Hoe de oorlog tussen de VS en Iran centrale banken dwingt tot een havikse draai

Een energieschok die rechtstreeks uit de jaren 70 lijkt te komen, is terug en maakt korte metten met het monetaire draaiboek van de wereld.

Toen Amerikaanse en Israëlische troepen eind februari 2026 aanvallen op Iran begonnen, kon de wereldeconomie eindelijk weer opgelucht ademhalen. De inflatie was aan het afkoelen en centrale banken van Frankfurt tot Seoul waren bezig een route uit te stippelen naar lagere rentes. Dat script is nu rijp voor de prullenbak.

Het conflict heeft de olieproductie en de scheepvaart door de Straat van Hormuz, waar ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en gasstromen doorheen gaat, ernstig verstoord . De olieprijzen zijn omhooggeschoten en dat werkt direct door in de brandstof-, transport- en uiteindelijk de kerninflatie. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft zijn inflatieverwachting voor 2026 naar boven bijgesteld – voor geavanceerde economieën van 2,2% naar 2,8% en voor opkomende markten van 4,8% naar 5,5% – en wees daarbij direct naar de oorlogsverstoringen .

Centrale banken wachten niet af hoe erg het wordt. Eind mei en begin juni 2026 was er op drie continenten een beslissende havikse verschuiving gaande.

Zuid-Afrika haalt als eerste de trekker over

De Zuid-Afrikaanse Reserve Bank (SARB) was de eerste grote centrale bank die de rente daadwerkelijk verhoogde. Op 28 mei verhoogde ze haar belangrijkste reporente met 25 basispunten naar 7,00%, de eerste verhoging sinds 2023 en een scherpe ommekeer ten opzichte van de eerdere cyclus van renteverlagingen . De aanleiding was duidelijk: de consumentenprijsinflatie steeg in april naar 4,0%, tegenover 3,1% in maart, en de SARB voorspelde dat de brandstofinflatie in het tweede kwartaal boven de 18% zou uitkomen . De bank gaat nu uit van een gemiddelde inflatie van 4,4% in 2026, ruim boven haar doelstelling van 3% . Gouverneur Lesetja Kganyago heeft aangegeven niet te zullen tornen aan die 3%-doelstelling en verklaarde dat de bank "gefocust moet blijven op het realiseren ervan" .

Zuid-Korea houdt vast, maar sein staat op rood

De nieuwe gouverneur van de Bank of Korea (BOK), Shin Hyun-song, hield tijdens haar eerste rentebesluit op 28 mei de basisrente voor de achtste achtereenvolgende keer onveranderd op 2,50%, maar bracht wel een havikse boodschap . Twee leden van de monetaire beleidsraad stemden tegen en pleitten voor een onmiddellijke verhoging met een kwart procentpunt . Gouverneur Shin vertelde verslaggevers dat het "noodzakelijk is om de referentierente op een gepast moment in de toekomst te verhogen" .

De consumentenprijzen in Zuid-Korea stegen in mei met 3,1% op jaarbasis, het hoogste niveau in 26 maanden, aangedreven door de hoge oliekosten . Uit een peiling van de Korea Economic Daily onder economen bleek dat de meesten verwachten dat de BOK de rente minstens twee keer zal verhogen, tot 3,0% tegen het einde van het jaar .

De ECB maakt zich op voor een verhoging – mogelijk al in juni

In de eurozone liep de inflatie in mei volgens een eerste schatting op tot 3,2%, tegen 3,0% in april . De Europese Centrale Bank (ECB) hield haar beleidsrentes – depositorente op 2,00%, basisherfinancieringstransacties op 2,15% en marginale beleningsrente op 2,40% – tijdens haar vergaderingen in maart en april onveranderd . In de verklaring van 30 april werd echter opgemerkt dat de eurozone "deze periode van sterk stijgende energieprijzen inging met een inflatie rond de 2%-doelstelling" en werd de vastberadenheid van de bank benadrukt om de inflatie terug te brengen naar 2% .

De door de markt ingeprijsde kansen wezen op een vrijwel zekere verhoging met 25 basispunten tijdens de ECB-vergadering van 11 juni, in lijn met de verwachtingen van economen voor de eerste van meerdere verkrappende stappen dit jaar . De interne projecties van de ECB uit maart gingen al uit van een gemiddelde inflatie van 2,6% in 2026, vanwege de hogere energieprijzen door de oorlog .

De Fed blijft zitten waar hij zit, maar renteverlagingen zijn van de baan

De Amerikaanse Federal Reserve heeft de rente niet verhoogd, maar de oorlog heeft het monetaire beleid "wezenlijk beïnvloed" door de mogelijkheden van de Fed om te verruimen te beperken en een "langer-hoger"-beleid te versterken . Vanaf maart 2026 verwachtten de markten dat de Fed later in het jaar meer open zou staan voor renteverhogingen, hoewel Fed-functionarissen volgens de notulen van de vergadering van maart nog steeds een verlaging in 2026 waarschijnlijk achtten . Neel Kashkari, voorzitter van de Minneapolis Fed, heeft gewaarschuwd dat een langdurige oorlog de inflatie kan aanwakkeren en de bewegingsruimte van de centrale bank kan beperken .

De ontbrekende informatie

Er zijn nog steeds kennishiaten. Voor Pakistan en de Filipijnen waren de uitgebreide inflatiecijfers en beleidsreacties van de centrale banken eind mei en begin juni 2026 niet beschikbaar in het geraadpleegde bronmateriaal. Dit zijn belangrijke, bekende leemtes in de informatievoorziening voor een volledig beeld van de economische rimpeleffecten van de oorlog.

Een draai zonder duidelijke uitweg

De snelheid van de omslag is opmerkelijk. Voor februari 2026 verlaagde de SARB de rente, had de BOK een neutrale houding aangenomen en zag de ECB de inflatie rond de 2% schommelen . Binnen drie maanden zijn verkrappende maatregelen doorgevoerd of ingeprijsd. Het mechanisme is genadeloos eenvoudig: een energie-aanbodschok leidt tot hogere olieprijzen en transportkosten, wat de gemeten inflatie direct opdrijft en het vertrouwen in de inflatiedoelstelling kan ondermijnen, waardoor centrale banken worden gedwongen met hogere rentes tegenwicht te bieden, zelfs als de groei vertraagt .

IMF-directeur Kristalina Georgieva verwoordde de nieuwe stemming begin april en waarschuwde centrale banken om inflatie te bestrijden, zelfs ten koste van groei, als de inflatieverwachtingen uit de hand dreigen te lopen . Die logica ontvouwt zich nu in realtime.