AI-datacenters creëren ‘spookvraag’ naar stroom op Amerikaanse netten

Een aanvraag voor een netaansluiting is nog geen datacenter dat wordt gebouwd en stroom gaat afnemen. Juist dat verschil veroorzaakt in de Verenigde Staten steeds vaker wat in de sector ‘spookvraag’ wordt genoemd: potentiële elektriciteitsvraag die in de wachtrijen van netbeheerders staat, maar dubbel kan zijn ingediend, jaren vertraagt of uiteindelijk helemaal niet doorgaat.

Een onderzoek van Reuters naar gegevens van nutsbedrijven en netbeheerders kwam uit op meer dan 700 gigawatt (GW) aan aanvragen van zeer grote stroomafnemers — vooral datacenters — in delen van het Amerikaanse Middenwesten, de Mid-Atlantische regio en het zuiden. Dat is meer dan tien keer de huidige, door de sector geschatte stroomafname van alle Amerikaanse datacenters samen. 1 Voor de planning van het elektriciteitsnet is dat een fundamenteel probleem: investeringen, betrouwbaarheid en uiteindelijk energierekeningen hangen af van de vraag die men verwacht.

Wat is spookvraag?

Een ontwikkelaar kan voor meerdere locaties tegelijk capaciteit aanvragen, bij verschillende nutsbedrijven aankloppen of alvast een plek in een wachtrij veiligstellen voordat financiering, vergunningen, apparatuur, grondrechten of een vaste klant rond zijn. Projecten kunnen ook stranden op noodzakelijke netuitbreidingen, waterbeschikbaarheid, bouwplanning of plannen voor eigen stroomopwekking op het terrein.

Voor één ontwikkelaar is zo’n strategie begrijpelijk: netcapaciteit is schaars en aansluiting kan lang duren. Maar samen kunnen al die aanvragen een sterk overdreven beeld geven van hoeveel stroom nodig zal zijn, waar die nodig is en wanneer.

Dat betekent niet dat de stroomvraag van AI en clouddiensten verzonnen is. Wel zijn de kale totalen in aansluitwachtrijen geen betrouwbare voorspelling van bouwrijpe vraag.

De cijfers achter de onrust

In de door Reuters bekeken delen van drie grote Amerikaanse regio’s kwam de aangevraagde capaciteit van grote afnemers boven de 700 GW uit. 1 In Texas namen aanvragen van datacenters en andere grote gebruikers toe van circa 48 GW in 2023 tot meer dan 474 GW. 1

Dit zijn aangevraagde aansluitingen, geen stroom die nu daadwerkelijk wordt geleverd. Wie alle aanvragen als zekere toekomstige vraag behandelt, kan een net ontwerpen voor faciliteiten die nooit in bedrijf komen. Maar alles als speculatie afdoen is ook riskant: als een relevant deel snel doorgaat, kan de regio onvoorbereid zijn.

Waarom nutsbedrijven bewijs van commitment eisen

Voor netbeheerders en nutsbedrijven is de kernvraag welke projecten serieus genoeg zijn om dure investeringen in onderstations, hoogspanningslijnen en productiecapaciteit te rechtvaardigen. Daarom verbinden ze een capaciteitsreservering steeds vaker aan financiële en operationele verplichtingen, zoals:

• een aanbetaling of onderpand;
• betaalde onderzoeken naar belasting en netaansluiting;
• minimumafname- of andere contractuele verplichtingen;
• mijlpalen rond grondcontrole, vergunningen en bouwvoortgang; en
• bewijs van financiering en een haalbare datum voor ingebruikname.

Deze voorwaarden sluiten legitieme ontwikkeling niet uit. Ze geven aanvragers vooral een prikkel om capaciteit aan te vragen die aansluit bij projecten die zij werkelijk kunnen realiseren.

