JD.com wil niet één robot bouwen, maar het hele ecosysteem eromheen

JD.com kiest in de robotica voor een aanpak die verder gaat dan de ontwikkeling van één humanoïde robot. De Chinese e-commercegroep probeert eerder de commerciële infrastructuur voor de hele sector te worden: een netwerk dat vraag bundelt, onderdelen standaardiseert, robots in echte werkomgevingen plaatst, data verzamelt en onderhoud en recycling regelt. Zo moeten robots de stap maken van indrukwekkende demonstraties naar herhaalbaar gebruik in winkels, logistiek, de zorg, industrie, huishoudens en publieke dienstverlening. 56

De ambities zijn groot. JD.com zegt tot 2028 voor 10 miljard Chinese yuan aan middelen in robotica te willen inzetten, 100 robotmerken te willen helpen om elk meer dan 1 miljard yuan aan zelfstandige omzet te behalen en robots in één miljoen eindgebruikssituaties te introduceren. Het gaat om aangekondigde doelen, niet om onafhankelijk vastgestelde resultaten. 56

Robotica heeft meer nodig dan een slimme machine

Een robot kan tijdens een gecontroleerde demonstratie prima functioneren en toch nog geen levensvatbaar commercieel product zijn. Voor grootschalige toepassing zijn ook betrouwbare onderdelen, betalende klanten, installatie, training, software-updates, reserveonderdelen, reparaties, recycling en voldoende praktijkdata nodig.

JD.com gaat ervan uit dat robotbedrijven meestal gespecialiseerd zijn. Het ene bedrijf bouwt de hardware, een ander ontwikkelt de besturing en een derde werkt aan het AI-model. Maar weinig bedrijven kunnen daarnaast zelfstandig een groot verkoopkanaal, een netwerk met toepassingen in meerdere sectoren, gestandaardiseerde inkoop, internationale service en een omvangrijke praktijkdataset opbouwen. JD.com probeert die vaste kosten over veel merken en toepassingen te verdelen. 4710

1. Vraag bundelen bij consumenten en bedrijven

JD.com zegt via zijn eigen verkooporganisatie samen te werken met meer dan 200 robotmerken en leveranciers van kernonderdelen. Het aanbod omvat consumenten- en huishoudrobots, maar ook toepassingen in de detailhandel, gezondheidszorg, industrie en logistiek. Op het platform zijn robots bovendien ingedeeld in 16 categorieën op basis van gebruikersbehoeften. 146

Daarmee doet JD.com meer dan robots als producten in een webshop plaatsen. De indeling kan duidelijker maken voor wie een product bedoeld is, merken in contact brengen met consumenten en zakelijke klanten en signalen uit zoekopdrachten, adviesgesprekken, aankopen en beoordelingen teruggeven aan productteams. Volgens een van de rapporten weerspiegelt de activiteit op het platform de vraag van ongeveer 700 miljoen consumenten en 8 miljoen zakelijke klanten. 4

Voor kleinere robotbedrijven kan dat de kosten verlagen om klanten te vinden en te testen of een product echt aansluit op de markt. Voor JD.com levert het inzicht op in de taken die klanten daadwerkelijk willen automatiseren — in plaats van alleen in wat fabrikanten technisch kunnen bouwen.

2. Onderdelen standaardiseren, te beginnen met batterijen

Batterijen zijn voor JD.com een concreet voorbeeld van de manier waarop gebundelde vraag een versnipperde toeleveringsketen kan aanpakken. Het bedrijf werkt met meer dan 20 robotpartners aan gemeenschappelijke batterijafmetingen, aansluitingen, communicatieprotocollen en veiligheidsnormen. Ook gecentraliseerde inkoop, voorraadbeheer en gefaseerde levering maken deel uit van het model. 51517

De beoogde voordelen zijn praktisch:

• lagere inkoop- en componentkosten door grotere volumes;
• minder maatwerk en dubbel ontwikkelwerk;
• beter voorspelbare beschikbaarheid van reserveonderdelen;
• eenvoudiger vervanging en onderhoud; en
• kortere ontwikkel- en servicecycli.

