Luchtvaart in crisis: 75.000 vluchten geschrapt, Europa stevent af op kerosinetekort in juni

Deze noodsituatie domineert nu de agenda van de 82e jaarlijkse algemene vergadering van de IATA (International Air Transport Association), waar meer dan 1.500 topmanagers van luchtvaartmaatschappijen en regeringsfunctionarissen van 6 tot 8 juni in Rio de Janeiro bijeenkomen om te praten over kostenbeheersing, de weerbaarheid van netwerken en het risico dat langeafstandsvluchten permanent veel duurder worden .

De aanleiding: hoe de Straat van Hormuz gesloten werd

Op 28 februari 2026 openden de Verenigde Staten en Israël gecoördineerd de aanval op Irans militaire installaties, nucleaire sites en topfunctionarissen . In de eerste uren van de operatie kwam de Opperste Leider Ali Khamenei om het leven . Iran reageerde met een regen van raketten en drone-aanvallen in de hele regio en riep de Straat van Hormuz uit tot verboden gebied . Het scheepvaartverkeer stortte vrijwel direct in: gegevens van scheepsvolgsystemen lieten tegen de avond van 28 februari een daling van 70% zien, die later opliep tot meer dan 90% .

Begin juni 2026 ligt er weliswaar een voorlopige wapenstilstandsovereenkomst op het niveau van de onderhandelaars, maar deze is nog door geen van beide partijen ondertekend. De zeestraat blijft gesloten .

Hoe de grote maatschappijen hun capaciteit terugschroeven

Wereldwijd hebben airlines meer dan 75.000 vluchten uit hun zomerdienstregeling voor 2026 geschrapt; tussen maart en juni sneuvelden er al meer dan 150.000 internationale vluchten . De bezuinigingen treffen alle grote regio's.

Emirates heeft zijn vluchtschema voor juni met maximaal 16% gereduceerd, waarmee naar schatting 480.000 tot 500.000 stoelen uit de markt zijn gehaald. Bijna 1 op de 6 geplande vluchten gaat niet door . De luchtvaarknooppunten in de Golfregio, die sterk afhankelijk zijn van regionale brandstoftoevoer, behoren tot de zwaarst getroffen partijen .

Lufthansa Group kondigde de grootste enkelvoudige bezuinigingsronde aan: 20.000 annuleringen in zes maanden tijd, wat neerkomt op een reductie van circa 11% van de operaties vanuit Frankfurt en München tot en met oktober. Het concern meldde dat de annuleringen een besparing van meer dan 40.000 ton kerosine zullen opleveren . Lufthansa houdt bovendien 27 toestellen voor de korte afstand aan de grond .

KLM annuleerde meer dan 150 Europese vluchten, waaronder 80 retourvluchten vanaf Schiphol. De Nederlandse luchtvaartmaatschappij gaf aan dat deze diensten “momenteel niet meer rendabel te exploiteren zijn” vanwege de gestegen kerosinekosten .

Air Canada schrapt vier van zijn 38 dagelijkse vluchten naar New York tussen 1 juni en 25 oktober, stelt een geplande route van Guadalajara naar Montréal uit en beëindigt de binnenlandse dienst tussen Fort McMurray en Vancouver. Een woordvoerder van de maatschappij verklaarde dat routes met een lagere winstgevendheid “niet langer economisch haalbaar” zijn nu de brandstofprijzen zijn verdubbeld .

Europese luchtvaartmaatschappijen hebben in mei alleen al gezamenlijk ongeveer 13.000 vluchten en meer dan 2 miljoen stoelen uit hun schema's gehaald .

Wat reizigers nu betalen

Nu de kerosineprijs sinds het begin van het conflict ruwweg is verdubbeld, berekenen maatschappijen deze kosten door aan de passagiers via hogere tarieven en toeslagen . Luchtvaartmaatschappijen in Azië, Oceanië en Europa hebben allemaal brandstoftoeslagen ingevoerd of hun basistarieven verhoogd . Air France en KLM legden een langeafstandstoeslag op van €100 voor bestemmingen in Azië, Afrika en het Midden-Oosten, en €70 voor Noord-Amerika .

De sector onderzoekt hoe ver de prijzen kunnen worden opgeschroefd zolang de vraag op peil blijft. Tijdens de IATA-top erkennen topmanagers echter dat het onzeker is hoeveel extra kosten passagiers kunnen absorberen voordat de vraag afzwakt .

Waarschuwing voor een Europees tekort in juni

Naast de gestegen prijzen wordt Europa ook geconfronteerd met de dreiging van een fysiek brandstoftekort. Airport Council International (ACI) Europe waarschuwde in april in een brief aan EU-commissarissen dat Europese luchthavens het risico lopen op een “systemisch tekort” aan kerosine als de zeestraat niet binnen drie weken volledig heropend zou zijn . Uit een analyse van Goldman Sachs blijkt dat de Europese voorraden in juni onder de kritische IEA-drempel van 23 dagen zullen zakken, net op het moment dat de zomervraag naar vliegreizen 40% hoger ligt dan het niveau van maart .

Ryanair verklaarde dit voorjaar al dat hun zakelijke partners de aanvoer van kerosine slechts tot en met mei konden garanderen . Analisten voorspellen voor juni capaciteitsverminderingen van 30-50% op routes tussen Europa en Azië, doordat luchtvaartmaatschappijen hun slinkende brandstofvoorraden op rantsoen moeten zetten .

In het Verenigd Koninkrijk vaardigden toezichthouders op 3 mei noodregels uit die luchtvaartmaatschappijen toestaan vluchten te annuleren of samen te voegen om kerosine te besparen .

Gevolgen voor de toeleveringsketen die verder gaan dan brandstof

De verstoringen zijn breder dan alleen hogere brandstofkosten en annuleringen. Luchtvaartmaatschappijen moeten langere omleidingsroutes vliegen om conflictgebieden en gesloten luchtruim boven het Midden-Oosten te mijden, wat leidt tot extra brandstofverbruik en operationele kosten . De levering van nieuwe vliegtuigen loopt vertraging op omdat de toeleveringsketens voor onderdelen en brandstof verstoord zijn . De crisis zet ook de klimaatdoelstellingen van de luchtvaartsector onder druk, omdat het tekort aan duurzame vliegtuigbrandstof (SAF), dat al schaars is, hierdoor nog nijpender wordt .

De IATA-top en de vooruitzichten voor de zomer

Op de 82e Algemene Vergadering van IATA in Rio de Janeiro beheersen de oorlog in Iran en de brandstofcrisis de discussies onder de 1.500 deelnemers. De sessies staan in het teken van kostenbeheersing, netwerkrobuustheid en tariefstrategieën . De kans dat langeafstandsvluchten permanent duurder worden, is een kernzorg voor het geval de Hormuz-crisis de wereldeconomie van de luchtvaart fundamenteel verandert .

Zelfs als de wapenstilstand snel wordt getekend, zal er volgens analisten geen sprake zijn van een snelle verlichting. Branchefunctionarissen benadrukken dat het maanden zal kosten om de beschadigde raffinagecapaciteit in het Midden-Oosten te herstellen en de aanvoerketens te normaliseren . Het beste scenario is een geleidelijke normalisering over een periode van maanden, als de zeestraat weer opengaat. In het slechtste geval wacht ons een zomer van opeenvolgende annuleringen en gelokaliseerde brandstofrantsoenering in Europa.

Voor de reiziger is de boodschap uit de gegevens helder: minder vluchten, hogere tarieven en een reële kans op last-minute annuleringen naarmate de zomerpiek botst met slinkende brandstofvoorraden.