De belangrijkste cijfers uit de surveillancegegevens:

• Gonorroe: circa 106.000 gemelde gevallen in 2024, een enorme stijging ten opzichte van eerdere jaren.
• Syfilis: meer dan 45.000 gemelde gevallen, meer dan een verdubbeling ten opzichte van ongeveer tien jaar geleden.
• Chlamydia: nog steeds de meest gemelde soa, met meer dan 213.000 gevallen in heel Europa.

Gezondheidsfunctionarissen zeggen dat de stijging duidt op aanhoudende overdracht in meerdere landen en bevolkingsgroepen, gecombineerd met aanhoudende zwaktes in preventie- en testsystemen.

Zorgwekkende toename van aangeboren syfilis

Een van de meest alarmerende signalen in de nieuwe gegevens is de toename van aangeboren syfilis (congenitale syfilis), die optreedt wanneer een foetus tijdens de zwangerschap wordt geïnfecteerd.

In EU/EER-landen die consequent gegevens rapporteren, steeg het aantal gevallen van congenitale syfilis van 37 gevallen in 2015 naar 127 in 2024, een stijging van ongeveer 243% in tien jaar.

Onbehandelde syfilis bij de moeder kan leiden tot ernstige zwangerschapsuitkomsten, waaronder miskraam, doodgeboorte, vroeggeboorte of ernstige gezondheidscomplicaties bij pasgeborenen.

Omdat congenitale infectie grotendeels te voorkomen is door vroege testen en behandeling tijdens de zwangerschap, beschouwt het ECDC deze toename als een waarschuwing dat preventie- en screeningssystemen er niet in slagen sommige vrouwen op tijd te bereiken.

Welke bevolkingsgroepen worden het meest getroffen

ECDC-surveillance benadrukt verschillende groepen waar de overdracht bijzonder hoog blijft.

Mannen die seks hebben met mannen (MSM) vormen nog steeds een groot aandeel van de diagnoses in Europa, met stijgende trends in het afgelopen decennium voor gonorroe, syfilis en chlamydia.

Tegelijkertijd worden infecties steeds vaker gemeld bij heteroseksuele mannen en vrouwen, waaronder vrouwen in de vruchtbare leeftijd, wat bijdraagt aan het risico op congenitale syfilis en bredere overdracht in de gemeenschap.

Dit patroon suggereert dat soa-epidemieën niet beperkt blijven tot specifieke groepen, maar zich uitbreiden naar verschillende bevolkingsgroepen en leeftijdsgroepen.

Systemische gaten vertragen de aanpak

Naast de epidemiologische gegevens wijst ECDC-monitoring van nationale reacties op structurele zwaktes in de preventie- en bestrijdingssystemen van soa's in de regio.

In 2024 namen 29 van de 30 EU/EER-landen deel aan een nieuw monitorsysteem dat nationale soa-reacties beoordeelt op vier gebieden: gunstige omgeving, preventie, testen en behandeling.

De bevindingen wijzen op verschillende terugkerende uitdagingen:

• Verouderde of onvolledige nationale soa-strategieën in sommige landen
• Belemmeringen bij de toegang tot testen, waaronder situaties waarin testkosten uit eigen zak worden betaald
• Beperkte gegevens- en surveillancecapaciteit in delen van de regio
• Ongelijke preventieprogramma's voor risicogroepen

Deze gaten kunnen diagnose en behandeling vertragen, waardoor infecties zich verder kunnen verspreiden en de kans op complicaties toeneemt.

Europa loopt ook achter op bredere gezondheidsdoelen

De soa-golf maakt deel uit van een bredere uitdaging op het gebied van infectieziektebestrijding. Uit ECDC-analyse blijkt dat EU- en EER-landen niet op koers liggen om verschillende 2030-doelstellingen voor duurzame ontwikkeling te halen met betrekking tot hiv, virale hepatitis, tuberculose en seksueel overdraagbare aandoeningen.

Volksgezondheidsautoriteiten zeggen dat sterkere preventie- en testsystemen nodig zullen zijn om deze trends te keren en de last van vermijdbare infecties in de regio te verminderen.

