De uitbraak begon na meldingen van een onbekende ziekte met een hoog sterftecijfer in de gezondheidszone Mongbwalu, waaronder sterfgevallen onder zorgverleners. Onderzoek bevestigde een infectie met het Bundibugyo-virus. Het is de 17e Ebola-uitbraak in de DRC sinds 1976.

De situatie kreeg al snel een internationaal karakter. Uganda meldde een geïmporteerd, fataal geval dat verband hield met reizen vanuit de DRC, wat de zorgen over grensoverschrijdende overdracht vergrootte.

Vanwege het stijgende aantal gevallen en de onzekerheid over de werkelijke omvang van de epidemie, verklaarde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de uitbraak in mei 2026 tot een noodsituatie van internationaal belang (PHEIC).

Vroege officiële cijfers spraken van 246 verdachte gevallen en 80 doden in de DRC medio mei. Latere schattingen suggereerden dat het aantal verdachte besmettingen in de honderden kon lopen, al blijft het aantal bevestigde gevallen lager omdat laboratoriumtests nog gaande zijn.

Waarom bestaande Ebola-vaccins niet werken tegen deze uitbraak

De meeste mensen denken bij 'Ebola' aan één virus, maar de ziekte kan worden veroorzaakt door verschillende soorten van de virusfamilie Orthoebolavirus.

Het momenteel goedgekeurde vaccin tegen Ebola – Ervebo – is specifiek ontworpen voor het Zaire-Ebolavirus. Deze stam was verantwoordelijk voor de grootste en dodelijkste uitbraken in de recente geschiedenis.

Maar de huidige epidemie wordt veroorzaakt door het Bundibugyo-Ebolavirus, een genetisch verschillende soort. Vaccins en antilichaamtherapieën die zijn ontwikkeld tegen het Zaire-Ebolavirus blijken niet effectief te zijn tegen ziekte door het Bundibugyo-virus. Er is momenteel geen goedgekeurd vaccin of gerichte behandeling voor deze stam.

Dit betekent niet dat Ebola-vaccins ineens niet meer werken. Het probleem is dat de beschikbare middelen zijn ontwikkeld voor een andere soort van het virus.

Experimentele vaccins worden versneld ontwikkeld

Omdat er geen goedgekeurde tegenmaatregelen zijn, versnellen internationale gezondheidsorganisaties de ontwikkeling van experimentele vaccins die specifiek zijn ontworpen voor de Bundibugyo-stam.

Twee van de belangrijkste kanshebbers zijn:

1. rVSV-BDBV-vaccin
Deze kandidaat maakt gebruik van een recombinant vesiculair stomatitisvirus-platform (rVSV) – vergelijkbaar met de technologie achter het goedgekeurde Zaire-Ebola-vaccin – maar is aangepast om het Bundibugyo-virus aan te pakken.

2. ChAdOx1-Bundibugyo-vaccin
Een andere kandidaat maakt gebruik van het ChAdOx1-virale vectorplatform, ontwikkeld aan de Universiteit van Oxford. Het Serum Institute of India is onder een noodkader begonnen met de productie, zodra de uitbraak was bevestigd.

Vroege productie van doses zou mogelijk binnen twee tot drie maanden kunnen plaatsvinden, hoewel verdere testen – waaronder dierstudies – mogelijk nog nodig zijn voordat het vaccin kan worden ingezet.

CEPI en de wereldwijde respons

De Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI) is samen met partners als de WHO, Africa CDC, Gavi, UNICEF, de Wereldbank en nationale gezondheidsautoriteiten gemobiliseerd om de vaccinontwikkeling en de bestrijding van de uitbraak te ondersteunen.

Deze inspanningen omvatten:

• het versnellen van klinische onderzoeken en wetenschappelijk onderzoek
• het ondersteunen van de productie van kandidaat-vaccins
• het coördineren van internationale financiering en paraatheid
• het assisteren van getroffen landen met logistiek en surveillance voor de respons

Er was al voorbereidend werk verricht voor snelle vaccinproeven in de regio tijdens eerdere paraatheidsprogramma's, waaronder samenwerkingen tussen CEPI, de WHO en de Europese autoriteit voor gezondheidsnoodvoorbereiding en -respons (HERA).

