die varianten – van enkel-nucleotide-varianten (SNV’s), kleine inserties en deleties (indels) tot structurele varianten, short tandem repeat-expansies en ingewikkelde herschikkingen – in één enkele analyse . Daarmee kan het tot 15 bestaande testen vervangen .

Het Radboudumc heeft de test inmiddels opgenomen in de routinezorg en mikt op 5.000 onderzoeken per jaar. HiFi whole genome sequencing behaalde een overeenstemming van 96,4% met de standaardtesten over alle varianttypen heen, en berekend over een jaarpopulatie zou de uitslag bij naar schatting 3,4% van de gevallen verbeterd of verfijnd kunnen zijn .

Waarom dit wereldwijd de standaard kan worden

Hoogleraar Lisenka Vissers en haar collega’s adviseren om long-read sequencing overal in te zetten als eerstekeuzetest voor erfelijke aandoeningen. De reden is even simpel als doeltreffend: één onderzoek dat sneller, completer en efficiënter is dan de huidige lappendeken van opeenvolgende analyses, kan de diagnostische zwerftocht bekorten voor patiënten en families die soms jaren op een antwoord wachten .

De Nijmeegse studie is geen theoretische vingeroefening. Zij valideert een techniek die al draait in een klinisch laboratorium op serieuze schaal en toont dat de overstap van een batterij testen naar één lange-lezen werkwijze haalbaar is voor andere centra. De bredere hoop is dat routinematig gebruik geleidelijk de enorme diagnostische kloof zal verkleinen die zelfs met short-read exoom- en genoomsequencing is blijven bestaan .