Oekraïense droneaanvallen dwingen Rusland benzine uit India te halen

De leverancier was Nayara Energy, dat de raffinaderij in Vadinar in de Indiase deelstaat Gujarat exploiteert en gedeeltelijk in handen is van het Russische Rosneft. De levering was niet omschreven als een eenvoudige, rechtstreekse verkoop van de Indiase overheid aan Rusland. Volgens berichtgeving waren handelaren, aan Rusland gelieerde tankers en overslag tussen schepen bij Egypte betrokken. Daardoor bleef de commerciële keten gescheiden van een formele directe verkoop tussen India en Rusland.

Dat verklaart hoe India directe verkoop kan ontkennen, terwijl benzine uit een aan Rosneft gelieerde raffinaderij toch Rusland bereikt. Het illustreert ook hoe energiehandel in het sanctietijdperk steeds vaker verloopt via tussenpersonen, scheep-tot-schipoverslag en ingewikkelde logistiek, in plaats van via transparante routes van producent naar eindklant.

Waarom de aanvallen op raffinaderijen zo hard aankomen

Als een raffinaderij uitvalt, verdwijnt niet alleen de productie van één fabriek. Specifieke verwerkingsinstallaties kunnen buiten bedrijf raken, opslag- en transportschema’s worden verstoord en andere raffinaderijen moeten hun activiteiten aanpassen. Bij herhaalde aanvallen stapelen die gevolgen zich op, omdat er steeds minder reservecapaciteit overblijft om een nieuwe stillegging op te vangen. Reuters meldde dat Oekraïense aanvallen hebben bijgedragen aan volledige of gedeeltelijke stilleggingen en aan een daling van de Russische productie van benzine, diesel en kerosine.

De raffinaderij Orsknefteorgsintez maakt duidelijk waarom herstel lang kan duren. Na een Oekraïense droneaanval en een brand op 11 augustus legde de fabriek de verwerking volledig stil. De gouverneur van de regio Orenburg zei dat belangrijke beschadigde infrastructuur niet direct kon worden hersteld. Omdat onderdelen uit het buitenland moeten komen en sancties de toegang bemoeilijken, kunnen reparaties volgens hem tot zes maanden duren.

Daardoor kan een verstoring veel langer aanhouden dan de aanvankelijke fysieke schade doet vermoeden. Zelfs wanneer de aanvallen stoppen, moeten gespecialiseerde onderdelen worden gevonden, technische werkzaamheden worden gepland en complexe installaties veilig opnieuw worden opgestart.

Tekorten aan de Russische pomp

De gevolgen zijn zichtbaar geworden bij tankstations en in regionaal beleid. Er waren meldingen van wachtrijen, hogere benzineprijzen, stations zonder brandstof en rantsoenering of strengere verkoopregels. Op 17 augustus hadden autoriteiten in minstens tien regio’s de verkoop van motorbrandstoffen opnieuw verder beperkt. In sommige tankstations in de regio rond Moskou was volgens berichten geen benzine meer verkrijgbaar, terwijl diesel bij de meeste stations wel beschikbaar bleef.

Moskou probeert de beschikbare brandstof in eigen land te houden. De maatregelen omvatten beperkingen op de export van aardolieproducten, invoer per spoor uit Belarus en Kazachstan en tijdelijke toestemming voor sommige raffinaderijen om brandstof te produceren die niet aan de gebruikelijke milieunormen voldoet. Rusland verlengde zijn verbod op benzine-export bovendien tot het einde van 2026, aldus S&P Global.

Invoer kan tekorten in specifieke regio’s verlichten, maar kan verloren raffinagecapaciteit niet onbeperkt vervangen. De ongebruikelijke levering uit India is daarom vooral een signaal uit de markt: Rusland beschikt nog steeds over ruwe olie, maar heeft moeite om daar voldoende bruikbare transportbrandstof van te maken.

Van Russische tekorten naar wereldwijde raffinagekrapte

Het bredere probleem is niet simpelweg een tekort aan ruwe olie. Het gaat om een tekort aan raffinagecapaciteit en geraffineerde producten zoals benzine, diesel en kerosine. Raffinaderijen vormen de schakel tussen ruwe olie en de brandstoffen die automobilisten, transportbedrijven en landbouwers daadwerkelijk gebruiken.

De schade aan Russische installaties valt samen met verstoringen die verband houden met de oorlog in Iran. Beperkingen op het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz hebben de toegang tot olie uit het Midden-Oosten beperkt, terwijl aanvallen en uitval ook de raffinagecapaciteit in de regio hebben getroffen. Reuters meldde dat aanvallen op raffinaderijen die verband houden met de oorlogen in Iran en Oekraïne de afgelopen maanden bijna 9% van de wereldwijde raffinagecapaciteit buiten bedrijf hebben gesteld.

De voorraden waren al krap en het seizoensgebonden landbouwverbruik zette de dieselmarkt extra onder druk. Op 17 augustus bereikte de Amerikaanse diesel-crack een recordniveau van 102,20 dollar per vat.

Wat betekent de diesel-crack?

De diesel-crack is het verschil tussen de marktprijs van diesel en de prijs van de ruwe olie die nodig is om die diesel te produceren. Het is een maatstaf voor de raffinagemarge en voor de schaarste aan het product. Het betekent dus niet dat de prijs die automobilisten aan de pomp betalen met 102,20 dollar per vat is gestegen.

Een zeer grote crack betekent dat diesel een uitzonderlijk hoge premie boven ruwe olie heeft. In de praktijk concurreren kopers dan om beperkte hoeveelheden geraffineerde diesel, ook wanneer er wel ruwe olie beschikbaar is. Zo kan een crisis in geraffineerde brandstoffen ontstaan zonder dat de olieprijs zich precies hetzelfde ontwikkelt.

Wat bewijst de Indiase zending wel en niet?

De levering ondersteunt een duidelijke conclusie: de problemen in de Russische raffinaderijen hebben de beschikbaarheid van brandstoffen in eigen land zo sterk verminderd dat invoer uit India commercieel aantrekkelijk is geworden. Tegelijk zijn leveringen uit Belarus en exportbeperkingen belangrijke onderdelen van de reactie van Moskou.

De beschikbare berichtgeving bewijst niet automatisch alle bredere beweringen die soms aan de crisis worden gekoppeld. De bronnen ondersteunen regionale tekorten, rantsoenering, exportbeperkingen, invoer en grote uitval bij raffinaderijen. Ze bewijzen op zichzelf niet dat brandstoftekorten een meetbare daling in de populariteit van president Vladimir Poetin hebben veroorzaakt. Daarvoor zijn onafhankelijke, methodologisch betrouwbare peilingen en een afzonderlijke causale analyse nodig.

Ook moet de Indiase levering niet worden gezien als bewijs van een formele koerswijziging van de Indiase regering. Daarvoor is meer duidelijkheid nodig over de afzonderlijke contracten en de betrokken handelaren.

De meest verdedigbare conclusie is smaller, maar nog altijd betekenisvol: Oekraïense aanvallen hebben de richting en structuur van de Russische brandstofhandel veranderd. Een land dat gewend is geraffineerde producten uit te voeren, haalt nu benzine uit een ver weg gelegen, aan Rosneft gelieerde raffinaderij via een weinig transparante maritieme keten. Tegelijkertijd maken de schade in Rusland en het Midden-Oosten de wereldmarkt krapper voor producten die raffinaderijen — niet oliebronnen — moeten produceren.