Hormuz-crisis escaleert: Iraanse vergeldingsaanvallen op VS-bases in Koeweit en Bahrein verdiepen wereldwijde energiecrisis

De sluimerende crisis in de Straat van Hormuz is op 3 juni 2026 in een gevaarlijke nieuwe fase beland. Iran lanceerde vergeldingsaanvallen met raketten en drones op Amerikaanse militaire bases in Koeweit en Bahrein. Deze escalatie komt bovenop een conflict dat de olieprijzen al naar recordhoogtes heeft gestuwd, diplomatieke kanalen heeft gefragmenteerd en de veiligheid van een van 's werelds meest kritieke scheepvaartknelpunten fundamenteel heeft veranderd. Deze kwestie is ook voor Nederland van groot belang, aangezien onze haven en industrie sterk afhankelijk zijn van een stabiele wereldwijde energietoevoer en vrije doorvaart.

Iran slaat terug: De aanvallen op Koeweit en Bahrein op 3 juni

De recentste vijandelijkheden begonnen met wat Iran omschreef als een "zwaardere" reactie op Amerikaanse aanvallen op het eiland Qeshm. Op 3 juni 2026 kondigden de Iraanse strijdkrachten aan het hoofdkwartier van de Amerikaanse Vijfde Vloot in Bahrein en een VS-luchtmachtbasis in de regio te hebben aangevallen . De stakingen, met zowel raketten als drones, waren een vergelding voor vermeende Amerikaanse aanvallen op een Iraanse telecomantenne en een olietanker nabij Qeshm .

De Koeweitse regering bevestigde dat het Iraanse raketten en drones had onderschept tijdens deze aanval . Rapporten geven aan dat een van de Iraanse stakingen een Indiase werknemer op de internationale luchthaven van Koeweit het leven kostte en meer dan 60 anderen verwondde. Dit zijn de hoogste aantallen slachtoffers door een Iraanse aanval in de regio sinds de bredere oorlog met Iran begon . Kort voor de Iraanse vergelding had het Amerikaanse leger naar verluidt een Hellfire-raket gebruikt om een onder Botswaanse vlag varende olietanker uit te schakelen die op weg was naar een Iraanse haven op Kharg-eiland, hoewel de precieze volgorde en het gebruikte munitie deels onbevestigd blijven .

De Amerikaanse zeeblokkade: Een tijdlijn

De Amerikaanse zeeblokkade van Iran, het kernstuk van de strategie van de regering-Trump, werd van kracht op 13 april 2026 om 16.00 uur Nederlandse tijd. De actie volgde direct op het mislukken van de gesprekken in Islamabad, die geen einde aan de oorlog met Iran in 2026 hadden kunnen brengen .

President Trump benadrukte de dreiging ondubbelzinnig in een bericht op sociale media: "Waarschuwing: Als een van deze schepen in de buurt komt van onze BLOKKADE, worden ze onmiddellijk UITGESCHAKELD, met hetzelfde systeem dat we gebruiken tegen drugshandelaren op zee. Snel en brutaal" . De blokkade richt zich op alle schepen die naar of vanuit Iraanse havens varen, terwijl schepen met een niet-Iraanse bestemming mogen passeren, mits Iran hen dat toestaat .

Op 1 mei 2026 erkende Trump dat de blokkade de Straat van Hormuz maandenlang, feitelijk de hele zomer, gesloten kon houden, ondanks de toenemende druk door de economische gevolgen . De VS waren al sinds 19 maart 2026 een luchtoffensief tegen Iraanse doelen langs de straat begonnen, een campagne die nog steeds voortduurt . Een korte Amerikaanse operatie genaamd "Operation Project Freedom" liep van 4 mei tot 6 mei 2026, maar werd tijdelijk gestaakt, wat de moeilijkheid onderstreept om de vaarroute met geweld te heropenen .

Olieprijzen bereiken historische hoogtepunten terwijl de Straat 'effectief gesloten' blijft

De economische gevolgen van de Hormuz-crisis zijn verbluffend. De prijs van Brent-ruwe olie bereikte een piek van $138 per vat op 7 april 2026 en kwam gemiddeld uit op $117 per vat voor de hele maand – het hoogste maandelijkse gemiddelde in de moderne geschiedenis . De fysieke olieprijzen schoten begin april kortstondig omhoog tot bijna $150 per vat, omdat raffinaderijen in Europa en Azië direct met acute tekorten kampten .

