Hoe de EU jouw energierekening wil verlagen: belastinghervormingen, Italië's miljardengok en een verplichte slimme meter

Deze hervorming grijpt terug op de al in juli 2021 voorgestelde, maar vastgelopen, herziening van de Energiebelastingrichtlijn (onderdeel van het 'Fit for 55'-pakket) . Het nieuwe offensief moet de impasse doorbreken door de accijnzen op elektriciteit voor kwetsbare huishoudens te verlagen en lidstaten aan te moedigen om niet-energie-gerelateerde kostencomponenten, zoals opslagen voor eerdere subsidies, van de rekening te halen . Het ultieme doel is om de Europese energierekening blijvend los te koppelen van de wereldwijde markt voor fossiele brandstoffen. Met een steeds groener elektriciteitsnet moet de prijs van stroom structureel omlaag .

Italië's inzet van €23 miljard op groene stroom

Italië onderneemt ondertussen concrete actie. Op 8 juni 2026 keurde de Europese Commissie een Italiaans staatssteunpakket van maar liefst €23 miljard goed, bedoeld om de productie van hernieuwbare elektriciteit uit wind op land, zon, waterkracht en biogas fors op te schroeven . De goedkeuring, verleend onder het 'Clean Industrial Deal' staatssteunkader, moet leiden tot 37,15 gigawatt aan nieuwe duurzame capaciteit – een uitbreiding van bijna de helft van Italië's huidige installaties .

Het plan moet Italië helpen om in 2030 39,4% van het bruto eindverbruik van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen te halen . De steun wordt uitgekeerd via zogenaamde tweezijdige 'contracten voor verschil' met een looptijd van 20 jaar. Dit werkt als een vangnet voor producenten én consumenten: daalt de marktprijs onder een afgesproken basisprijs, dan vult de staat het verschil aan. Stijgt de prijs erboven, dan betaalt de producent terug . Belangrijk om te weten: dit geld komt van de Italiaanse staat zelf, niet uit de EU-begroting. De Commissie gaf slechts het regelgevende startschot voor deze staatssteun . Het past in een grotere Italiaanse versnelling: netbeheerder Terna presenteerde in 2025 al een eigen investeringsplan van €23 miljard om het elektriciteitsnet klaar te stomen voor al die nieuwe groene stroom .

De verplichte opmars van de slimme meter

Om te zorgen dat al die extra duurzame stroom ook echt leidt tot een lagere rekening en een efficiënter systeem, wil Brussel vaart maken met de digitale meter. Een uitgelekt conceptvoorstel, in handen van POLITICO en E&E News, bevat voorlopige bindende doelstellingen: in 2030 moet minstens 50% van de eindverbruikers een slimme meter hebben, oplopend tot 65% in 2033 . De percentages staan nog tussen haken, wat betekent dat ze kunnen veranderen, maar de strekking is duidelijk. Het is een harde vervanger van de eerdere, vrijblijvende ambitie uit het 'Derde Energiepakket' (80% dekking in 2020), die leidde tot een zeer ongelijkmatige uitrol in de EU .

De huidige Elektriciteitsrichtlijn schrijft weliswaar al voor aan welke eisen deze meters moeten voldoen, maar de praktijk is weerbarstig. Eind 2025 had naar schatting slechts 65 tot 70% van de huishoudens in de EU27 een slimme stroommeter. Landen als Duitsland en Tsjechië blijven ernstig achter . De nieuwe bindende doelen moeten de elektrificatie versnellen en consumenten de realtime data geven om hun verbruik te verplaatsen naar goedkopere daluren – een directe besparing op de energierekening .

Het AccelerateEU-crisisplan: van noodhulp naar weerbaarheid

Deze structurele verschuivingen zijn ingebed in het AccelerateEU-pakket, het overkoepelende crisisplan dat de Commissie op 22 april 2026 presenteerde . Het huwt acute noodhulp aan hervormingen voor de lange termijn:

• Directe steun: Het pakket stimuleert gerichte inkomenssteun, energiecheques ter vervanging van gasketels, sociale tarieven en lagere accijnzen op elektriciteit voor kwetsbare groepen en energie-intensieve bedrijven . Ook roept het landen op om huishoudens met betalingsproblemen vroegtijdig te identificeren en afsluitingen te voorkomen met betalingsregelingen .
• Structurele onafhankelijkheid: Brussel zet in op een versnelde uitrol van duurzame energie, snellere investeringen in het stroomnet en betere marktintegratie . Het coördineert ook het vullen van de gasvoorraden en stimuleert sociale leaseconstructies voor elektrische auto's om de blootstelling aan fossiele brandstoffen permanent te verminderen .
• Praktische menukaart voor landen: In mei 2026 publiceerde de Commissie een catalogus met nationale succesverhalen, gericht op drie speerpunten: het beschermen van consumenten, de industrie en de lange termijn energietransitie .

Dit draaiboek bouwt voort op de lessen van 2022, maar ook op het Actieplan voor Betaalbare Energie van februari 2025. Dat plan raamde de besparingen al op €45 miljard in 2025, oplopend tot €130 miljard in 2030 en €260 miljard in 2040 . Het zette toen al in op lagere belastingen en heffingen op elektriciteit. De huidige crisis, aangewakkerd door het conflict in Iran, geeft deze eerdere plannen een forse zet in de rug .

Een crisis die het denkkader verandert

De huidige schok, aangewakkerd door het conflict in Iran en de verstoring van fossiele toeleveringsketens, zorgt voor oplopende inflatie en een vertragende economische groei, zo stelt de voorjaarsprognose van de Commissie . Hij is anders dan de Russische gaskraan die in 2022 dichtging, maar de reactie van de EU laat een strategische evolutie zien. Waar de vorige crisis een wanhopige zoektocht naar alternatief gas ontketende, versnelt deze crisis juist structurele oplossingen die eerder vastzaten – met als paradepaardjes de hervorming van de elektriciteitsbelasting en de bindende doelstellingen voor slimme meters. Het doel is niet langer alleen om de volgende prijspiek te overleven, maar om te zorgen dat die volgende schok Europese huishoudens nooit meer zo hard raakt.