Russische begrotingscrisis: oorlogskosten leiden tot 35% minder civiele uitgaven

De Russische begrotingsproblemen hebben in 2026 twee kanten: het tekort loopt snel op en de overheid beschikt op cruciale momenten over te weinig direct beschikbare middelen. Het ministerie van Financiën meldde voor januari–juli een voorlopig tekort van 6,455 biljoen roebel, goed voor 2,8% van het bruto binnenlands product. Voor het hele jaar was aanvankelijk een tekort van 3,786 biljoen roebel, of 1,6% van het bbp, begroot. 8

Tegen die achtergrond wijzen berichten over scherpe beperkingen op civiele uitgaven erop dat het Kremlin oorlogsuitgaven en politiek gevoelige verplichtingen probeert te beschermen. De bezuinigingen worden daarmee vooral afgewenteld op programma’s die als minder urgent worden beschouwd.

Het tekort is al ver boven het oorspronkelijke plan uitgekomen

De Russische begrotingswet voor 2026 ging uit van 40,283 biljoen roebel aan inkomsten, 44,070 biljoen roebel aan uitgaven en een tekort van 3,786 biljoen roebel. 56 Eind juli lag het voorlopige tekort al ongeveer 70% boven dat volledige jaardoel.

De verslechtering deed zich niet alleen in juli voor. In het eerste kwartaal bedroeg het tekort 4,576 biljoen roebel. Over januari–april liep het op tot 5,877 biljoen roebel. 5255 Het voorlopige cijfer van het ministerie voor januari–juli kwam vervolgens uit op 6,455 biljoen roebel. 8

Alleen al in juli ontstond een tekort van ongeveer 724 miljard roebel, na een overschot in juni. Berekeningen van Bloomberg op basis van gegevens van het ministerie van Financiën zetten de totale uitgaven in de eerste zeven maanden op 28,6 biljoen roebel. Ook de uitgaven voor overheidsaankopen namen sterk toe. 112

Een afzonderlijk Reuters-bericht, gebaseerd op de Russische begrotingsportal, raamde de uitgaven voor heel 2026 op 45,11 biljoen roebel en het tekort op 4,83 biljoen roebel. Dat zou al boven het doel uit de begrotingswet liggen, maar nog onder de latere bedragen die in berichtgeving over de uitgavenbeperkingen werden genoemd. 46

Een begrotingstekort is niet hetzelfde als een negatieve kaspositie

Het bedrag van min 5,5 biljoen roebel verwijst naar de stand van de gezamenlijke rekening van de federale schatkist. Op die rekening komen federale inkomsten samen en worden overheidsbetalingen uitgevoerd. Volgens Bloomberg daalde het saldo in april tot dat niveau. Minister van Financiën Anton Siluanov waarschuwde premier Michail Misjoestin toen dat er mogelijk onvoldoende contant geld was om alle noodzakelijke betalingen op tijd te doen. 17

Dit bedrag mag niet worden opgeteld bij het begrotingstekort van 5,877 biljoen roebel over januari–april of het tekort van 6,455 biljoen roebel over januari–juli. Het gaat om verschillende begrippen:

• Het begrotingstekort is het cumulatieve verschil tussen inkomsten en uitgaven gedurende een bepaalde periode.
• Het saldo van de schatkist is een momentopname van de beschikbare kasmiddelen en liquiditeit.

Een negatief saldo op de schatkistrekening betekent dus niet automatisch dat Rusland al zijn verplichtingen niet meer kan betalen. Het laat wel zien dat de timing van inkomsten, leningen en uitgaande betalingen ernstig onder druk stond. In dit geval viel de waarschuwing over de kaspositie samen met een tekort dat het oorspronkelijke jaardoel al ruimschoots had overschreden.

De gemelde bezuinigingen zijn selectief

Volgens berichtgeving op basis van ingewijden begon Rusland na de liquiditeitsproblemen in april de uitgaven te beperken. Op de meeste niet-prioritaire begrotingsposten zou sindsdien ongeveer 35% zijn gekort. Defensie, sociale betalingen, salarissen van werknemers in de publieke sector, subsidies aan regio’s en de aflossing van overheidsschuld zouden buiten de beperkingen vallen. 217

Overheidsinstanties kregen volgens dezelfde berichtgeving ook opdracht niet-essentiële uitgaven uit te stellen en zich voor te bereiden op mogelijke personeelsreducties van 15%. 20

Dit is geen algemene bezuinigingsronde waarbij alle departementen even hard worden geraakt. Het gaat om selectieve soberheid: militaire uitgaven en verplichtingen met directe politieke gevolgen worden beschermd, terwijl civiele programma’s worden uitgesteld, ingeperkt of naar achteren geschoven.

Waarom de geruststelling van Siluanov moeilijk te rijmen is met de cijfers

Siluanov verklaarde publiekelijk dat alle geplande uitgaven door beschikbare middelen werden gedekt en dat er geen problemen waren met de financiering van de begroting. 9 Een dergelijke uitspraak kan technisch samengaan met noodmaatregelen: een regering kan volhouden dat wettelijke verplichtingen worden nagekomen, terwijl zij discretionaire uitgaven verlaagt, uitstelt of opnieuw prioriteert.

