Europese gasbuffer slinkt nu LNG door Hormuz-blokkade naar Azië gaat

De verstoring in de Straat van Hormuz heeft de zomerse gasvoorraadopbouw in Europa veranderd in een wereldwijde biedstrijd. De vaarroute is normaal goed voor bijna een vijfde van de wereldwijde handel in vloeibaar aardgas (LNG). Nu Qatarese en Emiratische stromen zijn weggevallen of sterk zijn beperkt, is er minder aanbod beschikbaar voor zowel Europa als Azië.

Daarmee ziet de winter er kwetsbaarder uit. Zolang gas uit andere regio's beschikbaar blijft en de vraag gematigd is, kan Europa waarschijnlijk een onmiddellijke fysieke leveringscrisis vermijden. