The Great American AI Act: het 269 pagina's tellende plan om staatsregels voor AI drie jaar stil te leggen

• Het codificeren van een nationale standaard, ter vervanging van wat industrieleiders een kostbare en verwarrende 'lappendeken' van 50 afzonderlijke staatsregimes noemen.
• Het verankeren van bestaande federale programma's, waaronder het National Artificial Intelligence Research Resource (NAIRR) en het Center for AI Standards and Innovation (CAISI), een AI-standaardenorgaan dat sinds juni 2025 opereert onder het ministerie van Economische Zaken .
• Het opleggen van directe veiligheidseisen aan ontwikkelaars van geavanceerde AI-modellen, waaronder verplichte rapportage over cyberbeveiligingsrisico's, onafhankelijke veiligheidsaudits en klokkenluidersbescherming .
• Het vergroten van de verantwoordingsplicht van bedrijven door van bedrijven te eisen dat ze het melden wanneer AI een 'substantiële factor' is bij massaontslagen .

De wetgevers omschrijven de voorrangsregeling als een strategische pauze, een noodzakelijk schild tegen juridische versnippering dat het Congres de tijd moet geven om een duurzaam, alomvattend nationaal kader te ontwikkelen, zonder dat het zich moet aanpassen aan een bewegend doelwit van steeds nieuwe staatswetten .

Waar de staten nog wél over gaan

De voorrangsregeling is chirurgisch en niet absoluut. Het wetsvoorstel sluit expliciet gebieden uit waar de bevoegdheid van de staten intact blijft :

• Het gebruik en de toepassing van AI: Staten behouden de volledige bevoegdheid om te reguleren hoe AI-technologie wordt gebruikt, zelfs als de ontwikkeling van het onderliggende model verboden terrein is. Een staat mag dus geen veiligheidstests eisen vóór de introductie van een model, maar kan een bedrijf wél aanklagen voor discriminerende wervingspraktijken die mogelijk worden gemaakt door een AI-tool .
• Sectorspecifieke wetten: Traditionele staatsdomeinen zoals consumentenprivacy, verzekeringsregulering, arbeidsdiscriminatie en burgerrechtenbescherming blijven onaangetast, op voorwaarde dat de wet zich niet specifiek richt op de ontwikkeling van AI-modellen .
• Algemeen toepasselijke wetten: Wetten van algemene strekking, zoals regels voor het melden van datalekken of wetboeken van strafrecht, blijven van kracht, ook wanneer ze worden toegepast op AI-gerelateerde incidenten.

Ondanks deze uitzonderingen is het praktische effect volgens de American Civil Liberties Union (ACLU) nog steeds ingrijpend. In een verklaring waarschuwde de groep dat het ontwerp "staten grotendeels zou verbieden om AI-ontwikkelaars te reguleren" en staten zou kunnen beletten om "iets af te dwingen, van privacyregels tot antidiscriminatie-eisen tot AI-veiligheidswetten" die raken aan het ontwikkelingsproces .

Industrie juicht, belangenbehartigers slaan alarm

De reacties leggen een duidelijke breuklijn bloot in het Amerikaanse techbeleid.

Techbedrijven hebben het wetsvoorstel geprezen. De AI-industrie voert al een jaar een intensieve lobbycampagne om wat zij een onwerkbare lappendeken van staatswetten noemt, die innovatie in de kiem smoort, te ontmantelen . Patrick Hedger, beleidsdirecteur van de brancheorganisatie NetChoice, betoogde dat een 'licht regulerend klimaat' essentieel is voor de wereldwijde concurrentiepositie van de VS en dat het Witte Huis-raamwerk, waar het wetsvoorstel een echo van is, bewijst dat beleidsmakers begrijpen "wat er op het spel staat" .

Consumenten- en burgerrechtenorganisaties zijn faliekant tegen. De ACLU wees erop dat het Congres een jaar eerder soortgelijke voorrangspogingen nog met een stemverhouding van 99 tegen 1 in de Senaat verwierp . Ook zouden zeventien Republikeinse gouverneurs hun bezorgdheid hebben geuit over federale overreach op dit dossier . AI-veiligheidsactivisten stellen dat staatswetgevers dichter bij opkomende schadegevallen staan en dat elke federale standaard een minimumniveau van bescherming moet bieden en geen plafond dat burgers zonder rechtsmiddelen achterlaat . De organisatie Consumer Reports hekelde eerder al een voorstel voor een 10-jarig moratorium omdat het "de handhaving verbiedt van wetten die al door veel staten zijn aangenomen" .

Twee jaar van escalerende federale voorrangsstrategie

Het wetsvoorstel in het Huis van Afgevaardigden is geen opzichzelfstaande manoeuvre. Het is de congresmatige verlenging van een aanhoudende, meerledige campagne van het Witte Huis om AI-toezicht te centraliseren en waarborgen op staatsniveau te blokkeren. Belangrijke momenten in die tijdlijn zijn:

• 23 januari 2025: President Trump ondertekent Uitvoeringsbesluit 14179, "Removing Barriers to American Leadership in Artificial Intelligence", waarmee hij het AI-uitvoeringsbesluit van de regering-Biden herroept en een nieuw, op innovatie gericht beleid inluidt .
• Mei 2025: Het Huis neemt een begrotingswet aan met een eerste 10-jarig moratorium op staatstoezicht op AI, een bepaling die later uit de definitieve 'Big Beautiful Bill' wordt geschrapt na druk van de Senaat en de staten .
• Juli 2025: Het Witte Huis publiceert 'America's AI Action Plan', een uitgebreide blauwdruk voor Amerikaanse dominantie die de nadruk legt op het elimineren van regeldruk en het promoten van AI-export .
• 11 december 2025: Uitvoeringsbesluit 14365, "Ensuring a National Policy Framework for Artificial Intelligence", draagt de minister van Justitie op een AI Litigation Task Force op te richten om staatswetten voor de rechter aan te vechten en koppelt bepaalde federale subsidies aan de voorwaarde dat staten afzien van schadelijke regelgeving .
• 23 maart 2026: Een AI-beleidsraamwerk van het Witte Huis roept expliciet op tot brede federale voorrang en waarschuwt tegen "open-ended liability" (onbeperkte aansprakelijkheid) voor AI-bedrijven .
• 2 juni 2026: Slechts twee dagen voor de publicatie van het wetsvoorstel ondertekent het Witte Huis opnieuw een uitvoeringsbesluit ter bevordering van geavanceerde AI-innovatie en -beveiliging, met een focus op cyberverdediging voor nationale veiligheidssystemen .

Het cumulatieve effect is een gecoördineerde poging om het AI-bestuur van bovenaf te hervormen. Voor voorstanders is het een noodzakelijke herijking om Amerika concurrerend te houden. Voor critici is het een gevaarlijk dereguleringsproject dat het publiek onbeschermd zou kunnen laten, juist nu AI-systemen diep verankerd raken in cruciale sectoren als personeelszaken, gezondheidszorg en rechtshandhaving.

De Great American AI Act bevindt zich momenteel in de vorm van een discussieschets, wat betekent dat de tekst openstaat voor commentaar van het publiek en belanghebbenden voordat deze formeel in stemming wordt gebracht. Nu het wetgevingsraam van 2026 kleiner wordt, heeft het wetsvoorstel al het debat ontketend dat de opstellers beoogden, en dwingt het Washington te beslissen of de toekomst van AI-regulering in één federaal wetboek wordt geschreven of in vijftig staatshoofdsteden.