Politiek gezien is het contrast echter opvallend. Een gemelde waarschuwing dat betalingen mogelijk niet op tijd konden worden uitgevoerd, gevolgd door beperkingen van 35% op de meeste niet-prioritaire uitgaven, wijst op een veel krapper speelveld dan de publieke verklaringen van de minister suggereren. De officiële cijfers laten bovendien zien dat het tekort in juli al 1,7 keer zo groot was als het oorspronkelijke jaardoel. 8

Wat veroorzaakt de druk op de begroting?

De beschikbare berichtgeving wijst vooral op sterk gestegen overheidsuitgaven voor de oorlog en nationale veiligheidsprioriteiten, in combinatie met tegenvallende of onvoldoende snel stijgende inkomsten. Volgens berichtgeving die zich op Bloomberg baseert, was de belangrijkste oorzaak van de groei van het tekort de sterke toename van de overheidsuitgaven, met name voor de oorlog tegen Oekraïne. 712

Eerdere analyses meldden dat defensie en nationale veiligheid samen bijna 40% van alle uitgaven vertegenwoordigden. Hogere belastingen en gestegen olie-inkomsten waren volgens die analyses niet genoeg om de druk volledig op te vangen. 26

Dat betekent niet dat elke roebel van het tekort rechtstreeks aan militaire uitgaven kan worden toegeschreven. Ook belastingbeleid, grondstoffenprijzen, het moment waarop aanbestedingen plaatsvinden en de planning van betalingen beïnvloeden het maandelijkse resultaat. Het ministerie van Financiën heeft een deel van de afwijking bovendien omschreven als het naar voren halen van kosten: sommige uitgaven zouden eerder zijn gedaan dan gepland. 11

Voorzichtigheid bij het bedrag van 8,654 biljoen roebel

In secundaire berichtgeving wordt gemeld dat het tekort op 24 augustus 8,654 biljoen roebel bedroeg. 2 Als dat cijfer klopt, zou het tekort ongeveer 2,3 keer zo groot zijn als het oorspronkelijke jaardoel van 3,786 biljoen roebel, terwijl er nog maanden in het begrotingsjaar over waren.

Het beschikbare materiaal vermeldt echter niet dat dit bedrag afkomstig is uit een reguliere, gepubliceerde maandrapportage van het Russische ministerie van Financiën. Het moet daarom worden behandeld als een gerapporteerd cijfer, niet als een volledig bevestigde officiële update. Het best onderbouwde cijfer blijft voorlopig de voorlopige raming van 6,455 biljoen roebel over januari–juli. 8

Wie betaalt de prijs voor het beschermen van defensie-uitgaven?

De uitzonderingen maken duidelijk waar de prioriteiten liggen. Defensie, sociale overdrachten, salarissen in de publieke sector, regionale subsidies en schuldendienst worden afgeschermd, terwijl andere uitgaven worden uitgesteld of verlaagd. 220

Die aanpak kan de onmiddellijke verstoring van militaire activiteiten beperken en het politieke risico van kortingen op uitkeringen of lonen verkleinen. De keerzijde is dat civiele investeringen, overheidsdiensten en minder goed beschermde programma’s een groter deel van de druk dragen. Instanties die zich op personeelskrimp moeten voorbereiden, hebben bovendien minder capaciteit om die diensten uit te voeren.

Dit is niet per se het beeld van een staat die onmiddellijk niet meer aan zijn verplichtingen kan voldoen. Het laat eerder zien dat de financiële manoeuvreerruimte snel kleiner wordt. Rusland zal dan meer inkomsten of leningen moeten aantrekken, meer civiele uitgaven moeten uitstellen of aanvullende begrotingswijzigingen moeten accepteren.

De verkiezingscontext

De financiële druk ontstaat in de aanloop naar de Russische parlementsverkiezingen in september. Het Russische Hooggerechtshof verbood Yabloko om aan de verkiezingen deel te nemen. Reuters omschreef deze partij als de enige officieel geregistreerde partij die zich tegen de oorlog van Moskou in Oekraïne verzet. 31

Door Yabloko van het stembiljet te weren, verdwijnt het duidelijkste anti-oorlogskanaal waarmee kiezers formeel hun afwijzing van de kosten van de oorlog hadden kunnen uiten. Dat bewijst niet dat de begrotingsdruk tot een specifieke reactie onder de bevolking heeft geleid, maar het beïnvloedt wel de politieke omgeving waarin de bezuinigingen en oorlogsprioriteiten worden uitgevoerd.

Conclusie

De Russische begrotingsproblemen van 2026 zijn het best te begrijpen als een combinatie van een sterk oplopend tekort en liquiditeitsstress. Het officiële tekort van 6,455 biljoen roebel over januari–juli lag al boven het volledige jaardoel. Tegelijkertijd wezen meldingen over de stand van de schatkistrekening in april op een acuter probleem met de timing en beschikbaarheid van contant geld. 817

Moskou probeert defensie en andere beschermde verplichtingen overeind te houden door volgens meldingen ongeveer 35% te korten op de meeste niet-prioritaire civiele uitgaven. Overheidsinstanties zouden zich daarnaast moeten voorbereiden op mogelijke personeelsreducties van 15%. 220

Of het later gemelde bedrag van 8,654 biljoen roebel wordt bevestigd of niet, de richting is duidelijk: de oorlogseconomie slokt steeds meer begrotingsruimte op. De aanpassing wordt vervolgens vooral doorgeschoven naar de civiele staat.