De '100 Days Mission' om sneller vaccins te maken

De langetermijnstrategie van CEPI omvat de '100 Days Mission', een initiatief dat erop gericht is de tijd tussen het identificeren van een nieuwe ziekteverwekker en het produceren van een kandidaat-vaccin te verkorten tot ruwweg 100 dagen.

De Bundibugyo-uitbraak is in feite een real-life test van dit idee. Experts waarschuwen dat het produceren van een volledig getest en inzetbaar vaccin binnen drie maanden uiterst uitdagend blijft, vooral tijdens een actieve uitbraak in afgelegen gebieden met beperkte infrastructuur.

Zelfs met een versnelde ontwikkeling kunnen zaken als klinische proeven, wettelijke goedkeuring, productiecapaciteit en distributie in de koelketen de inzet vertragen.

Waarom de uitbraak als urgent wordt beschouwd

Verschillende factoren maken de huidige uitbraak bijzonder zorgwekkend:

• Er zijn geen goedgekeurde vaccins of behandelingen voor de Bundibugyo-stam.
• De uitbraak is landsgrenzen overgestoken tussen de DRC en Uganda.
• Het aantal gevallen is snel gestegen en wordt mogelijk nog steeds onderschat door beperkte testcapaciteit en surveillance.

Ondanks de urgentie benadrukken wereldwijde gezondheidsorganisaties dat het risico voor regio's buiten het getroffen gebied laag blijft, zolang de inperkingsmaatregelen en surveillance effectief blijven werken.

De grotere les voor pandemische paraatheid

De Bundibugyo-uitbraak illustreert een bredere realiteit van infectieziektebestrijding: pathogeenfamilies bevatten vaak meerdere soorten die verschillende medische tegenmaatregelen vereisen.

Ondanks tientallen jaren Ebola-onderzoek en succesvolle vaccins voor sommige stammen, blijven andere grotendeels onbeschermd. De huidige noodsituatie dwingt wereldwijde gezondheidssystemen om snellere vaccinpijplijnen te ontwikkelen en paraat te houden tussen uitbraken door.

Of de nieuwe kandidaat-vaccins snel genoeg komen om de huidige epidemie te beïnvloeden, is nog onzeker. Maar de race om ze te bouwen, verandert nu al hoe de wereld zich voorbereidt op toekomstige uitbraken.

De uitbraak begon na meldingen van een onbekende ziekte met een hoog sterftecijfer in de gezondheidszone Mongbwalu, waaronder sterfgevallen onder zorgverleners. Onderzoek bevestigde een infectie met het Bundibugyo-virus. Het is de 17e Ebola-uitbraak in de DRC sinds 1976.

De situatie kreeg al snel een internationaal karakter. Uganda meldde een geïmporteerd, fataal geval dat verband hield met reizen vanuit de DRC, wat de zorgen over grensoverschrijdende overdracht vergrootte.

Vanwege het stijgende aantal gevallen en de onzekerheid over de werkelijke omvang van de epidemie, verklaarde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de uitbraak in mei 2026 tot een noodsituatie van internationaal belang (PHEIC).

Vroege officiële cijfers spraken van 246 verdachte gevallen en 80 doden in de DRC medio mei. Latere schattingen suggereerden dat het aantal verdachte besmettingen in de honderden kon lopen, al blijft het aantal bevestigde gevallen lager omdat laboratoriumtests nog gaande zijn.

Waarom bestaande Ebola-vaccins niet werken tegen deze uitbraak

De meeste mensen denken bij 'Ebola' aan één virus, maar de ziekte kan worden veroorzaakt door verschillende soorten van de virusfamilie Orthoebolavirus.

Het momenteel goedgekeurde vaccin tegen Ebola – Ervebo – is specifiek ontworpen voor het Zaire-Ebolavirus. Deze stam was verantwoordelijk voor de grootste en dodelijkste uitbraken in de recente geschiedenis.

Maar de huidige epidemie wordt veroorzaakt door het Bundibugyo-Ebolavirus, een genetisch verschillende soort. Vaccins en antilichaamtherapieën die zijn ontwikkeld tegen het Zaire-Ebolavirus blijken niet effectief te zijn tegen ziekte door het Bundibugyo-virus. Er is momenteel geen goedgekeurd vaccin of gerichte behandeling voor deze stam.

Dit betekent niet dat Ebola-vaccins ineens niet meer werken. Het probleem is dat de beschikbare middelen zijn ontwikkeld voor een andere soort van het virus.

