El Niño kan Azië tot 2027 opzadelen met hogere voedselprijzen en een palmolieschaarste

De sterker wordende El Niño van 2026 vormt vooral een regionaal risico voor voedselvoorziening en inflatie. Dat betekent niet automatisch dat de wereld afstevent op een fysiek voedseltekort. De grootste directe druk ligt bij landbouw die afhankelijk is van regen en bij bederfelijke gewassen in Zuid- en Zuidoost-Azië. Palmolie vormt een afzonderlijk risico, omdat droogte de opbrengst van oliepalmplantages met vertraging kan raken.

Indonesië: rijst en verse producten eerst onder druk

Bank Indonesia waarschuwt dat een sterkere El Niño de voedselvoorziening kan verstoren en de inflatie kan aanjagen. Rijst, chilipepers en sjalotten behoren tot de producten die nauwlettend worden gevolgd. De drie gewassen zijn op verschillende manieren kwetsbaar: rijst heeft veel betrouwbaar water nodig, terwijl chilipepers en sjalotten snel kunnen reageren op hitte en onregelmatige regenval.

De Indonesische meteorologische dienst BMKG verwacht in meerdere regio’s een droger en langer dan normaal droog seizoen. De El Niño-omstandigheden kunnen tot begin 2027 aanhouden. Een positieve Indische Oceaandipool, of IOD, kan het neerslagtekort in delen van het land verder vergroten.

Dat vooruitzicht betekent niet dat grootschalige misoogsten onvermijdelijk zijn. De overheid stimuleert eerder zaaien en planten, herstelt irrigatiesystemen en stelt waterpompen en sneller rijpende zaden beschikbaar. Indonesië verwacht momenteel bovendien geen rijstimport in 2026. Of deze maatregelen voldoende zijn, hangt sterk af van de lokale toegang tot water en van het moment waarop de regen terugkeert.

India en Zuid-Azië: de moesson als belangrijkste schakel

In India loopt de belangrijkste landbouwkundige doorwerking via de moesson. Minder regen en hogere temperaturen bedreigen vooral de zogenoemde kharifgewassen — gewassen die tijdens het natte seizoen worden ingezaaid — zoals rijst en maïs. Het zaaien kan worden uitgesteld, opbrengsten kunnen dalen en boereninkomens kunnen verzwakken. De seizoensverwachting van de Wereld Meteorologische Organisatie wijst op een grotere kans op minder neerslag boven het Indiase subcontinent. Andere regionale vooruitzichten voorzien bovengemiddelde temperaturen in grote delen van Zuid- en Zuidoost-Azië.

India gaat deze risicoperiode in met al relatief hoge voedselprijzen. Officiële cijfers over juli 2026 laten een voedselinflatie van 5,52% zien. De algemene inflatie bedroeg 4,84% op het platteland en 3,96% in stedelijke gebieden. Een tegenvallende oogst kan daardoor zowel de koopkracht van huishoudens als het beleid van de Reserve Bank of India beïnvloeden. Hoge voedselprijzen maken het moeilijker om de economische groei te ondersteunen zonder nieuwe, bredere inflatiedruk te veroorzaken.

Zo verandert een weersschok in een economische schok

De keten is betrekkelijk eenvoudig:

1. Minder regen en hogere temperaturen verminderen of vertragen de landbouwproductie.
2. Lokale voorraden worden krapper, vooral bij groenten en andere bederfelijke producten.
3. Voedselprijzen stijgen en het reële inkomen van huishoudens daalt.
4. Consumenten stellen niet-noodzakelijke uitgaven uit, terwijl overheden onder druk komen om voedselhulp te financieren of voorraden vrij te geven.
5. Boeren en voedingsbedrijven krijgen te maken met hogere kosten voor irrigatie, brandstof, kunstmest en transport.

El Niño kan zo tegelijk een aanbodschok en een kostenschok veroorzaken. Tekorten aan kunstmest en dure diesel maken het moeilijker om slechte weersomstandigheden op te vangen. Handelsbeperkingen of een verzwakkende munt kunnen lokale prijzen verder opdrijven, ook wanneer de wereldwijde voorraden op papier toereikend blijven. Zorgen over de oogst vallen bovendien samen met verstoringen in de beschikbaarheid en kosten van kunstmest en brandstof.

Voor kwetsbare economieën ligt een periode van tragere groei daarom meer voor de hand dan een automatische wereldwijde recessie. De zwaarste gevolgen zijn waarschijnlijk voor plattelandshuishoudens, voedselimporterende landen en consumenten die een groot deel van hun inkomen aan basisvoedsel besteden.

