Hormuz-schok maakt duurzame energie een veiligheidskwestie

De verstoring van de scheepvaart door de Straat van Hormuz maakt een les uit eerdere energiecrises opnieuw acuut: energiezekerheid gaat niet alleen over het vinden van een volgende lading olie of gas. Het gaat ook over minder brandstof nodig hebben die voortdurend van ver moet worden aangevoerd.

Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) was de schok in het Midden-Oosten de grootste verstoring ooit op de oliemarkt. De mondiale olievoorziening daalde in maart 2026 met 10,1 miljoen vaten per dag, door aanvallen op energie-infrastructuur en beperkingen voor tankers in de Straat van Hormuz. 47 Daardoor worden wind- en zonne-energie, batterijopslag, sterkere elektriciteitsnetten, zonnepanelen op daken en elektrificatie steeds vaker gezien als infrastructuur voor weerbaarheid.

Zelf opgewekte stroom als veiligheidsbuffer

Olie, vloeibaar aardgas (LNG) en kolen zijn kwetsbaar voor knelpunten in de scheepvaart, geopolitieke spanningen, externe leveranciers en abrupte prijsbewegingen. Wind en zon zijn voor apparatuur, grondstoffen en netaansluitingen eveneens afhankelijk van internationale ketens. Maar zodra de installaties draaien, is geen voortdurende aanvoer van geïmporteerde brandstof nodig.

Dat verschil verandert het beleidsdoel. Binnenlandse, koolstofarme stroomproductie kan de gevoeligheid voor brandstofprijzen op termijn verlagen. Opslag en flexibel elektriciteitsverbruik maken die stroom bruikbaarder wanneer de zon niet schijnt of er weinig wind is. Elektrisch vervoer en elektrische verwarming kunnen dat voordeel ook buiten de elektriciteitssector vergroten, mits schone productie en het net meegroeien.

Dit vervangt klassieke instrumenten voor energiezekerheid niet. Strategische voorraden, spreiding van leveranciers en noodmaatregelen om de vraag te verlagen blijven essentieel. Het IEA meldde dat vóór het conflict circa 20 miljoen vaten per dag door Hormuz gingen; gemiddeld daalde die stroom in maart, april en mei naar 2,7 miljoen vaten per dag. 38

Europa: uitvoering en netcapaciteit worden doorslaggevend

Europa voert de uitrol van windenergie op. In de eerste helft van 2026 kwam er 8,8 GW nieuw windvermogen bij, 30% meer dan in dezelfde periode van 2025. Duitsland nam 3,4 GW voor zijn rekening. WindEurope verwacht voor heel 2026 24 GW aan nieuwe capaciteit. 5

De strategische betekenis zit niet alleen in het aantal windturbines. Volgens WindEurope kan de capaciteit die in de eerste jaarhelft werd toegevoegd genoeg elektriciteit leveren voor ongeveer zeven miljoen Europese huishoudens en fossiele-brandstofimporten vervangen die overeenkomen met 25 LNG-tankers per jaar. 5 Dat is een illustratieve vergelijking, geen exacte maat voor het gasverbruik dat op ieder moment wordt vermeden. De kern is wel duidelijk: lokale opwek vermindert de hoeveelheid brandstof die moet worden gekocht en vervoerd.

De volgende knelpunten zijn minstens zo belangrijk als nieuwe productiecapaciteit:

• Vergunningen en projectrealisatie: plannen vergroten de energiezekerheid pas als installaties daadwerkelijk stroom leveren.
• Hoogspanningsnetten en offshore-aansluitingen: stroom moet van productiegebieden naar huishoudens en bedrijven kunnen worden gebracht.
• Opslag, vraagsturing en interconnecties: deze helpen wisselende wind- en zonneproductie op te vangen en beperken de behoefte aan gascentrales voor balans op het net.
• Zonnepanelen op daken en elektrificatie: die kunnen de productie meer verspreiden en huishoudens minder kwetsbaar maken voor brandstofkosten, al hangen de effecten af van tarieven, financiering en netregels.

