Nieuwe hoop bij prostaatkanker: één prik die je tumor in een vaccin verandert

Een nieuwe virale immunotherapie maakt een uitstekende kans om de eerste nieuwe behandeloptie in meer dan twintig jaar te worden voor mannen met een gelokaliseerde, intermediair-tot-hoogrisico prostaatkanker. In een cruciale fase 3-studie, waarvan de resultaten zijn gepubliceerd in het gerenommeerde tijdschrift The Lancet Oncology, vertraagde de toevoeging van aglatimagene besadenovec (CAN-2409) aan standaard bestraling de terugkeer van kanker significant, zonder ernstige extra toxiciteit .

Hoe de fase 3-studie was opgezet

De doorslaggevende fase 3-studie (NCT01436968) was een multicenter, gerandomiseerde, dubbelblinde en placebogecontroleerde opzet. In totaal deden 745 patiënten mee met een recent vastgestelde, intermediair-tot-hoogrisico prostaatkanker die nog beperkt was tot de prostaat . De deelnemers werden in een 2:1-verhouding ingedeeld in twee groepen: één kreeg injecties met CAN-2409 plus het tablet valacyclovir, de andere een placebo-injectie met hetzelfde tablet. Beide groepen ondergingen de standaard radiotherapie, eventueel aangevuld met een korte hormoonkuur .

Belangrijkste resultaten: een effect dat sterker wordt met de tijd

De studie behaalde zijn primaire eindpunt met een statistisch significante verbetering van de ziektevrije overleving.

Eerste analyse (mediane follow-up van 50,3 maanden):

• De mediane ziektevrije overleving in de CAN-2409-groep was nog niet bereikt, wat betekent dat meer dan de helft van de patiënten na jaren nog steeds geen terugkeer van de kanker had meegemaakt. In de placebogroep was dit 86,1 maanden .
• Dit vertaalt zich naar een hazard ratio van 0,70, oftewel een 30% lager risico op terugkeer van de kanker of overlijden door welke oorzaak dan ook (95% BI 0,52–0,94; p=0,016) .

Verlengde follow-up (mediane follow-up van 58 maanden, gepresenteerd op het AUA-congres in 2026):
Het voordeel van de therapie lijkt toe te nemen naarmate de tijd verstrijkt. In een latere analyse, uitgevoerd twintig maanden na het eerste nieuws, was de impact op prostaatkanker-specifieke uitkomsten nog sterker .

• De verbetering in prostaatkanker-specifieke ziektevrije overleving steeg naar 39% (hazard ratio 0,61; 95% BI 0,44–0,85; p=0,0031) .

Secundaire eindpunten bieden extra ondersteuning:
Een belangrijk secundair eindpunt was het percentage negatieve biopten twee jaar na de behandeling. Dit was 80% in de CAN-2409-groep, tegenover 63% in de placebogroep (p=0,0018) . Dit voordeel was overeind, ongeacht of patiënten een conventioneel of een korter, 'hypogefractioneerd' bestralingsschema hadden gehad .

Het is wel belangrijk om te weten dat, hoewel de resultaten voor de hele onderzoekspopulatie sterk positief zijn, de studie niet was ontworpen om definitief een voordeel aan te tonen in specifieke subgroepen van patiënten .

Een beheersbaar veiligheidsprofiel

De toevoeging van CAN-2409 aan de bestraling leidde niet tot een significante toename van ernstige bijwerkingen . Het veiligheidsprofiel was over het algemeen gunstig en goed te hanteren .

De meeste bijwerkingen waren mild en van voorbijgaande aard. De vaakst gemelde klachten waren griepachtig en lokaal :

• Koude rillingen (33,4% vs. 8,6% voor placebo)
• Griepachtige verschijnselen (30,5% vs. 13,8%)
• Koorts (25,1% vs. 3,9%)
• Vermoeidheid (18,2%)
• Vaker moeten plassen (12,1%)

Het aantal ernstige, behandelingsgerelateerde bijwerkingen was laag en vergelijkbaar in beide groepen . In een gebundelde veiligheidsanalyse van het middel werden geen nieuwe onverwachte risico's gevonden .

