Bank of Japan klaar voor historische rentestap: 1% in zicht

De Bank of Japan (BoJ) staat aan de vooravond van haar belangrijkste beleidsvergadering in decennia. Wanneer de tweedaagse bijeenkomst op 16 juni eindigt, is de kans bijzonder groot dat de centrale bank haar korte rente verhoogt van 0,75% naar 1,0% . Dit zou het hoogste niveau voor Japanse leenkosten zijn sinds 1995, een historische mijlpaal in de lange reis van het land weg van decennia van ultra-ruim monetair beleid .

Deze stap wordt gevoed door externe prijsschokken, een verzwakte munt en een zeldzame consensus onder economen. Het gaat ook gepaard met een onverwachte wending: de gouverneur die deze havikachtige draai orkestreert, zal zelf niet in de zaal zitten.

Een bijna unaniem mandaat voor een verhoging

Financiële markten en economen beschouwen een verhoging met 25 basispunten zo goed als zeker. Uit een peiling van Reuters, gehouden van 2 tot 8 juni, bleek dat 94% van de economen – 66 van de 70 – een renteverhoging naar 1% voorspelde voor eind juni . In een apart onderzoek van Bloomberg verwachtten 49 van de 51 economen dezelfde uitkomst, en een grote meerderheid ziet voor het einde van het jaar nog minstens één extra verhoging .

Voorspellingsmarkten weerspiegelen dezelfde zekerheid, met een ingeprijsde kans van meer dan 96% voor een stap van 25 basispunten . De overtuiging wordt gedreven door onmiskenbare prijsdruk.

De inflatie-trigger: een schok van 6,3%

De Japanse index van producentenprijzen, een belangrijke maatstaf voor wat bedrijven elkaar in rekening brengen, steeg in mei met 6,3% ten opzichte van een jaar eerder. Dat overtrof ruimschoots de marktverwachtingen van 5,5% . Het was de snelste jaarlijkse groei van de groothandelsinflatie sinds maart 2023 en een scherpe versnelling ten opzichte van een herziene stijging van 5,3% in april .

De voornaamste boosdoener is energie. Het escalerende conflict waarbij Iran betrokken is, houdt de ruwe-olieprijzen hoog, wat een directe impact heeft op een land dat sterk afhankelijk is van geïmporteerde energie . Uit cijfers van de BoJ bleek dat de prijzen van aardolie- en steenkoolproducten met 13,8% stegen op jaarbasis, terwijl de prijzen van chemische producten – gelieerd aan petrochemie – met 13,4% toenamen .

Deze groothandelsinflatie dreigt nu over te slaan naar de consumentenprijzen. In haar kwartaalvooruitzichten van april verhoogde de BoJ haar prognose voor de kerninflatie voor het fiscale jaar 2026 naar een bandbreedte van 2,5% tot 3,0%, fors hoger dan de eerdere schatting van 1,9%, waarbij expliciet werd gewezen op de hogere kosten voor ruwe olie .

Een yen in nood

De urgentie om in te grijpen wordt versterkt door de aanhoudende zwakte van de Japanse yen. De munt schommelt al enige tijd rond de 160,5 per dollar, dicht bij het laagste niveau sinds juli 2024 . Een zwakke yen maakt de import van energie en voedsel duurder, wat een extra laag van kosteninflatie toevoegt die huishoudens en kleinere bedrijven raakt. Analisten merken op dat de renteverhoging in juni in wezen een "defensieve" zet is om te voorkomen dat een verdere daling van de yen de binnenlandse inflatie aanwakkert .

De ongekende afwezigheid van gouverneur Ueda

Voor het eerst in de geschiedenis zal de beslissing worden genomen zonder de hoogste baas aan tafel. De BoJ maakte op 10 juni bekend dat gouverneur Kazuo Ueda (74) was opgenomen in het ziekenhuis voor de behandeling van een geïnfecteerde levercyste en de hele vergadering zou missen .

Vicegouverneur Ryozo Himino zal de discussies van de beleidsraad leiden, terwijl vicegouverneur Shinichi Uchida de persconferentie na afloop zal verzorgen . Hoewel Ueda op afstand doorwerkt en zich van stemming zal onthouden, benadrukken functionarissen en analisten dat het besluit zelf niet in gevaar is .

Toch brengt Ueda's afwezigheid een aanzienlijk communicatierisico met zich mee. De gouverneur was de architect van de havikachtige draai en verklaarde op 3 juni dat de raad een "uitgebreide discussie" zou voeren over het verhogen van de rente – opmerkingen die breed werden geïnterpreteerd als een vooraankondiging van een verhoging . Markten zullen nu de verklaring na afloop en de persconferentie nauwkeurig bestuderen op een geloofwaardige toezegging tot verdere verkrapping, nu de directe boodschap van de gouverneur ontbreekt .

De weg vooruit: meer verhogingen in het verschiet

De vergadering van juni wordt breed gezien als een opstapje. Dezelfde peiling van Reuters die de aanstaande verhoging voorspelde, liet ook een mediane prognose zien voor een rente van 1,25% in het vierde kwartaal van 2026 en 1,50% in het derde kwartaal van 2027 . Een enquête van Bloomberg bevestigde dit traject, waarbij 49 van de 51 respondenten uitgingen van twee totale renteverhogingen dit jaar .

Dit vooruitzicht sluit aan bij de opvattingen van voormalige BoJ-beleidsmakers, die geloven dat de neutrale rente voor Japan – het niveau dat de economie noch stimuleert noch afkoelt – ergens tussen de 1,5% en 1,75% ligt . Het Internationaal Monetair Fonds heeft ook voorspeld dat de Japanse rente eind 2027 haar neutrale niveau zal bereiken .

De verwachte rente van 1,0% markeert een duidelijk keerpunt. Het signaleert dat het tijdperk van deflatiebestrijding definitief voorbij is, vervangen door een strijd tegen extern aangewakkerde inflatie die de economie dreigt te destabiliseren. "Ik zou zeggen dat een renteverhoging zo goed als zeker is," zei Tsuyoshi Ueno van het NLI Research Institute, een sentiment dat nu diep verankerd is in de financiële markten .