Irans oorlogszuchtige kunstmestshock: zo vechten Brazilië, India en Bangladesh terug

De oorlog in Iran, die begon op 28 februari 2026, heeft de Straat van Hormuz effectief afgesloten. Deze nauwe doorgang is de belangrijkste levensader voor de wereldwijde handel in kunstmest en energie. Voor drie van de meest importafhankelijke landbouwlanden ter wereld – Brazilië, India en Bangladesh – zijn de gevolgen desastreus en pakt de crisis voor elk land anders uit. Ureum, de meestgebruikte stikstofkunstmest, is in prijs verdubbeld ten opzichte van voor de oorlog, waardoor nationale begrotingen oververhit raken en regeringen tot paniekmaatregelen worden gedwongen .

Brazilië: geen vangnet, pure prijsschok

Brazilië is de grootste kunstmestimporteur ter wereld en is voor meer dan 80% van zijn behoefte afhankelijk van het buitenland . Voor ureum is de afhankelijkheid vrijwel totaal; naar schatting 41% van die cruciale stikstofbron reist normaal gesproken door de Straat van Hormuz .

De directe impact is een harde, onverbloemde prijsschok. Sinds het conflict begon, zijn de wereldwijde ureumprijzen met zo'n 37% gestegen, en de prijs van ammoniumnitraat in Braziliaanse havens lag 28% hoger . De timing kon niet slechter: over een paar maanden begint het belangrijkste plantseizoen voor sojabonen. Boeren moeten nú hun inkopen doen, maar hebben op dit moment slechts 30% van de benodigde meststoffen veiliggesteld, ver onder het historische gemiddelde van 40% voor deze tijd van het jaar .

In tegenstelling tot zijn Aziatische tegenhangers kent Brazilië geen enkel direct subsidiestelsel om boeren te beschermen. De volle mep van de hogere kosten belandt zo op het bordje van de teler, die ook al opdraait voor duurdere diesel en hogere transportkosten door dezelfde geopolitieke onrust. Een ‘dubbele squeeze’, heet dat . Analisten waarschuwen dat dit kan leiden tot veranderingen in teeltplannen, geannuleerde contracten en minder gebruik van kunstmest. De gevolgen voor de wereldwijde graanvoorraden laten zich raden .

India: een recordsubsidie zet de staatskas onder druk

India kiest een totaal andere route. De overheid houdt de prijzen voor Indiase boeren kunstmatig laag via een wettelijk vastgelegde prijs voor ureum en nutriëntgebonden subsidies. Stijgen de wereldprijzen, dan prikt het niet in de portemonnee van de boer, maar loopt er een fors gat in de overheidsrekening .

En dat gat is nu gapend groot. Een hoge ambtenaar heeft laten weten dat de kunstmestsubsidierekening dit fiscale jaar weleens het recordbedrag van 3 lakh crore roepies zou kunnen overschrijden. Latere berichten van de kunstmestafdeling houden zelfs rekening met een uitschieter naar 3,8 lakh crore roepies . Ter perspectief: het oorspronkelijke budget voor 2026-2027 was slechts 1,71 lakh crore. De eindafrekening kan dus meer dan het dubbele bedragen .

De sommen zijn alarmerend. India's totale subsidiebegroting voor kunstmest, LPG-gas en voedsel was becijferd op 4,1 lakh crore roepies voor dit jaar. De kunstmestpost alleen al dreigt dat hele bedrag nu op te souperen . De oorzaak? Een bijna-verdubbeling van de ureumprijs sinds de Straat van Hormuz dichtging. Die kosten slikt de overheid elke keer als een Indiase boer een zak afrekent tegen het gesubsidieerde tarief van omgerekend zo'n 270 roepie – minder dan een tiende van de wereldmarktprijs .

Deze fiscale aderlating dreigt een bom te leggen onder India's begrotingstekortdoelstellingen, tenzij er elders rigoureus wordt bezuinigd of de belastinginkomsten fors stijgen. Dat dwingt tot uiterst ongemakkelijke economische afwegingen op een politiek gevoelig moment .

Bangladesh: bezuinigingen, gesloten fabrieken en een nieuwe ronde bij het IMF

Van de drie landen zit Bangladesh misschien wel het krapst. Het land importeert zo'n 95% van zijn energiebehoefte, waarvan normaal 70 tot 90% door de Straat van Hormuz reist . De oorlogsschok trilt door de hele economie.

Op 9 juni 2026 meldde de Bengaalse minister van Financiën Amir Khosru Mahmud Chowdhury aan het parlement dat het land 42.600 crore taka extra aan subsidies nodig heeft voor vier sectoren – olie, gas, elektriciteit en kunstmest – alleen al om het huidige fiscale jaar door te komen . Dat komt bovenop een nog grotere subsidiestroom vanuit de ministeries, die is opgezwollen tot bijna 1,20 lakh crore taka voor de begroting voor 2026-2027 .

De regering grijpt naar een mix van wanhoopsmaatregelen. Zo zijn eigen kunstmestfabrieken stilgelegd om het vrijgekomen aardgas naar elektriciteitscentrales te leiden, een aderlating voor de binnenlandse productie . Er zijn bezuinigingen opgelegd, zoals verplichte sluitingstijden voor winkelcentra in de avond en brandstofrantsoenering .

Financieel ziet het plaatje er somber uit. Alleen al voor het tweede kwartaal (april-juni) is er 1,07 miljard dollar extra nodig voor LNG-subsidie als de wereldwijde prijzen niet dalen . In april bleek al dat de regering met spoed 3 miljard dollar aan noodleningen zoekt bij internationale ontwikkelingspartners om de meest noodzakelijke importen te kunnen blijven betalen . En kort daarop klopte Bangladesh opnieuw aan bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voor een nieuw steunprogramma, bovenop een al lopend programma van 5,7 miljard dollar dat in 2023 is gestart .

Een kanttekening bij de fosfaatprijzen

Terwijl ureum de meest dramatische stijging vertoont, volgt de fosfaatprijs een gematigder, maar nog steeds zorgelijk pad. De meest recente data van landbouweconomen laten zien dat DAP (diammoniumfosfaat) begin mei 2026 op ongeveer 870 dollar per ton stond – een lichte stijging ten opzichte van de 862 dollar van voor het conflict . Insiders waarschuwen dat het aanbod van DAP krap is. Houdt de blokkade aan, dan kan de prijs later in het seizoen richting of boven de 1.000 dollar per ton schieten .

Drie landen, drie zwakke plekken

De oorlog in Iran en de blokkade van Hormuz leggen genadeloos een simpele waarheid bloot: als één maritiem flessenhalspunt goed is voor een derde van alle wereldwijd verhandelde kunstmest, zijn importafhankelijke landbouweconomieën pas zo veilig als de volgende zeestraat. Brazilië absorbeert de schok via de marges van de boer, India via het begrotingstekort, en Bangladesh door zware publieke bezuinigingen en internationale noodkredieten. Geen van die oplossingen houdt deze landen op de lange termijn overeind.