Experimentele vaccins worden versneld ontwikkeld

Omdat er geen goedgekeurde tegenmaatregelen zijn, versnellen internationale gezondheidsorganisaties de ontwikkeling van experimentele vaccins die specifiek zijn ontworpen voor de Bundibugyo-stam.

Twee van de belangrijkste kanshebbers zijn:

1. rVSV-BDBV-vaccin
Deze kandidaat maakt gebruik van een recombinant vesiculair stomatitisvirus-platform (rVSV) – vergelijkbaar met de technologie achter het goedgekeurde Zaire-Ebola-vaccin – maar is aangepast om het Bundibugyo-virus aan te pakken.

2. ChAdOx1-Bundibugyo-vaccin
Een andere kandidaat maakt gebruik van het ChAdOx1-virale vectorplatform, ontwikkeld aan de Universiteit van Oxford. Het Serum Institute of India is onder een noodkader begonnen met de productie, zodra de uitbraak was bevestigd.

Vroege productie van doses zou mogelijk binnen twee tot drie maanden kunnen plaatsvinden, hoewel verdere testen – waaronder dierstudies – mogelijk nog nodig zijn voordat het vaccin kan worden ingezet.

CEPI en de wereldwijde respons

De Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI) is samen met partners als de WHO, Africa CDC, Gavi, UNICEF, de Wereldbank en nationale gezondheidsautoriteiten gemobiliseerd om de vaccinontwikkeling en de bestrijding van de uitbraak te ondersteunen.

Deze inspanningen omvatten:

• het versnellen van klinische onderzoeken en wetenschappelijk onderzoek
• het ondersteunen van de productie van kandidaat-vaccins
• het coördineren van internationale financiering en paraatheid
• het assisteren van getroffen landen met logistiek en surveillance voor de respons

Er was al voorbereidend werk verricht voor snelle vaccinproeven in de regio tijdens eerdere paraatheidsprogramma's, waaronder samenwerkingen tussen CEPI, de WHO en de Europese autoriteit voor gezondheidsnoodvoorbereiding en -respons (HERA).

De '100 Days Mission' om sneller vaccins te maken

De langetermijnstrategie van CEPI omvat de '100 Days Mission', een initiatief dat erop gericht is de tijd tussen het identificeren van een nieuwe ziekteverwekker en het produceren van een kandidaat-vaccin te verkorten tot ruwweg 100 dagen.

De Bundibugyo-uitbraak is in feite een real-life test van dit idee. Experts waarschuwen dat het produceren van een volledig getest en inzetbaar vaccin binnen drie maanden uiterst uitdagend blijft, vooral tijdens een actieve uitbraak in afgelegen gebieden met beperkte infrastructuur.

Zelfs met een versnelde ontwikkeling kunnen zaken als klinische proeven, wettelijke goedkeuring, productiecapaciteit en distributie in de koelketen de inzet vertragen.

Waarom de uitbraak als urgent wordt beschouwd

Verschillende factoren maken de huidige uitbraak bijzonder zorgwekkend:

• Er zijn geen goedgekeurde vaccins of behandelingen voor de Bundibugyo-stam.
• De uitbraak is landsgrenzen overgestoken tussen de DRC en Uganda.
• Het aantal gevallen is snel gestegen en wordt mogelijk nog steeds onderschat door beperkte testcapaciteit en surveillance.

Ondanks de urgentie benadrukken wereldwijde gezondheidsorganisaties dat het risico voor regio's buiten het getroffen gebied laag blijft, zolang de inperkingsmaatregelen en surveillance effectief blijven werken.

De grotere les voor pandemische paraatheid

De Bundibugyo-uitbraak illustreert een bredere realiteit van infectieziektebestrijding: pathogeenfamilies bevatten vaak meerdere soorten die verschillende medische tegenmaatregelen vereisen.

Ondanks tientallen jaren Ebola-onderzoek en succesvolle vaccins voor sommige stammen, blijven andere grotendeels onbeschermd. De huidige noodsituatie dwingt wereldwijde gezondheidssystemen om snellere vaccinpijplijnen te ontwikkelen en paraat te houden tussen uitbraken door.

Of de nieuwe kandidaat-vaccins snel genoeg komen om de huidige epidemie te beïnvloeden, is nog onzeker. Maar de race om ze te bouwen, verandert nu al hoe de wereld zich voorbereidt op toekomstige uitbraken.