In reactie hierop ging de Amerikaanse Energy Information Administration (EIA, het agentschap voor energiestatistieken) er in haar vooruitzichten van 3 juni 2026 van uit dat de Straat van Hormuz tot eind mei effectief gesloten bleef en de olietoevoer pas eind mei of begin juni traag op gang zou komen. Zelfs bij een geleidelijke heropening waarschuwde de EIA dat het tot eind 2026 of begin 2027 zou duren voordat de productie en handelspatronen van voor het conflict hersteld zouden zijn .

JPMorgan gaf een van de meest onheilspellende waarschuwingen af: hoofdeconoom Bruce Kasman stelde dat een extra maand sluiting van de straat de Brent-prijs naar $150 per vat kon duwen en zou kunnen leiden tot beperkingen van de elektriciteitsvoorziening voor industriële gebruikers . De EIA rapporteerde ook dat de wereldwijde olievoorraden in het tweede kwartaal van 2026 gemiddeld met 8,5 miljoen vaten per dag afnamen . Met deze extreme prijzen en aanbodtekorten wordt de kans op een wereldwijde recessie en verdere energiearmoede in Europa met de dag groter.

Het Iraanse tolregime van de PGSA: Betalen in Bitcoin of yuan

Parallel aan het militaire conflict heeft Iran stappen gezet om zijn controle over de Straat van Hormuz te institutionaliseren via de Perzische Golf Straat Autoriteit (PGSA). De PGSA, opgericht in maart 2026 en formeel gelanceerd op 5 mei 2026, verplicht schepen om gedetailleerde aanvragen in te dienen en tol te betalen voor "veilige doorvaart" .

De gerapporteerde kosten bedragen tot $2 miljoen per beladen VLCC (Very Large Crude Carrier), te betalen in Chinese yuan via Kunlun Bank en het CIPS-systeem, of in Bitcoin en stablecoins overgemaakt naar wallets gelinkt aan de Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC) . De PGSA lanceerde een officieel e-mailadres, een domein (PGSA.ir) en een X.com-account, waarmee het zijn intentie signaleert om als een permanente regelgevende instantie te functioneren .

Dit tolregime heeft geen enkele basis onder het VN-Zeerechtverdrag (UNCLOS) en wordt door de internationale gemeenschap niet erkend . Het Amerikaanse ministerie van Financiën (via zijn toezichthouder OFAC) legde de PGSA op 1 mei 2026 sancties op, maar de autoriteit opereert bewust buiten het Amerikaanse financiële systeem door gebruik te maken van cryptovaluta om sancties te omzeilen .

Analisten stellen dat de PGSA een strategisch fait accompli is: Iran probeert een oorlogsknelpunt om te zetten in een permanent regelgevend bezit dat in onderhandelingen kan worden ingezet en waarmee het, los van elke diplomatieke uitkomst, inkomsten in harde valuta kan genereren .

Ingestort commercieel verkeer en diplomatieke impasses

Het cumulatieve effect op de wereldhandel is ernstig. De pagina over de Straat van Hormuz-crisis 2026 beschrijft de vaarroute als "effectief gesloten" en het scheepvaartverkeer als "grotendeels geblokkeerd" . Normaal gesproken passeert ruwweg 20% van de wereldwijde olie en LNG via Hormuz. De beperkingen hebben impact op de hele wereldwijde toeleveringsketen en drijven de kosten voor energie en agrarische grondstoffen wereldwijd op .

De VS-blokkade werd opgelegd na het mislukken van de gesprekken in Islamabad, en de formele lancering van de PGSA door Iran op 5 mei kwam slechts zes dagen voor geplande gesprekken met Oman, waarmee dat diplomatieke spoor effectief werd ondermijnd . Hoewel een aantal schepen, waaronder een cluster van zes onder Indiase vlag varende schepen, heeft kunnen passeren via bilaterale veilige-doorgangsregelingen met Iran, blijven westerse schepen grotendeels uitgesloten .

Begin juni 2026 is de crisis in de Straat van Hormuz nog altijd onopgelost, met escalerende militaire confrontaties, extreme stress op de wereldwijde energiemarkten en een proces waarmee Iran een nieuw bestuurlijk kader over het belangrijkste olietransitpunt ter wereld verankert.