Waarom de heropening van de Straat van Hormuz de prijsmacht van OPEC kan breken

De mogelijke heropening van de Straat van Hormuz ontpopt zich niet als een terugkeer naar stabiliteit voor OPEC, maar als een cruciaal keerpunt dat haar greep op de mondiale oliemarkten permanent kan aantasten. De krachten die rond deze gebeurtenis samenkomen, wijzen op een structureel verlies van prijszettingsmacht dat het kartel mogelijk nooit meer terugwint.

Meerdere analisten waarschuwen dat het einde van de zeeblokkade, in plaats van de markt te stabiliseren, een destructieve concurrentiestrijd om marktaandeel tussen wanhopige Golfproducenten kan ontketenen. Dit zou de prijzen drukken op het moment dat een golf nieuw aanbod uit Zuid-Amerika en een afzwakkende vraag de machtsverhoudingen fundamenteel doen kantelen. "De terugkeer van Hormuz kan een andere uitdaging creëren. In plaats van de stabiliteit te herstellen, kan het een stortvloed aan concurrerende olie-exporten ontketenen die OPEC's vermogen om het aanbod te beheersen en prijzen te beïnvloeden ondermijnt," noteert een analyse van het diplomatieke platform Modern Diplomacy .

Een snelle en scherpe prijscorrectie wordt voorspeld

Het basisscenario van kredietbeoordelaar Fitch Ratings gaat uit van een heropening van de strategische waterweg rond eind juli 2026, na een sluiting van vijf maanden, en hun voorspelling is hard. Het bureau verwacht dat Brent-olie, die tijdens de crisis tussen de $100 en $110 per vat noteerde, in augustus zal dalen naar ongeveer $80 en vervolgens naar ruwweg $70 per vat in september, naarmate de markt razendsnel omslaat van schaarste naar overschot . Deze neerwaartse druk ontstaat doordat het terugkerende Golf-aanbod botst met een robuuste productie van niet-OPEC-landen.

Ook de vooruitzichten van Wood Mackenzie zijn somber voor producenten die hopen op een zachte landing. Het adviesbureau ziet de prijs van 'Dated Brent' tegen eind 2026 dalen naar ongeveer $80 per vat, gevolgd door een verdere daling naar $65 per vat in 2027 naarmate het overaanbod toeneemt . Fitch stelt expliciet dat de crisis "de langetermijnkoers van de markt niet verandert, die naar verwachting zal terugkeren naar een overschot" .

Zuid-Amerika heeft permanent marktaandeel ingepikt

Terwijl de Straat van Hormuz gesloten was, heeft de mondiale oliehandel zichzelf volledig opnieuw bedraad. De meest significante verschuiving is de opkomst van Zuid-Amerika als een nieuwe grootmacht, een verandering die gezien de langlopende contracten en nieuwe logistieke ketens waarschijnlijk permanent is.

Tot en met mei 2026 steeg de totale olie-export van Zuid-Amerika met 155 miljoen vaten, waarmee de regio de grootste bron van nieuw mondiaal olieaanbod dit jaar werd en zelfs de Verenigde Staten voorbijstreefde . Deze groei wordt aangevoerd door de diepwaterproductie in Brazilië en Guyana en een herstellende oliesector in Venezuela. De Energy Information Administration (EIA) van de VS had reeds voorspeld dat Brazilië, Guyana en Argentinië alleen al in 2026 de helft van de totale mondiale productiegroei voor hun rekening zouden nemen .

Voor Aziatische importeurs, de grootste afnemers van Golfolie, dwong de crisis een stormloop naar betrouwbare alternatieven af. Maanden van het opbouwen van diepe handelsrelaties met niet-Midden-Oosterse leveranciers betekenen dat de terugkerende Golfvaten niet zomaar hun oude marktaandeel zullen heroveren. Ze krijgen te maken met diepgewortelde concurrentie en zullen mogelijk met korting verkocht moeten worden .

OPEC valt van binnenuit uit elkaar

De interne problemen van OPEC hebben de externe uitdagingen verergerd. Het formele vertrek van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) uit het kartel wordt door analisten niet slechts gezien als het verlies van de productie van één lid, maar als een "structurele breuk in de prijszettingsmacht van het kartel" die een uiteenvallen van de quotadiscipline kan inluiden als andere leden volgen .

Tegelijkertijd is de productie van de groep ingestort tot het laagste niveau in ten minste twee decennia. Uit een enquête van Reuters bleek dat de productie van OPEC in mei daalde tot slechts 16,13 miljoen vaten per dag, een niveau gedreven door de Amerikaanse zeeblokkade tegen Iran en de feitelijke sluiting van de Straat voor andere Golfstaten . Met uitzondering van de VAE, die op 1 mei de groep verlieten, is dit een historisch zwakke basis om te proberen haar marktdominantie te herstellen .

OPEC+ heeft ook haar eigen handen gebonden. De groep stemde in met een grotendeels symbolische quotaverhoging van 188.000 vaten per dag voor juli, een stap die afhankelijk is van de heropening van de Straat en slechts een fractie is van het aanbod dat naar verwachting zal terugstromen . Dit besluit erkent dat de groep niet over de praktische mogelijkheid beschikt om de markt te beheren via een vaste kalender en in plaats daarvan reageert op geopolitieke gebeurtenissen buiten haar controle.

Een verdere verzwakking van de noodzaak voor een gecoördineerd OPEC-antwoord is de afnemende vraag. De groep heeft haar eigen prognose voor de groei van de vraag voor 2026 verlaagd tot 970.000 vaten per dag, wat de opgave om miljoenen terugkerende vaten te absorberen nog moeilijker maakt.

Een strijd om te overleven, niet om marktbeheer

De inschatting van de denktank Brookings Institution dat de crisis de marktdynamiek fundamenteel heeft veranderd, sluit aan bij het overweldigende bewijs. Hun analyse merkt op dat de olieproductie van OPEC tijdens het conflict met meer dan 30% is gedaald en dat de markt, zelfs na heropening van de straat, maanden nodig zal hebben om te normaliseren – een periode waarin de samenhang van het kartel zwaar op de proef zal worden gesteld .

De kernuitdaging voor OPEC is dat haar leden geen verenigd blok met gedeelde doelen zijn, maar een verzameling landen die dringend inkomsten nodig hebben. Zodra de Straat weer opengaat, zal de prikkel voor elk land zijn om zijn eigen export te maximaliseren om maanden van financiële verliezen goed te maken, niet om de productie te beperken ter ondersteuning van de prijzen voor het collectieve goed. Reuters-analist Ron Bousso waarschuwde dat deze dynamiek "Riyad in een lastige positie kan brengen" nu het moeite heeft leden te overtuigen de productie in toom te houden .

De heropening van Hormuz herstelt de positie van OPEC van voor de crisis niet. In plaats daarvan ontstaat er een situatie waarin Golfproducenten, wanhopig om marktaandeel terug te winnen, terechtkomen in een markt die al goed bevoorraad is, structureel een overschot heeft en permanent minder afhankelijk is van hun olie. Zoals analisten hebben gewaarschuwd, zouden de terugkerende OPEC-vaten, naast de aanhoudend hoge productie van niet-OPEC+-landen, de markt in een surplus van enkele miljoenen vaten per dag kunnen duwen . Dit gecombineerde effect wijst op een duurzame vermindering van de prijszettingsmacht van OPEC.