Wat het ECDC zegt dat er moet veranderen

Om de stijging van soa's af te remmen en uiteindelijk te keren, beveelt het ECDC verschillende prioritaire acties aan voor nationale gezondheidssystemen.

Versterk surveillance
Landen worden aangemoedigd om soa-monitoringsystemen en gegevensuitwisseling te verbeteren, inclusief het koppelen van maternale infectiegegevens aan geboorte-uitkomsten om congenitale syfilis beter te volgen.

Breid preventieprogramma's uit
Gerichte preventie-initiatieven moeten worden versterkt voor bevolkingsgroepen met een hoger risico, terwijl ook de overdracht onder heteroseksuele populaties in getroffen landen moet worden aangepakt.

Verbeter de toegang tot testen
Gezondheidsautoriteiten worden opgeroepen om barrières voor soa-testen te verminderen, de screeningsdekking uit te breiden en testdiensten te integreren in bredere seksuele-gezondheidsprogramma's.

Verbeter prenatale screening
Het ECDC beveelt aan om sterke prenatale screeningsprogramma's te handhaven en heretesting in het derde trimester te overwegen voor zwangere vrouwen in landen waar congenitale syfilis toeneemt.

Zorg voor tijdige behandeling en follow-up
Snelle diagnose en behandeling – vooral van syfilis tijdens de zwangerschap – zijn cruciaal om ernstige uitkomsten te voorkomen en transmissieketens te doorbreken.

Het grotere plaatje

De surveillancegegevens van 2024 geven een duidelijke boodschap van Europese gezondheidsautoriteiten: soa-epidemieën in Europa breiden zich sneller uit dan de huidige preventiesystemen ze kunnen indammen.

Het keren van de trend vraagt om gecoördineerde actie op het gebied van surveillance, preventie, testen en behandeling – samen met geüpdatete nationale strategieën en betere toegang tot seksuele gezondheidszorg. Zonder die veranderingen, waarschuwt het ECDC, zullen infecties en hun complicaties naar verwachting blijven toenemen in de komende jaren.

De belangrijkste cijfers uit de surveillancegegevens:

• Gonorroe: circa 106.000 gemelde gevallen in 2024, een enorme stijging ten opzichte van eerdere jaren.
• Syfilis: meer dan 45.000 gemelde gevallen, meer dan een verdubbeling ten opzichte van ongeveer tien jaar geleden.
• Chlamydia: nog steeds de meest gemelde soa, met meer dan 213.000 gevallen in heel Europa.

Gezondheidsfunctionarissen zeggen dat de stijging duidt op aanhoudende overdracht in meerdere landen en bevolkingsgroepen, gecombineerd met aanhoudende zwaktes in preventie- en testsystemen.

Zorgwekkende toename van aangeboren syfilis

Een van de meest alarmerende signalen in de nieuwe gegevens is de toename van aangeboren syfilis (congenitale syfilis), die optreedt wanneer een foetus tijdens de zwangerschap wordt geïnfecteerd.

In EU/EER-landen die consequent gegevens rapporteren, steeg het aantal gevallen van congenitale syfilis van 37 gevallen in 2015 naar 127 in 2024, een stijging van ongeveer 243% in tien jaar.

Onbehandelde syfilis bij de moeder kan leiden tot ernstige zwangerschapsuitkomsten, waaronder miskraam, doodgeboorte, vroeggeboorte of ernstige gezondheidscomplicaties bij pasgeborenen.

Omdat congenitale infectie grotendeels te voorkomen is door vroege testen en behandeling tijdens de zwangerschap, beschouwt het ECDC deze toename als een waarschuwing dat preventie- en screeningssystemen er niet in slagen sommige vrouwen op tijd te bereiken.

Welke bevolkingsgroepen worden het meest getroffen

ECDC-surveillance benadrukt verschillende groepen waar de overdracht bijzonder hoog blijft.

Mannen die seks hebben met mannen (MSM) vormen nog steeds een groot aandeel van de diagnoses in Europa, met stijgende trends in het afgelopen decennium voor gonorroe, syfilis en chlamydia.

