Wat de MASS-code gaat reguleren

De MASS-code is ontworpen als een doelgericht regelgevingskader voor vrachtschepen die autonome of op afstand bestuurde functies hebben. Het werk aan de code begon nadat de IMO een regelgevingsonderzoek had afgerond naar de toepassing van bestaande maritieme verdragen op autonome schepen.

In principe is de code van toepassing op SOLAS-vrachtschepen met autonome of op afstand bestuurbare functies. Sommige scheepstypen, zoals vrachtschepen met hoge snelheid en overheidsschepen, vallen in de eerste fase buiten de boot.

Het raamwerk heeft als doel de veiligheids-, beveiligings- en operationele uitdagingen aan te pakken die ontstaan bij schepen die afhankelijk zijn van geavanceerde digitale systemen – zoals sensoren, kunstmatige intelligentie en communicatieverbindingen – om te navigeren en scheepsfuncties uit te voeren met weinig of geen bemanning aan boord.

Deze internationale standaard is nodig omdat de regelgeving voor autonome scheepvaart momenteel ontbreekt. Het gevolg is dat vlaggenstaten momenteer vaak hun eigen regels of goedkeuringsprocessen opstellen voor proefvaarten en operationeel gebruik van autonome schepen.

Kernelementen op het gebied van veiligheid en bediening

Hoewel de gedetailleerde technische bepalingen nog worden afgerond, blijkt uit de beschikbare documentatie dat de MASS-code een aantal kernprincipes zal bevatten.

Doelgericht veiligheidsraamwerk

In plaats van exacte technologieën voor te schrijven, stelt de code veiligheidsdoelen en functionele eisen vast waaraan systemen moeten voldoen. Deze aanpak maakt het mogelijk dat nieuwe technologieën zich blijven ontwikkelen, terwijl internationaal aanvaarde veiligheidsnormen worden gehandhaafd.

Risicobeoordeling en systeemontwerp

Autonome schepen moeten een gestructureerd risicobeoordelings- en goedkeuringsproces doorlopen. Daarbij worden risico's geëvalueerd die verband houden met autonomie, software, bediening op afstand en systeemstoringen. Concepten voor de code bevatten onder andere hoofdstukken over systeemontwerp, operationele context en het beheer van veilige operaties.

Situatiebewustzijn en sensorsystemen

Autonome schepen zijn afhankelijk van geïntegreerde sensorsystemen om hun omgeving waar te nemen. Typische architecturen combineren radar, AIS, lidar, camera's en sonar. Deze sensoren verzamelen gegevens over de omgeving en voeden die in boordsystemen die navigatie en botsingsvermijding regelen.

Deze systemen zorgen voor continu situatiebewustzijn, zodat het schip ander verkeer, obstakels en navigatieomstandigheden kan herkennen terwijl het met minimale menselijke tussenkomst vaart.

Bediening op afstand en autonomieniveaus

Het MASS-raamwerk is ontworpen voor verschillende gradaties van autonomie, waaronder:

• Schepen met geautomatiseerde systemen maar bemanning aan boord
• Op afstand bestuurde schepen met bemanning aan boord
• Op afstand bestuurde schepen zonder bemanning
• Volledig autonome schepen die zelfstandig beslissingen kunnen nemen

Deze categorieën weerspiegelen de wisselende rollen die de mens nog kan spelen – aan boord of via centra voor bediening op afstand die de scheepvaartfuncties vanaf de wal bewaken.

Interactie met bestaande maritieme regels

De MASS-code is bedoeld als aanvulling op bestaande IMO-instrumenten, niet als vervanging. Conventionele maritieme vereisten – waaronder de beginselen van navigatieveiligheid en verdragen zoals SOLAS – blijven de basis van het regelgevend toezicht op autonome schepen.

De exacte tekst die bepaalt hoe specifieke regels – zoals de uitvoering van COLREGS voor autonome navigatie – worden toegepast, is in de openbaar beschikbare bronnen die hier zijn bekeken nog niet volledig bevestigd.

De planning voor invoering

De IMO heeft een gefaseerde uitrol opgesteld om de systemen te kunnen testen voordat de regelgeving verplicht wordt.

