Oorlog in Iran en super El Niño: een perfecte storm voor wereldwijde voedselcrisis

De wereld wordt geconfronteerd met een ongekende samenloop van crises die de voedselzekerheid van honderden miljoenen mensen ernstig bedreigt. De oorlog in Iran in 2026, met de daaruit voortvloeiende blokkade van de Straat van Hormuz, heeft een wereldwijde kunstmestschok veroorzaakt. Tegelijkertijd begint een krachtig 'super' El Niño-weerfenomeen de landbouwproductie in grote delen van de wereld te ontwrichten. Deze twee schokken versterken elkaar en creëren een perfecte storm voor een wereldwijde voedselcrisis.

Minstens 140 tot 150 miljoen mensen zullen naar verwachting in september 2026 dringend voedselhulp nodig hebben. In bredere zin kampt het recordaantal van 318 miljoen mensen met acute honger – een verdubbeling ten opzichte van de periode vóór de pandemie .

Straat van Hormuz: een cruciale slagader verstopt

Het door de VS geleide conflict in Iran, dat op 28 februari 2026 begon, leidde tot een vrijwel totale stopzetting van de commerciële scheepvaart door de Straat van Hormuz. Deze zeestraat is een wereldwijd chokepoint waar normaal gesproken zo'n 20 tot 25% van de wereldwijde kunstmesthandel over zee passeert .

• De prijs van ureum – een essentiële stikstofkunstmest – steeg met 46% in één maand, doordat schepen strandden en fabrieken in landen als India, Algerije en Slowakije de productie moesten staken of drastisch verlagen .
• De Wereldhandelsorganisatie (WTO) bestempelde kunstmest als het meest kritieke product dat door de crisis werd getroffen. Het hoofd van de International Rescue Committee, David Miliband, noemde de blokkade een "tikkerde tijdbom voor de voedselzekerheid" .
• Op 27 maart stemde Iran ermee in om humanitaire- en kunstmesttransporten via de straat toe te staan, maar de wereldmarkten blijven ernstig ontwricht .

Een dodelijke wisselwerking: oorlog ontmoet El Niño

De timing van deze crises is bijzonder verwoestend. De oorlog in Iran drijft de energiekosten en kunstmestprijzen op precies op het moment dat het plantseizoen 2026-2027 begint, waardoor de inputkosten voor boeren wereldwijd exploderen. Dit gebeurt op het moment dat El Niño al de productie in belangrijke teeltgebieden drukt .

• Een 'super' El Niño (61–87% kans om medio 2026 te ontstaan en tot in 2027 aan te houden) zal naar verwachting leiden tot ernstige regentekorten in Zuid-Azië, Noord-Oost-Afrika, de Sahel, West-Afrika en Midden-Amerika. Andere landbouwzones krijgen juist te maken met hittestress en overstromingen .
• Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (JRC) van de EU waarschuwt dat de combinatie van El Niño en hoge inputprijzen de landbouwproductie rechtstreeks bedreigt .
• De Wereldbank meldt dat de wereldwijde indices voor landbouw- en graanprijzen sinds maart al met respectievelijk 3% en 4% zijn gestegen. Het risico op een volledige betaalbaarheidscrisis groeit naarmate kunstmesttekorten de weergerelateerde aanbodtekorten verergeren .

Verwachte prijsschokken en getroffen bevolkingen

• De Wereldbankupdate van mei 2026 waarschuwt dat aanhoudende verstoring van de Straat van Hormuz kan leiden tot cascades van prijsstijgingen voor granen, plantaardige oliën en andere basisproducten. Alleen al door de Hormuz-gedreven ureumprijsstijging is de landbouwprijsindex al met 8% gestegen .
• Een analyse van JP Morgan concludeert dat de gecombineerde impact van de oorlog en El Niño betekent dat de prijzen voor dagelijkse producten zoals brood en pasta "nauwelijks meer zullen dalen" . De VN-voedselorganisatie FAO heeft gewaarschuwd dat aanhoudende problemen in de Straat kunnen leiden tot een wereldwijde voedsel "catastrofe" .
• FEWS NET projecteert dat 140–150 miljoen mensen in de door hen gemonitorde landen tegen september 2026 te maken krijgen met crisis-niveau honger (IPC Fase 3 of erger) . De bredere Global Outlook 2026 van het Wereldvoedselprogramma (WFP) schat dat 318 miljoen mensen wereldwijd met acute honger kampen, van wie 41 miljoen op noodniveau (IPC Fase 4+) verkeren .
• De FAO heeft voor haar Global Emergency Appeal in 2026 $2,5 miljard nodig om meer dan 100 miljoen mensen in 54 landen te kunnen helpen .

Kortom, de blokkade van de Straat van Hormuz heeft op het slechtst mogelijke moment de aanvoerlijnen voor kunstmest doorgesneden, waardoor de inputkosten in een maand tijd met bijna 50% zijn gestegen. Dit valt samen met een krachtige El Niño die de regenafhankelijke landbouw in 's werelds meest kwetsbare regio's verstoort. De twee schokken versterken elkaar: hogere kunstmestprijzen leiden tot lagere oogsten, terwijl El Niño de productie in dezelfde graanschuurgebieden vermindert. Het resultaat is een prijsspiraal die honderden miljoenen mensen dieper in de honger dreigt te duwen.