BASF-topman waarschuwt: oorlog met Iran kan autoproductie lamleggen

De oorlog die eind februari 2026 begon met Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran, is razendsnel uitgegroeid van een regionale militaire operatie tot een allesbepalende mondiale economische gebeurtenis. De bijna-sluiting van de Straat van Hormuz – een zeestraat waar dagelijks ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie en een groot deel van het vloeibaar aardgas doorheen gaat – jaagt energiekosten omhoog, verbreekt scheepvaartroutes en veroorzaakt grondstoftekorten die nu in alle lagen van de wereldeconomie voelbaar zijn .

BASF-topman Markus Kamieth vatte de ernst van de situatie op 9 juni samen in een duidelijke waarschuwing: het risico op grondstoftekorten neemt toe en kan "zeer delicate toeleveringsketens zoals de autoproductie tot stilstand brengen" . Zijn woorden staan niet op zichzelf. Van fabrieksvloeren in Duitsland en Japan tot kleine import- en exportbedrijven in het Verenigd Koninkrijk worden de economische schokgolven van het conflict nu dagelijks gevoeld.

De Straat van Hormuz: een levensader op het scherp van de snede

Het krachtigste economische wapen in het conflict is geografie. De strategische ligging van Iran bij de Straat van Hormuz stelde de Islamitische Revolutionaire Garde in staat om het scheepvaartverkeer binnen enkele uren na de eerste aanvallen vrijwel te verlammen door schepen te waarschuwen dat doorgang "niet was toegestaan" . Het directe gevolg was niet alleen een explosie van de olieprijs – Brent-olie steeg in de eerste weken met 30% – maar een complete logistieke crisis. Vracht- en verzekeringskosten schoten omhoog, vliegroutes werden verstoord en de stabiele toevoer van industriële input als zwavel, helium, aluminium en speciale chemicaliën viel stil .

De verstoring reikt veel verder dan ruwe olie. Het stopzetten van de levering van vloeibaar aardgas (LNG) uit Qatar heeft een tweede grote energiecrisis voor Europa ontketend. De Europese Centrale Bank heeft geplande renteverlagingen uitgesteld, en het VK kreeg van alle G7-landen de sterkste neerwaartse groeibijstelling te verwerken . Onderzoekers van S&P Global merkten op dat de impact op de energiemarkten misschien niet langdurig is als de zeestraat snel weer opengaat, maar dat elke escalatie die kritieke energie-infrastructuur in de Golf beschadigt, het wereldwijde energielandschap fundamenteel kan veranderen .

Auto-industrie: productieprognoses verlaagd, kosten doorberekend

De autosector is bijzonder kwetsbaar voor verstoringen in deze regio. Naast energie is het Golfgebied een essentiële bron van aluminium en op petrochemie gebaseerde componenten die onmisbaar zijn voor de productie van voertuigen. Eind maart waarschuwden Europese en Japanse autofabrikanten al dat de aluminiumtoelevering uit de Perzische Golf op het punt stond te worden verstoord. Experts vreesden dat bestaande voorraden snel uitgeput konden raken, wat leidde tot paniekaankopen die de aluminiumprijzen met 30% tot 40% boven het niveau van voor de oorlog deden stijgen .

De productie-impact is becijferbaar. CRU Group verlaagde zijn wereldwijde productieprognose voor lichte voertuigen voor 2026 met meer dan 600.000 eenheden. De grootste neerwaartse bijstelling gold het Midden-Oosten, maar de rimpeleffecten zijn nu voelbaar in het hele mondiale autolandschap . Alleen al in Iran werd de productieverwachting met zo'n 390.000 stuks verlaagd, een daling van 30% op jaarbasis, omdat grote binnenlandse fabrikanten hun activiteiten moesten stilleggen .

De kostendruk baant zich onverbiddelijk een weg naar beneden in de keten. BASF, een cruciale leverancier van coatings, plastics en chemische tussenproducten, begon in maart al met prijsverhogingen tot 30%. De Duitse chemiereus verwees expliciet naar de "aanzienlijke stijgingen van grondstofprijzen, energie- en logistieke kosten" als gevolg van het conflict in het Midden-Oosten . Deze verhogingen raken alles, van autolak tot industriële schoonmaakmiddelen, en vormen een extra kostenpost die autofabrikanten zoals BMW rechtstreeks aan de consument doorberekenen.