2021–2026: Ontwikkeling van de vrijwillige MASS-code

Nadat het regelgevingsonderzoek in 2021 was afgerond, begon de Maritieme Veiligheidscommissie van de IMO met het opstellen van een doelgerichte MASS-code.

De huidige planning richt zich op invoering van de niet-verplichte code rond 2026, waardoor er een internationaal referentiekader ontstaat voor de eerste operationele inzet van autonome vrachtschepen.

2026–2030: Ervaringsfase

Na de invoering van de vrijwillige code volgt een ervaringsfase. Rederijen, technologieontwikkelaars en toezichthouders kunnen de autonome systemen dan testen binnen het gestructureerde raamwerk.

De inzichten uit deze fase worden naar verwachting gebruikt om de definitieve verplichte code en de bijbehorende wijzigingen van bestaande maritieme verdragen te verfijnen.

2030–2032: Verplichte toepassing onder SOLAS

Het uiteindelijke doel is om de MASS-code op te nemen in het SOLAS-verdrag, waardoor deze juridisch bindend wordt voor de betreffende schepen. De huidige planning gaat uit van verplichte inwerkingtreding rond 2032, in lijn met de normale wijzigingscyclus van SOLAS.

Waarom de MASS-code ertoe doet

Autonome scheepvaart belooft operationele efficiëntie, nieuwe logistieke modellen en mogelijk een grotere veiligheid door geavanceerde sensoren en automatisering. Maar zonder internationale regels zou grootschalige toepassing leiden tot juridische onzekerheid en uiteenlopende normen.

De MASS-code is de poging van de maritieme sector om die uitdaging op te lossen door een wereldwijde regelgevingsarchitectuur voor autonome schepen te creëren – een architectuur die innovatie mogelijk maakt én dezelfde fundamentele veiligheidsverwachtingen handhaaft als voor conventionele schepen.

Als de planning volgens schema verloopt, is de periode tussen 2026 en 2032 de overgangsperiode voor de maritieme sector: van experimentele autonome scheepvaart naar een volledig gereguleerde, wereldwijde operationele omgeving.

Wat de MASS-code gaat reguleren

De MASS-code is ontworpen als een doelgericht regelgevingskader voor vrachtschepen die autonome of op afstand bestuurde functies hebben. Het werk aan de code begon nadat de IMO een regelgevingsonderzoek had afgerond naar de toepassing van bestaande maritieme verdragen op autonome schepen.

In principe is de code van toepassing op SOLAS-vrachtschepen met autonome of op afstand bestuurbare functies. Sommige scheepstypen, zoals vrachtschepen met hoge snelheid en overheidsschepen, vallen in de eerste fase buiten de boot.

Het raamwerk heeft als doel de veiligheids-, beveiligings- en operationele uitdagingen aan te pakken die ontstaan bij schepen die afhankelijk zijn van geavanceerde digitale systemen – zoals sensoren, kunstmatige intelligentie en communicatieverbindingen – om te navigeren en scheepsfuncties uit te voeren met weinig of geen bemanning aan boord.

Deze internationale standaard is nodig omdat de regelgeving voor autonome scheepvaart momenteel ontbreekt. Het gevolg is dat vlaggenstaten momenteer vaak hun eigen regels of goedkeuringsprocessen opstellen voor proefvaarten en operationeel gebruik van autonome schepen.

Kernelementen op het gebied van veiligheid en bediening

Hoewel de gedetailleerde technische bepalingen nog worden afgerond, blijkt uit de beschikbare documentatie dat de MASS-code een aantal kernprincipes zal bevatten.

Doelgericht veiligheidsraamwerk

In plaats van exacte technologieën voor te schrijven, stelt de code veiligheidsdoelen en functionele eisen vast waaraan systemen moeten voldoen. Deze aanpak maakt het mogelijk dat nieuwe technologieën zich blijven ontwikkelen, terwijl internationaal aanvaarde veiligheidsnormen worden gehandhaafd.

Risicobeoordeling en systeemontwerp

Autonome schepen moeten een gestructureerd risicobeoordelings- en goedkeuringsproces doorlopen. Daarbij worden risico's geëvalueerd die verband houden met autonomie, software, bediening op afstand en systeemstoringen. Concepten voor de code bevatten onder andere hoofdstukken over systeemontwerp, operationele context en het beheer van veilige operaties.