Exelon laat zien wat zo’n filter kan doen. Nadat het bedrijf projecten had getoetst via overeenkomsten voor netzekerheid, die financiële toezeggingen vereisen voordat grote netinvesteringen worden gedaan, daalde de pijplijn voor grote afnemers en datacenters van 43 GW naar 36 GW: een daling van 16%. 25

Ook AEP Ohio heeft een verplichte procedure voor nieuwe aanvragen van datacenters. Datacenters en uitbreidingen vanaf 25.000 kW moeten een vergoeding betalen voor een belastingstudie; de aanvrager moet bovendien zeggenschap over het terrein hebben, via eigendom, huur of een optie. 18

Waarom een onjuiste prognose iedereen raakt

Te veel bouwen kan kosten afwentelen op klanten

Als een nutsbedrijf ervan uitgaat dat elke aanvraag doorgaat, kan het te veel kabels, onderstations en productiecapaciteit aanleggen. Dergelijke infrastructuur gaat lang mee en de kosten kunnen via tarieven worden terugverdiend. De consumentenwaakhond van Ohio stelt dat een schikking rond AEP bedoeld is om huishoudens en kleine ondernemingen te beschermen tegen oneerlijke kosten van infrastructuur en transmissie-uitbreiding voor energie-intensieve datacenters. 15

Te weinig bouwen vergroot druk op betrouwbaarheid en prijzen

De tegenovergestelde fout is even relevant. Worden te veel plannen als speculatief afgeschreven terwijl echte datacenters volgens schema verschijnen, dan kan het net te weinig productie- of transportcapaciteit hebben. PJM Interconnection, de regionale netbeheerder voor 13 staten en het District of Columbia, zegt dat de groeiende kloof tussen vraag en aanbod op zijn net overwegend wordt veroorzaakt door datacenters. De organisatie werkt aan plannen voor extra stroom en het beheersen van die vraaggolf. 2

De capaciteitsmarkt laat zien waarom de kwaliteit van vraagprognoses ertoe doet. De onafhankelijke marktmonitor van PJM schatte dat bestaande en voorspelde vraag van datacenters in de vier meest recente veilingen samen goed was voor 29,4 miljard dollar aan kosten op de capaciteitsmarkt. 29 Dat bedrag is niet uitsluitend een maat voor spookvraag: het omvat bestaande én voorspelde belasting, en de beschikbare gegevens tonen niet welk deel voortkomt uit speculatieve aanvragen. Het illustreert wel hoe aannames over vraag kunnen doorwerken in energierekeningen.

Waarom staten projecten doorlichten

Texas en andere rechtsgebieden bekijken datacenterplannen kritischer voordat schaarse netcapaciteit en grote uitbreidingen worden vastgelegd. De vragen zijn praktisch:

• Wie is de uiteindelijke eigenaar en is de financiering geloofwaardig?
• Heeft de ontwikkelaar zeggenschap over de grond en zijn er vergunningen, of een realistisch traject om die te krijgen?
• Is er een geloofwaardige bouwplanning en een eindklant?
• Welk vermogen en welke aansluitdatum worden gevraagd, en hoe wordt de stroom geleverd?
• Welke waterbehoefte en lokale milieubeperkingen spelen mee?
• Als een locatie eigen opwekking plant: is die vergund, is de brandstofvoorziening zeker en kan die de afname van het net daadwerkelijk verlagen?

De situatie in Pennsylvania onderstreept het verschil tussen aangekondigde plannen en projecten die bijna klaar zijn voor de bouw. Reuters meldde dat voor slechts 20 van meer dan 100 voorgestelde datacenters vergunningen waren aangevraagd. 1

Doel: een geloofwaardige prognose, geen kunstmatig korte wachtrij

Datacenters kunnen zeer reële, grote afnemers zijn die forse investeringen in opwekking en netuitbreiding vereisen. De oplossing is dus niet om elke aanvraag als lucht te behandelen of ontwikkeling zonder onderscheid te blokkeren.

Het doel is een wachtrij met voorlopige aanvragen om te zetten in een geloofwaardige, tijdgebonden prognose. Financiële verplichtingen, studiekosten, afdwingbare mijlpalen en transparante projectbeoordelingen helpen capaciteit te reserveren voor projecten die die stroom ook werkelijk kunnen gebruiken. Daarmee neemt ook het risico af dat huishoudens en kleinere bedrijven betalen voor infrastructuur die is gebouwd voor vraag die nooit verschijnt.