Een gezamenlijke batterijstandaard lost niet automatisch alle problemen rond compatibiliteit op. Ook laten de bronnen niet zien hoe groot eventuele gerealiseerde besparingen zijn. Wel illustreert het voorbeeld de bredere aanpak van JD.com: gemeenschappelijke behoeften van concurrerende robotmakers identificeren en die vervolgens met inkoop- en logistieke schaal beter ondersteunbaar maken.

3. Robots laten werken in echte, terugkerende situaties

JD.com stelt delen van zijn commerciële netwerk open voor robottoepassingen. Het gaat volgens de berichtgeving onder meer om wegwijzen en winkelen in winkelcentra, schapbeheer, koffiebereiding, magazijnwerk, goederenverplaatsing en sortering. Ook autonome bezorging, het verpakken van medicijnen, onderhoud en ondersteuning van ouderen worden genoemd. De dienstverlening omvat daarnaast diagnose, reparatie, batterijvervanging, onderhoud, beoordeling en recycling. 16182022

Dergelijke omgevingen zijn belangrijk omdat ze robots blootstellen aan wisselende omstandigheden: andere indelingen, voorwerpen, klanten, werkprocessen en manieren waarop iets mis kan gaan. Een robot die dagelijks in een winkel of magazijn opereert, levert doorgaans bruikbaardere feedback op dan een machine die één korte, vooraf geschreven demonstratie uitvoert.

JD.com beschrijft deze bedrijfsomgevingen als een vorm van voortdurende praktijktraining. De strategische waarde werkt twee kanten op: robots doen ervaring op, terwijl JD.com leert welke taken economisch zinvol zijn, wanneer menselijke tussenkomst nodig blijft en wat klanten van een ingezet systeem verwachten. 1517

4. Een netwerk voor reparatie en de volledige levenscyclus

After-sales service is misschien niet het meest spectaculaire onderdeel van robotica, maar wel een van de belangrijkste. Een machine die niet kan worden gediagnosticeerd, gerepareerd, geüpgraded of veilig gerecycled, kan een dure last worden — ook als de basistechnologie goed werkt.

JD.com zegt in China acht robotreparatiecentra te hebben opgezet en een zogenoemde ‘120’-servicenorm te hanteren: binnen één minuut reageren, binnen twee uur op locatie zijn en dezelfde dag repareren. De reparatiediensten zijn volgens het bedrijf ook uitgebreid naar Europa, het Midden-Oosten en Noord-Amerika. 415

De onderneming wil binnen vijf jaar 80 RoboBase-locaties bouwen en after-salesdekking in meer dan 100 landen en regio’s ontwikkelen. Deze locaties moeten verschillende functies combineren: demonstratie en levering, onderhoud, onderzoek en ontwerp, proefassemblage, dataverzameling, productie en productverbeteringen. 57

In theorie krijgen robotmakers zo toegang tot diensten die ze zelf moeilijk en duur kunnen opbouwen. Voor klanten biedt het bovendien een antwoord op een heel praktische vraag: wat gebeurt er als de robot kapotgaat?

5. Een datalus voor fysieke AI

Fysieke AI — AI die een machine in de echte wereld laat waarnemen en handelen — heeft data nodig die waarneming aan actie koppelt. Het gaat om wat een robot ziet, hoe hij beweegt, wat hij aanraakt en hoe hij reageert op onverwachte situaties. JD Cloud zegt binnen twee jaar meer dan 10 miljoen uur aan data uit echte praktijksituaties te willen verzamelen en op basis daarvan een eigen AI-modelstack te willen ontwikkelen. 5611

Eerdere berichtgeving beschrijft een keten voor dataverzameling, annotatie, training en validatie. De toepassingen omvatten logistiek, industriële productie, gezondheidszorg, huishoudelijke dienstverlening en stedelijk beheer. JD.com heeft ook gesproken over het verzamelen van zowel videodata vanuit menselijk perspectief als data van de robot zelf. 2426

De voorgestelde datalus ziet er als volgt uit:

1. robots werken in winkels, magazijnen, woningen en andere praktijksituaties;
2. die activiteiten leveren voorbeelden op van geslaagde handelingen, fouten en uitzonderlijke gevallen;
3. de data helpt modellen, interfaces en taakplanning te verbeteren; en
4. verbeterde systemen worden opnieuw in hetzelfde netwerk ingezet voor verdere tests.