Situatiebewustzijn en sensorsystemen

Autonome schepen zijn afhankelijk van geïntegreerde sensorsystemen om hun omgeving waar te nemen. Typische architecturen combineren radar, AIS, lidar, camera's en sonar. Deze sensoren verzamelen gegevens over de omgeving en voeden die in boordsystemen die navigatie en botsingsvermijding regelen.

Deze systemen zorgen voor continu situatiebewustzijn, zodat het schip ander verkeer, obstakels en navigatieomstandigheden kan herkennen terwijl het met minimale menselijke tussenkomst vaart.

Bediening op afstand en autonomieniveaus

Het MASS-raamwerk is ontworpen voor verschillende gradaties van autonomie, waaronder:

• Schepen met geautomatiseerde systemen maar bemanning aan boord
• Op afstand bestuurde schepen met bemanning aan boord
• Op afstand bestuurde schepen zonder bemanning
• Volledig autonome schepen die zelfstandig beslissingen kunnen nemen

Deze categorieën weerspiegelen de wisselende rollen die de mens nog kan spelen – aan boord of via centra voor bediening op afstand die de scheepvaartfuncties vanaf de wal bewaken.

Interactie met bestaande maritieme regels

De MASS-code is bedoeld als aanvulling op bestaande IMO-instrumenten, niet als vervanging. Conventionele maritieme vereisten – waaronder de beginselen van navigatieveiligheid en verdragen zoals SOLAS – blijven de basis van het regelgevend toezicht op autonome schepen.

De exacte tekst die bepaalt hoe specifieke regels – zoals de uitvoering van COLREGS voor autonome navigatie – worden toegepast, is in de openbaar beschikbare bronnen die hier zijn bekeken nog niet volledig bevestigd.

De planning voor invoering

De IMO heeft een gefaseerde uitrol opgesteld om de systemen te kunnen testen voordat de regelgeving verplicht wordt.

2021–2026: Ontwikkeling van de vrijwillige MASS-code

Nadat het regelgevingsonderzoek in 2021 was afgerond, begon de Maritieme Veiligheidscommissie van de IMO met het opstellen van een doelgerichte MASS-code.

De huidige planning richt zich op invoering van de niet-verplichte code rond 2026, waardoor er een internationaal referentiekader ontstaat voor de eerste operationele inzet van autonome vrachtschepen.

2026–2030: Ervaringsfase

Na de invoering van de vrijwillige code volgt een ervaringsfase. Rederijen, technologieontwikkelaars en toezichthouders kunnen de autonome systemen dan testen binnen het gestructureerde raamwerk.

De inzichten uit deze fase worden naar verwachting gebruikt om de definitieve verplichte code en de bijbehorende wijzigingen van bestaande maritieme verdragen te verfijnen.

2030–2032: Verplichte toepassing onder SOLAS

Het uiteindelijke doel is om de MASS-code op te nemen in het SOLAS-verdrag, waardoor deze juridisch bindend wordt voor de betreffende schepen. De huidige planning gaat uit van verplichte inwerkingtreding rond 2032, in lijn met de normale wijzigingscyclus van SOLAS.

Waarom de MASS-code ertoe doet

Autonome scheepvaart belooft operationele efficiëntie, nieuwe logistieke modellen en mogelijk een grotere veiligheid door geavanceerde sensoren en automatisering. Maar zonder internationale regels zou grootschalige toepassing leiden tot juridische onzekerheid en uiteenlopende normen.

De MASS-code is de poging van de maritieme sector om die uitdaging op te lossen door een wereldwijde regelgevingsarchitectuur voor autonome schepen te creëren – een architectuur die innovatie mogelijk maakt én dezelfde fundamentele veiligheidsverwachtingen handhaaft als voor conventionele schepen.

Als de planning volgens schema verloopt, is de periode tussen 2026 en 2032 de overgangsperiode voor de maritieme sector: van experimentele autonome scheepvaart naar een volledig gereguleerde, wereldwijde operationele omgeving.