VS-Iran Deal: Eindtekst Bereikt, Maar Miljardenstrijd Blokkeert Vrede

Het voelt als een thriller die maar niet tot een ontknoping komt. Amerikaanse en Iraanse onderhandelaars zijn het na maanden van bloedvergieten eindelijk eens geworden over de tekst van een cruciale intentieverklaring. Maar vergis je niet: dit is geen vredesakkoord. Het is een fragiel tijdelijk bestand, opgebouwd rond miljardenconflicten en geopolitieke blufpoker. En de kans dat het aanstaande zondag in Genève daadwerkelijk wordt ondertekend, wordt door kenners op slechts 80 tot 85 procent geschat .

De race naar Genève: een deal rond de G7

De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif maakte op 12 juni wereldkundig dat er een “finale, overeengekomen tekst” ligt . De ondertekening staat voorlopig gepland voor zondag 14 juni in het Zwitserse Genève, een datum die strategisch valt rondom de start van de G7-top in Frankrijk een dag later . Amerika’s vicepresident JD Vance en de Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Baqer Qalibaf worden klaargestoomd om hun handtekening te zetten .

Maar de champagne kan nog niet ontkurkt worden. Achter de façade van diplomatieke vooruitgang gaapt een diepe kloof tussen wat beide partijen denken getekend te hebben.

De kern van het geschil: $24 miljard en twee totaal verschillende verhalen

De deal is in essentie een op prestaties gebaseerd raamwerk van 60 dagen. De VS is alleen bereid tot sanctieverlichting als Iran aantoonbaar aan zijn verplichtingen voldoet . De afspraken op papier klinken logisch:

• De verlenging van het huidige staakt-het-vuren met 60 dagen voor permanente vredesonderhandelingen .
• De onmiddellijke, tolvrije heropening van de Straat van Hormuz, dé flessenhals voor de wereldwijde energievoorziening .
• Het opheffen van de Amerikaanse zeeblokkade voor Iraanse havens binnen 30 dagen .

Het addertje onder het gras? De timing van de teruggave van Iraans geld. Hier lopen de posities hemelsbreed uiteen.

De positie van Iran is glashelder en onwrikbaar. Plaatsvervangend minister van Buitenlandse Zaken Kazem Gharibabadi heeft keer op keer verklaard dat minstens 50% van Irans bevroren buitenlandse tegoeden – een bodembedrag van $12 miljard – onmiddellijk na ondertekening moet worden vrijgegeven . De resterende $12 miljard moet binnen 60 dagen volgen . Dit is voor Teheran geen onderhandelingspunt, maar een absolute voorwaarde.

De positie van de VS staat hier lijnrecht tegenover. Washington weigert pertinent om ook maar één cent vooraf vrij te geven. Sanctieverlichting zal in tranches plaatsvinden, gekoppeld aan controleerbare Iraanse acties . Een hoge Amerikaanse functionaris was er kort over: “De Iraniërs krijgen geen contant geld, en er is geen sprake van onmiddellijke sanctieverlichting” . Als doekje voor het bloeden opperde de VS een humanitaire uitzondering, mogelijk beheerd door Qatar, maar dit staat in schril contrast met Teherans miljardeneisen .

Alsof dit gesteggel nog niet genoeg is, circuleren er twee totaal verschillende blauwdrukken van de deal. Waar Amerikaanse functionarissen spreken van een smalle interim-deal, schetst een door de Iraanse hardliner-media (Mehr News Agency) gelekt ontwerp een maximalistisch beeld. Dit stuk spreekt van $24 miljard aan tegoeden, een door de VS gefinancierd wederopbouwplan van minstens $300 miljard, en zelfs het Iraanse 'beheer' over de Straat van Hormuz . Het is een klassieke tactiek van de haviken in Teheran om de boel te torpederen voordat de inkt droog is .

De olifant in de kamer: Hezbollah en de Libanon-voorwaarde

Zelfs als er morgen een compromis over het geld op tafel ligt, resteert een ogenschijnlijk onoplosbaar probleem: Libanon. Iran heeft een staakt-het-vuren aldaar tot absolute voorwaarde voor elke deal met de VS gemaakt .

En precies aan die voorwaarde kan op dit moment niet worden voldaan. Hezbollah-leider Naim Qassem veegde op 4 juni een door de VS-bemiddeld bestand tussen Israël en Libanon resoluut van tafel, omdat het een eenzijdige deal zou zijn die zijn strijders dwingt tot overgave . Zijn niet-onderhandelbare eis is een volledige Israëlische terugtrekking uit Libanees grondgebied . Deze afwijzing deed de fragiele wapenstilstand direct instorten .

Zolang het front in Libanon actief blijft, kan Iran het gebruiken als excuus om tijd te rekken, met het risico zelf in een groter conflict gezogen te worden .

De stille architecten: Pakistan en Qatar

Bij dit diplomatieke mijnenveld spelen twee landen een hoofdrol als bemiddelaar. Pakistan heeft zich ontpopt als de primaire architect van de deal. Premier Sharif speelde een persoonlijke en publieke rol, en de Pakistaanse legerchef Asim Munir contacteerde vicepresident Vance op kritieke momenten meerdere keren per dag .

Qatar fungeert als essentiële steunpilaar, met name in de gesprekken over een humanitair mechanisme voor de bevroren fondsen en door het organiseren van directe onderhandelingen . De diplomatieke druk op Islamabad en Doha is immens. Hun succes kan een Nobelprijs voor de Vrede opleveren, maar een mislukking kan catastrofale gevolgen hebben.

En nu? De balans van de macht

De tekst van het Memorandum of Understanding tussen de VS en Iran mag dan klaar zijn, het is niet meer dan een omhulsel gevuld met onopgeloste conflicten. De miljardenstrijd en de patstelling in Libanon laten zien dat het pad naar een duurzame vrede nog bezaaid is met obstakels. De wereld kijkt toe hoe een deal die zo dichtbij leek, op het laatste moment nog kan ontsporen door binnenlandse hardliners en geopolitieke berekening.