Palmolie: het grotere risico ligt waarschijnlijk in 2027 en 2028

De palmoliemarkt wordt door twee ontwikkelingen tegelijk geraakt: de binnenlandse vraag naar palmolie in Indonesië en het vertraagde effect van droogte op de opbrengsten van oliepalm.

Het Indonesische B50-biodieselmandaat, dat in juli 2026 van kracht werd, zal naar verwachting het binnenlandse palmolieverbruik met 11% verhogen tot 25,3 miljoen ton. Daardoor zou in het verkoopjaar 2026/27 nog 23,1 miljoen ton voor export beschikbaar zijn. Een groter deel van de Indonesische oogst gaat dan naar brandstof en is niet beschikbaar voor internationale kopers. Dat kan de markt voor plantaardige oliën onder opwaartse prijsdruk zetten.

De weersgevolgen komen mogelijk pas later volledig tot uiting. De Maleisische palmolieproducent SD Guthrie verwacht dat El Niño de productie in 2027 en 2028 zal beïnvloeden. De productie in de rest van 2026 zou grotendeels onaangetast blijven, omdat het effect van droogte met een vertraging van twaalf tot zestien maanden zichtbaar wordt. Die vertraging is belangrijk voor de voedselplanning: prijzen kunnen al reageren op verwachtingen voordat plantages hun volledige fysieke verliezen laten zien.

De combinatie van de B50-vraag en droogte heeft geleid tot zorgen over krappere palmoliebalansen en lagere wereldwijde reserves. Volgens een in een marktrapport aangehaalde prognose kunnen de mondiale palmoliereserves in het seizoen 2026/27 dalen naar het laagste niveau in negen jaar. Consumenten in landen die sterk afhankelijk zijn van import kunnen dat merken in de prijs van bakolie en andere producten waarin plantaardige oliën worden gebruikt.

Waarom grote graanvoorraden een wereldwijde schaarste kunnen voorkomen

Bijna recordhoge voorraden en overheidsreserves kunnen de internationale beschikbaarheid van graan dempen. De tarwe- en rijstvoorraden van India lagen volgens berichtgeving boven de strategische minimumreserves, waardoor het land een buffer heeft tegen sterke prijspieken.

Maar voorraden zijn niet hetzelfde als betaalbaar voedsel. Ze helpen alleen wanneer overheden ze vrijgeven, import in tekortgebieden kan aankomen, transport beschikbaar blijft en handelsbeleid de aanvoer niet blokkeert. Exportbeperkingen, hamsteraankopen, muntverzwakking en een ongelijke verdeling kunnen voldoende mondiale voorraden alsnog laten uitmonden in lokale schaarste.

Het meest waarschijnlijke scenario is daarom een lappendeken van crises: ernstige tekorten of onbetaalbaar voedsel in door droogte getroffen regio’s en arme importlanden, naast voldoende aanbod elders.

Het risico op voedselonzekerheid is geconcentreerd

Arme huishoudens, kleine boeren zonder irrigatie, gemeenschappen in conflictgebieden en landen die afhankelijk zijn van voedselimport hebben de minste ruimte om hogere prijzen op te vangen. Vroege waarschuwingssystemen, vooraf uitgekeerde geld- of voedselhulp, toegang tot zaden en kunstmest, irrigatiesteun en open handel kunnen de schade beperken.

De vaak genoemde schatting dat tegen eind 2027 nog eens 49 miljoen mensen met acute voedselonzekerheid te maken kunnen krijgen, wordt niet zelfstandig onderbouwd door het beschikbare bewijs. Die schatting moet daarom worden gezien als een onbevestigd scenario en niet als een vaststaande prognose.

De balans voor 2026 en 2027

De sterkste aanwijzingen wijzen op vier samenhangende gevolgen:

• Hogere en volatielere prijzen voor rijst, groenten en plantaardige oliën in kwetsbare markten.
• Lagere of vertraagde landbouwproductie in gebieden waar boeren afhankelijk zijn van regen en beperkte toegang tot water hebben.
• Krappe palmoliemarkten, waarbij de grootste productie-effecten waarschijnlijk pas in 2027 en 2028 zichtbaar worden.
• Tragere groei en lagere reële inkomens in kwetsbare economieën, omdat voedsel een groter deel van het huishoudbudget opslokt.

Een wereldwijde graanschaarste is minder waarschijnlijk dan lokale tekorten en betaalbaarheidscrises. Het risico neemt wel aanzienlijk toe wanneer langdurige droogte samenvalt met verstoringen in kunstmest en diesel, exportbeperkingen of trage humanitaire hulp.