Een reeks gemelde droneaanvallen op koopvaardijschepen voor de kust van Roemenië en Bulgarije heeft geleid tot verzoeken om extra luchtverdediging en nauwere samenwerking rond de Zwarte Zee. Bulgarije vroeg de NAVO om onder meer vliegtuigen en middelen tegen drones. Roemenië meldde dat zijn F-16’s op 17 oktober twee drones bij Sulina hadden neergehaald en stelde een gezamenlijke regionale commandopost voor. Over het aantal getroffen schepen en vermiste bemanningsleden lopen de berichten uiteen; verschillende aangekondigde maatregelen waren nog plannen of verwachtingen.
3
5
23
39
Wat gebeurde er? De belangrijkste momenten
- 5 en 6 oktober: Een rapport over maritieme veiligheid beschreef aanvallen met lucht- en zeedrones op drie commerciële schepen in de exclusieve economische zones van Roemenië en Bulgarije. Twee schepen zouden zijn gezonken.
34
- 13 oktober: Bulgarije meldde dat het vrachtschip HS Dignity ongeveer 17 zeemijl ten oosten van Krapets was gezonken. De Chelsea 3 werd bij Byala geraakt; de vijftien opvarenden werden gered.
14
- 14 oktober: De tanker Yara J vloog in brand op ongeveer 9 à 10 zeemijl van Sulina. De Roemeense autoriteiten onderzochten een mogelijke droneaanval.
1
11
- 15 oktober: De chemische tanker Wine Trader vloog na een gemelde droneaanval in brand, ongeveer 13 zeemijl ten zuidoosten van Sulina. Vijf bemanningsleden werden gered; zeven anderen werden als vermist opgegeven.
2
15
- 17 oktober: Roemenië zei dat F-16’s twee drones boven zijn territoriale wateren bij Sulina hadden neergehaald. Een incidentrapport identificeerde ze als straalaangedreven drones uit de Geran-familie.
53
55
De totale balans is niet eenduidig. Eén bericht sprak van minstens zeven aangevallen schepen, twee doden en minstens 25 vermisten; een ander noemde 28 vermisten. Een afzonderlijk verslag telde minstens acht aanvallen in de voorafgaande maand. De bronnen hanteren verschillende periodes en tellingen, dus deze cijfers vormen geen vastgestelde gezamenlijke eindstand.
3
5
8
13
Bulgarije vraagt om luchtverdediging en extra middelen
Op 16 oktober vroeg Bulgarije de NAVO om de defensiecapaciteit in de regio te versterken. Het verzoek omvatte vliegtuigen, luchtafweerraketten, middelen tegen drones en maritieme patrouillevliegtuigen. Op dat moment was nog niet besloten welke steun de bondgenoten zouden leveren.
39
Twee dagen later zei minister van Defensie Dimitar Stoyanov dat geallieerde vliegtuigen naar verwachting in Bulgarije zouden aankomen. Dat was een verwachting, geen bevestiging dat de toestellen al waren ingezet.
40
Bulgarije kondigde ook twee verschillende inspanningen tegen drones aan:
- Het land reserveerde € 80 miljoen via het SAFE-mechanisme van de EU voor de aanschaf van 20 systemen: tien mobiele en tien vaste. Deze aankoop valt onder het NAVO-initiatief Drone Edge.
17
- Daarnaast was Bulgarije van plan uiterlijk 30 oktober deel te nemen aan een afzonderlijk NAVO-project tegen dreigingen op lage hoogte. Dat geplande project is niet hetzelfde als de toezegging binnen Drone Edge.
20
Na het zinken van de HS Dignity ontbood Bulgarije ook de Russische ambassadeur. Die diplomatieke stap is op zichzelf geen bewijs over wie de aanvallen uitvoerde.
14
Roemenië onderschept drones en stelt een commandopost voor
De gemelde onderschepping op 17 oktober was een directe militaire reactie op drones die het Roemeense luchtruim waren binnengedrongen: F-16’s haalden er twee neer boven territoriale wateren bij Sulina.
23
55 Een afzonderlijk bericht maakt melding van een eerdere onderschepping bij het Neptun Deep-gasproject in augustus. Dat was een ander incident en geen onderdeel van de reeks aanvallen op koopvaardijschepen in oktober.
61
Roemenië wilde ook breder overleg. Op initiatief van het land stond voor 20 oktober een bijeenkomst van de Noord-Atlantische Raad over de veiligheid op de Zwarte Zee gepland. Dat die bijeenkomst was aangekondigd, betekent niet dat er al een besluit was genomen.
23
Daarnaast stelde Roemenië een gezamenlijke NAVO-commandopost voor de Zwarte Zee voor, met deelname van geallieerde kustlanden in de regio. Roemenië bood aan de post vanaf 2028 te huisvesten. Volgens de berichtgeving was dit nog een voorstel, geen door de NAVO goedgekeurde structuur.
41
42
NAVO-overleg, toeschrijving en open vragen
Bulgarije, Roemenië en Turkije brachten de aanvallen bij de NAVO ter sprake en vroegen om meer aandacht en gezamenlijke steun voor de veiligheid op de Zwarte Zee. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte zei dat het bondgenootschap nauw zou blijven samenwerken met zijn bondgenoten in de regio en de afschrikking en verdediging waar nodig zou aanpassen.
33
38
Over de verantwoordelijkheid voor de aanvallen waren de berichten niet eensluidend. Een militaire NAVO-bron zei tegen MarineLink dat de drones die de tankers troffen van Russische oorsprong waren. De Roemeense president Nicușor Dan wilde op dat moment niet zeggen of Rusland verantwoordelijk was. Roemenië meldde ook onderzoek te doen naar de mogelijke aanval op de Yara J.
11
12 De beschikbare berichten leveren geen eenduidige, definitieve publieke conclusie op over alle aanvallen op schepen.
De bijeenkomst van de Noord-Atlantische Raad op 20 oktober is op zichzelf geen bewijs dat de NAVO artikel 4 of artikel 5 heeft ingeroepen. Volgens een bericht had Roemenië geen overleg op grond van artikel 4 aangevraagd en werd artikel 5 op dat moment niet besproken. De beschikbare berichtgeving geeft geen definitief antwoord op de juridische vraag hoe collectieve verdediging van toepassing zou kunnen zijn op afzonderlijke incidenten, waaronder aanvallen in een exclusieve economische zone.
44
Tot slot geven de hier aangehaalde berichten geen concrete cijfers over veranderingen in verzekeringskosten voor schepen. Ook is niet vastgesteld in hoeverre leveringen aan Bulgaarse havens zijn verstoord. Zonder beter onderbouwde gegevens zijn die gevolgen niet als bevestigd te presenteren.