De schok toont ook de economische prijs van importafhankelijkheid. De jaarlijkse inflatie in de eurozone steeg van 2,9% in juli naar 3,3% in augustus; de energie-inflatie kwam uit op 14,3%. 59 In september verhoogde de Europese Centrale Bank haar belangrijkste rente met 25 basispunten tot 2,50%, vanwege de door energie gedreven inflatie en het risico dat prijsdruk hardnekkig blijft. 53

Azië: opslag verbindt duurzame opwek met leveringszekerheid

Voor importafhankelijke economieën in Azië draait het niet alleen om de hoeveelheid te installeren zonne- en windcapaciteit. De cruciale vraag is of die stroom ook betrouwbaar beschikbaar is op de uren met de hoogste vraag. Daarom is energieopslag een kernonderdeel van de veiligheidsstrategie.

Het Indiase National Electricity Plan rekent voor 2031–32 op 73,93 GW en 411,4 GWh aan opslag. Daarvan bestaat 47,24 GW/236 GWh uit batterijen en 26,69 GW/175 GWh uit pompaccumulatie. 29 Dit onderstreept de schaal van de systeemverandering: opslag wordt ingepland als netinfrastructuur, niet als een beperkte aanvulling op zonneparken.

De uitvoeringsopgave blijft groot. Een sectorrapport noemde voor de eerste helft van 2026 8,7 GWh aan geïnstalleerde batterijopslag en circa 53 GWh aan projecten in uitvoering. 17 Vergelijkingen vragen wel om voorzichtigheid: bronnen meten bijvoorbeeld alleen batterijen of juist batterijen plus pompaccumulatie. Maar de richting is helder: een elektriciteitssysteem met veel zon en wind heeft opslag, transmissiecapaciteit en marktregels nodig die flexibiliteit belonen.

Hoge doelen voor hernieuwbare energie en opslag kunnen in Azië een pijplijn creëren voor veilingen, langjarige inkoopcontracten, netverzwaring en investeringen in productie. Hun werkelijke waarde hangt uiteindelijk niet af van de kop boven een doelstelling, maar van de vraag of projecten kunnen worden aangesloten, gefinancierd en geëxploiteerd binnen geloofwaardige marktvoorwaarden.

De lastige afweging: meer weerbaarheid vraagt juist nu investeringen

De prijsvolatiliteit van fossiele brandstoffen versterkt het argument voor schone stroom, maar dezelfde schok kan de energietransitie op korte termijn moeilijker financierbaar maken. Duurdere olie, gas en LNG verhogen de kosten voor huishoudens, vervoer en industrie. Als inflatie hardnekkig wordt, maken hogere rentes kapitaalintensieve investeringen — zoals windparken, hoogspanningslijnen en batterijsystemen — duurder.

Daarmee staan beleidsmakers voor een spanningsveld. De infrastructuur die toekomstige brandstofschokken kan dempen, moet worden aangelegd op een moment waarop diezelfde schok overheidsbegrotingen en bedrijfsbalansen onder druk zet.

Een bredere definitie van energiezekerheid

De Hormuz-verstoring maakt conventionele energiezekerheid niet overbodig, maar verbreedt de definitie ervan. Strategische voorraden en gespreide leveranciers blijven onmisbaar bij acute noodsituaties. Ze nemen echter niet de blootstelling weg aan wereldwijde brandstofprijzen en transportroutes die gevoelig zijn voor conflicten.

Een duurzamere strategie combineert die noodbuffers met binnenlandse duurzame opwek, opslag, robuustere netten, flexibel stroomverbruik en elektrificatie. Dat leidt niet tot volledige energie-onafhankelijkheid. Wel verkleint het de afhankelijkheid van het meest onzekere deel van het energiesysteem: brandstof die steeds opnieuw moet arriveren, tegen een prijs die door markten en geopolitiek plotseling kan worden herschreven. 47529