Hoe CAN-2409 werkt: van tumor tot vaccin

Aglatimagene besadenovec (CAN-2409) is een experimentele, kant-en-klare therapie die gentherapie en immunotherapie combineert via een driedelig mechanisme .

1. Gentransport: De therapie is een onschadelijk gemaakt verkoudheidsvirus (adenovirus) dat is uitgerust met het herpes simplex virus thymidine kinase (HSV-tk) gen. Dit wordt direct in de tumor geïnjecteerd, waar het de kankercellen binnendringt en het gen aflevert met minimale impact op de rest van het lichaam .
2. Activering door een prodrug: Vervolgens nemen patiënten het bekende geneesmiddel valacyclovir, een veelgebruikt antiviraal middel dat u wellicht kent van de behandeling van een koortslip. In de cellen die het gen hebben ontvangen, zet het HSV-tk-enzym dit onschadelijke middel om in een giftige stof die de DNA-replicatie verstoort. Dit doodt selectief de genetisch gemodificeerde kankercellen .
3. Alarmeren van het immuunsysteem: Deze gerichte celdood is 'immunogeen', wat inhoudt dat het een vloedgolf aan tumorspecifieke antigenen vrijgeeft. Dit puin fungeert als een alarmsignaal dat het eigen immuunsysteem van de patiënt traint en activeert om ook andere, resterende kankercellen in het lichaam op te sporen en te vernietigen. Dit proces, waarbij de eigen tumor wordt omgevormd tot een in-situ gepersonaliseerd kankervaccin, wordt nog eens versterkt door de DNA-schade die gelijktijdig door de bestraling wordt veroorzaakt .

Deze meervoudige aanval levert dus niet alleen een directe klap aan de geïnjecteerde tumor, maar roept tegelijkertijd de verdediging van het lichaam op voor een systemische en potentieel langdurige anti-tumorrespons.

De weg naar een mogelijke goedkeuring in Q4 2026

De positieve data hebben een duidelijke route naar goedkeuring uitgestippeld voor het farmaceutische bedrijf Candel Therapeutics, dat consequent heeft aangegeven goedkeuring te willen aanvragen in de Verenigde Staten.

• Aanvraag indienen: Het bedrijf is van plan om in het vierde kwartaal van 2026 een Biologics License Application (BLA) – de Europese tegenhanger heet een aanvraag voor een Marketing Authorisation – in te dienen bij de Amerikaanse FDA voor CAN-2409 bij gelokaliseerde, intermediair-tot-hoogrisico prostaatkanker .
• Voortvarende aanpak: CAN-2409 heeft van de FDA al de Regenerative Medicine Advanced Therapy (RMAT)-status gekregen voor deze indicatie. Dit is een speciaal traject dat is ontworpen om de ontwikkeling en beoordeling van veelbelovende therapieën voor ernstige ziektes te versnellen .
• Wetenschappelijke erkenning: De volledige fase 3-resultaten zijn in juni 2026 gepubliceerd in The Lancet Oncology, wat een robuuste, collegiaal getoetste basis vormt voor de komende gesprekken met de toezichthouders .
• Productie: Omdat het vooraf wordt geproduceerd en niet per patiënt op maat hoeft te worden gemaakt, wordt CAN-2409 beschouwd als een 'off-the-shelf'-product. Dit vereenvoudigt de productie en logistiek aanzienlijk .

Naast prostaatkanker wordt CAN-2409 ook onderzocht in klinische studies voor andere moeilijk te behandelen solide tumoren, zoals alvleesklierkanker en niet-kleincellige longkanker. Het prostaatkankerprogramma is echter het meest vergevorderd en de belangrijkste kandidaat voor commercialisering .