Een groot aantal video-uren is echter niet automatisch een hoogwaardige robotdataset. De data moet relevant en goed gelabeld zijn, rechtmatig kunnen worden gebruikt en gekoppeld zijn aan de handelingen en resultaten die modellen moeten leren. De grens van 10 miljoen uur is een doelstelling; de uiteindelijke technische waarde ervan kan daarom nog niet worden aangenomen.

Waarom JD.com denkt dat het gedeelde netwerk kan werken

Schaalvoordelen

Door de vraag te bundelen kan JD.com zijn onderhandelingspositie versterken en voorraadplanning eenvoudiger maken. Gemeenschappelijke specificaties kunnen bovendien dubbel ontwikkelwerk en complexiteit rond reserveonderdelen verminderen, vooral bij veelgebruikte onderdelen zoals batterijen. 1015

Betrouwbaarheid als operationele capaciteit

Betrouwbaarheid gaat bij robotica niet alleen over de vraag of een machine een taak kan uitvoeren. Ook beschikbaarheid, diagnose, vervangende onderdelen, technici op locatie, software-updates en verwerking aan het einde van de levensduur tellen mee. Een netwerk voor de volledige levenscyclus kan die voorwaarden onderdeel maken van het product, in plaats van een probleem achteraf. 78

Snellere feedback uit de markt

De handels- en operationele activiteiten van JD.com kunnen productontdekking, vragen van klanten, transacties, beoordelingen, implementaties en servicemeldingen met elkaar verbinden. Die feedback kan merken helpen veelbelovende toepassingen te herkennen en technische verbeteringen sneller te prioriteren dan bij losse proefprojecten. 47

Een oplossing voor een collectief probleem

Standaarden en gedeelde data leveren voordelen op voor een heel ecosysteem, maar een kleine fabrikant heeft vaak niet genoeg middelen of prikkels om die infrastructuur alleen op te bouwen. JD.com probeert precies dat gat te vullen door tegelijk organisator, inkoper, exploitant, dienstverlener en dataplatform te worden.

Wat nog niet bewezen is

De strategie is ambitieus, maar de belangrijkste claims zijn toekomstgericht. De 80 RoboBases, dekking in meer dan 100 landen, 10 miljoen uur aan data, de investering van 10 miljard yuan, 100 merken met hoge omzet, één miljoen eindgebruikssituaties en meer dan 100.000 verwachte banen in robotonderhoud zijn plannen of doelstellingen. 567

De beschikbare berichtgeving ondersteunt wel enkele bestaande bouwstenen: samenwerkingen met meer dan 200 robotmerken, acht binnenlandse reparatiecentra, gestandaardiseerde batterijontwikkeling met meer dan 20 partners en gemelde toepassingen in de detailhandel, logistiek, onderhoud, gezondheidszorg en huishoudelijke dienstverlening. 41518

Die bouwstenen bewijzen echter nog niet dat het volledige netwerk wereldwijd daadwerkelijk lagere kosten, hogere betrouwbaarheid of massale adoptie zal opleveren. De uitvoering hangt onder meer af van de vraag of concurrerende merken gemeenschappelijke standaarden accepteren, of praktijkdata leidt tot betere robotprestaties, of de service-economie in verschillende markten werkt en of klanten robots na eerste proefprojecten blijven betalen.

Conclusie

JD.com gokt erop dat de grootste bottleneck voor fysieke AI niet alleen de intelligentie in de robot is. Het probleem zit ook in het systeem eromheen: robots moeten betaalbaar zijn om aan te schaffen, praktisch inzetbaar, eenvoudig te repareren en in staat om van echt werk te leren.

Daarom combineert de strategie vier vormen van schaal: vraag vanuit een groot handelsplatform, inkoop en logistiek voor gedeelde onderdelen, werkomgevingen voor implementatie en dataverzameling, en een servicenetwerk voor de hele levensduur van de robot. Als JD.com dit kan uitvoeren, kan het helpen om een versnipperde roboticasector om te vormen tot een beter ondersteunbare industrie. Voorlopig is vooral zichtbaar dat JD.com de infrastructuur aan het bouwen is — niet dat het beloofde wereldwijde robotnetwerk al gerealiseerd is.