Tegelijkertijd worden infecties steeds vaker gemeld bij heteroseksuele mannen en vrouwen, waaronder vrouwen in de vruchtbare leeftijd, wat bijdraagt aan het risico op congenitale syfilis en bredere overdracht in de gemeenschap.

Dit patroon suggereert dat soa-epidemieën niet beperkt blijven tot specifieke groepen, maar zich uitbreiden naar verschillende bevolkingsgroepen en leeftijdsgroepen.

Systemische gaten vertragen de aanpak

Naast de epidemiologische gegevens wijst ECDC-monitoring van nationale reacties op structurele zwaktes in de preventie- en bestrijdingssystemen van soa's in de regio.

In 2024 namen 29 van de 30 EU/EER-landen deel aan een nieuw monitorsysteem dat nationale soa-reacties beoordeelt op vier gebieden: gunstige omgeving, preventie, testen en behandeling.

De bevindingen wijzen op verschillende terugkerende uitdagingen:

• Verouderde of onvolledige nationale soa-strategieën in sommige landen
• Belemmeringen bij de toegang tot testen, waaronder situaties waarin testkosten uit eigen zak worden betaald
• Beperkte gegevens- en surveillancecapaciteit in delen van de regio
• Ongelijke preventieprogramma's voor risicogroepen

Deze gaten kunnen diagnose en behandeling vertragen, waardoor infecties zich verder kunnen verspreiden en de kans op complicaties toeneemt.

Europa loopt ook achter op bredere gezondheidsdoelen

De soa-golf maakt deel uit van een bredere uitdaging op het gebied van infectieziektebestrijding. Uit ECDC-analyse blijkt dat EU- en EER-landen niet op koers liggen om verschillende 2030-doelstellingen voor duurzame ontwikkeling te halen met betrekking tot hiv, virale hepatitis, tuberculose en seksueel overdraagbare aandoeningen.

Volksgezondheidsautoriteiten zeggen dat sterkere preventie- en testsystemen nodig zullen zijn om deze trends te keren en de last van vermijdbare infecties in de regio te verminderen.

Wat het ECDC zegt dat er moet veranderen

Om de stijging van soa's af te remmen en uiteindelijk te keren, beveelt het ECDC verschillende prioritaire acties aan voor nationale gezondheidssystemen.

Versterk surveillance
Landen worden aangemoedigd om soa-monitoringsystemen en gegevensuitwisseling te verbeteren, inclusief het koppelen van maternale infectiegegevens aan geboorte-uitkomsten om congenitale syfilis beter te volgen.

Breid preventieprogramma's uit
Gerichte preventie-initiatieven moeten worden versterkt voor bevolkingsgroepen met een hoger risico, terwijl ook de overdracht onder heteroseksuele populaties in getroffen landen moet worden aangepakt.

Verbeter de toegang tot testen
Gezondheidsautoriteiten worden opgeroepen om barrières voor soa-testen te verminderen, de screeningsdekking uit te breiden en testdiensten te integreren in bredere seksuele-gezondheidsprogramma's.

Verbeter prenatale screening
Het ECDC beveelt aan om sterke prenatale screeningsprogramma's te handhaven en heretesting in het derde trimester te overwegen voor zwangere vrouwen in landen waar congenitale syfilis toeneemt.

Zorg voor tijdige behandeling en follow-up
Snelle diagnose en behandeling – vooral van syfilis tijdens de zwangerschap – zijn cruciaal om ernstige uitkomsten te voorkomen en transmissieketens te doorbreken.

Het grotere plaatje

De surveillancegegevens van 2024 geven een duidelijke boodschap van Europese gezondheidsautoriteiten: soa-epidemieën in Europa breiden zich sneller uit dan de huidige preventiesystemen ze kunnen indammen.

Het keren van de trend vraagt om gecoördineerde actie op het gebied van surveillance, preventie, testen en behandeling – samen met geüpdatete nationale strategieën en betere toegang tot seksuele gezondheidszorg. Zonder die veranderingen, waarschuwt het ECDC, zullen infecties en hun complicaties naar verwachting blijven toenemen in de komende jaren.