De hoge prijs van Poetins oorlog: Ruslands begroting in crisis

De oorlog als motor van het tekort

Het zijn de militaire uitgaven die de tekorten het sterkst opdrijven. In de Russische federale begroting gaat ongeveer een derde van alle uitgaven, oftewel 6,3% van het bbp, naar defensie. Dat is een niveau dat sinds de Koude Oorlog niet meer is voorgekomen . Deze uitgaven verdringen in toenemende mate investeringen in andere sectoren. De officiële begrotingsstukken vertellen echter niet het hele verhaal. Een aanzienlijk deel van de oorlogsgerelateerde uitgaven vindt buiten de boeken om plaats. De werkelijke financiële last van het conflict is dus aanzienlijk hoger dan de gepubliceerde statistieken aangeven . De Duitse inlichtingendienst BND heeft de cijfers van het Kremlin openlijk in twijfel getrokken en stelt dat het werkelijke federale tekort dichter bij de 8,01 biljoen roebel ligt. Volgens de BND hebben de westerse sancties een "duidelijke impact" .

Instortende bedrijfswinsten treffen de regio's hard

De regionale begrotingscrisis is niet slechts een echo van de federale overbesteding; ze heeft een eigen, alarmerende dynamiek. Regionale overheden in Rusland zijn voor hun inkomsten sterk afhankelijk van de vennootschapsbelasting. Doordat de economie afkoelt onder het gewicht van sancties, personeelstekorten en hoge rentes, zijn de bedrijfswinsten gekelderd. Dit ontneemt de regio's direct hun voornaamste bron van inkomsten . Minister van Financiën Siloeanov heeft deze dalende winsten aangewezen als de hoofdoorzaak van de oplopende regionale tekorten . Het effect is vooral voelbaar in regio's die traditioneel een overschot hadden, een teken dat de terugval in inkomsten zich verspreidt naar de voormalige bolwerken van de economie . In 2025 daalden de inkomsten uit de vennootschapsbelasting naar verluidt met 8,5% , terwijl de regionale uitgaven bleven stijgen om oorlogsgerelateerde activiteiten en sociale verplichtingen te bekostigen.

Het kussen van olie- en gasinkomsten loopt leeg

De crisis is verergerd door de erosie van de Russische energie-inkomsten. De belasting op fossiele brandstoffen, die ooit goed was voor ongeveer 40% van de federale begroting, vertegenwoordigde in de eerste drie kwartalen van 2025 nog maar zo'n 25% van de federale inkomsten. Dit komt door lagere wereldmarktprijzen en de steeds strakkere greep van westerse sancties . Door deze structurele verschuiving is de begroting aangewezen op andere belastingbronnen, juist op een moment dat de bredere economie afkoelt. Aangezien meer dan 75% van de federale inkomsten nu uit andere bronnen dan olie en gas komt, leidt elke vertraging in binnenlandse economische activiteit onmiddellijk tot lagere belastinginkomsten . Het officiële begrotingskader voor 2026-2028 gaat nu uit van zeven opeenvolgende jaren met hoge begrotingstekorten, een reeks die het land sinds 1999 niet meer heeft meegemaakt .

De zoektocht van het Kremlin naar solvabiliteit

De reactie van Moskou is een veelzijdige poging om de overheidsfinanciën te stabiliseren zonder te snijden in de defensie-uitgaven. Dit heeft de regering gedwongen tot een reeks politiek pijnlijke maatregelen.

Schuldkwijtscheldingen. President Vladimir Poetin heeft bevolen dat twee derde van de federale schulden van de regio's wordt kwijtgescholden, een gigantische operatie die betrekking heeft op leningen ter waarde van meer dan een biljoen roebel bij 79 deelgebieden van de federatie . De voorwaarde die aan deze steun is verbonden, is dat de vrijgekomen middelen naar investerings- en infrastructuurprojecten gaan. Een aanzienlijk deel dient echter feitelijk ter compensatie van de middelen die regio's al hebben uitgegeven aan de "speciale militaire operatie" . Premier Michail Misjoestin voert de kwijtscheldingen in tranches uit. In juni 2026 schold hij in één keer 37,5 miljard roebel kwijt voor zes regio's en eerder dat jaar was al opdracht gegeven voor een extra 114 miljard roebel voor 21 andere regio's . De terugbetaling van het resterende derde deel van de schuld is uitgesteld .

Belastingverhogingen. De regering heeft de meest krachtige fiscale hefboom al ingezet door de btw te verhogen. In besprekingen waarover Reuters berichtte, is onderzocht of het tarief kon worden verhoogd van 20% naar 22% om het tekort te beteugelen . Deze btw-verhoging moet naar verwachting 1,7 biljoen roebel aan extra inkomsten genereren, maar dit dekt minder dan de helft van het geplande jaarlijkse tekort . In een meer dwingende zet heeft de Federale Belastingdienst een menu met inkomstenverhogende opties aan de regionale gouverneurs overhandigd, ondanks Poetins eerdere belofte van geen nieuwe belastingen tot 2030 . De regio's is geadviseerd om meer onroerend goed tegen marktwaarde te belasten, autobelastingen te maximaliseren en grond te herclassificeren om tarieven te heffen die meerdere malen hoger liggen dan de huidige, om zo hun begrotingsgaten te dichten .

Bezuinigingen in aantocht. De federale overheid bereidt een formeel bezuinigingsplan voor dat is gericht op niet-defensie- en niet-sociale uitgaven, een erkenning dat het tijdperk van onbeperkte fiscale stimulering ten einde loopt . Het duidelijkste symbool van de nieuwe realiteit komt uit Moskou zelf. De hoofdstad, de rijkste regio van Rusland, snijdt voor het eerst sinds het uitbreken van de COVID-19-pandemie in haar grootschalige investeringsprogramma, een directe weerspiegeling van de toenemende financiële druk . Ondertussen heeft de federale begroting voor 2026 al een realitycheck ondergaan; door het opvoeren van de uitgaven aan het begin van het jaar bedroeg het tekort in januari al bijna de helft van het beoogde jaartotaal, wat ernstige twijfels oproept over de haalbaarheid van de geplande tekortreductie .

Het Kremlin is nog niet door zijn opties heen. Het kan nog steeds een beroep doen op een nationale reserve van ongeveer 11 biljoen roebel en tegen gunstige voorwaarden lenen van een banksysteem dat klaarstaat om staatsschuld op te nemen . Maar de fiscale architectuur die Rusland de eerste drie jaar van de oorlog overeind hield, brokkelt zichtbaar af. De maatregelen die nu worden genomen — massale schuldkwijtschelding, agressieve belastingverhogingen en opgelegde bezuinigingen — zijn niet langer slechts aanpassingen. Ze vertegenwoordigen het permanent herinrichten van de financiën van de Russische staat ten dienste van één enkele, allesverslindende prioriteit.