Britse mkb-bedrijven: een breekpunt nadert

Voor grote multinationals is het conflict een crisis van kosten en complexiteit. Voor het midden- en kleinbedrijf (mkb) in het Verenigd Koninkrijk is het een existentiële bedreiging. Uit een enquête van Bibby Financial Services in juni 2026 blijkt dat 70% van de Britse mkb-bedrijven die internationaal handelen, vreest failliet te kunnen gaan als de verstoring aanhoudt. Respondenten meldden gemiddelde verliezen van £38.207 (zo'n €44.000) sinds het begin van de crisis . Bijna de helft van de mkb'ers noemt wereldwijde conflicten nu de grootste economische uitdaging – een sterke stijging ten opzichte van eerdere jaren .

De nood is al zichtbaar in de faillissementscijfers. Het aantal Britse bedrijven dat onder bewind werd gesteld, steeg in februari – nog voordat de volle impact van het conflict voelbaar was – met 30% op jaarbasis . In maart nam het totale aantal faillissementen met nog eens 7% toe tot 2.022, en het aantal bedrijven dat onder bewind werd gesteld, schoot met 52% omhoog . Herstructureringsexperts van firma's als Azets noemden de oorlog "het breekpunt voor veel bedrijven" die nog maar nauwelijks overleefden. De stijgende kosten hebben marges verpletterd en de toegang tot betaalbare financiering steeds moeilijker gemaakt .

De druk beperkt zich niet tot een paar kwetsbare ondernemingen. De Barclays Business Prosperity Index laat zien dat 80% van alle Britse bedrijven een negatieve impact van het conflict in het Midden-Oosten ondervindt. 64% noemt energie- en brandstofkosten als knelpunt, en een derde kampt met directe verstoring van de toeleveringsketen . Een op de vijf Britse bedrijven heeft investeringsplannen volledig in de ijskast gezet vanwege de geopolitieke onzekerheid . Het Red Flag Alert-rapport van Begbies Traynor Group schetst een nog grimmiger beeld: het aantal Britse bedrijven in "kritieke financiële nood" steeg in het eerste kwartaal van 2026 met meer dan een derde .

Wat komt er nog aan: een conflict dat "het hele jaar 2026 zal bepalen"

In een interview met het Duitse tijdschrift Focus was Kamieth glashelder over de vooruitzichten. "We gaan ervan uit dat de crisis die sinds eind februari in het Midden-Oosten zichtbaar is en verergerd is door de oorlog tussen de VS en Iran, nog geruime tijd zal aanhouden," zei hij. "Dit zal het hele jaar 2026 bepalen" . Hij waarschuwde ook dat de oliereserves aan het slinken zijn en dat, zonder heropening van de Straat van Hormuz, de tweede helft van het jaar een nieuwe olieprijsschok kan brengen voor zowel ruwe olie als geraffineerde producten .

De economische impact van het conflict is een opeenstapeling van ellende. De eerste energieschok maakte plaats voor grondstoftekorten, die nu leiden tot productiestops, prijsstijgingen en faillissementen. De Britse denktank EY Item Club waarschuwt dat het VK tegen een recessie aan kan schurken en dat de werkloosheid kan oplopen tot 5,8% . Het aantal winstwaarschuwingen van beursgenoteerde Britse bedrijven dat verband houdt met geopolitiek risico, steeg in het eerste kwartaal met 15% op jaarbasis .

De oorlog in het Midden-Oosten is niet langer een ver-van-mijn-bed-show voor de wereldeconomie. Het is het centrale economische feit van 2026, en de rekening wordt betaald door fabrieksarbeiders, eigenaren van kleine bedrijven en consumenten die hun tank volgooien of een nieuwe auto kopen. De vraag is niet langer óf het conflict de toeleveringsketens zal hervormen – maar hoe lang de wereld de klap nog kan opvangen.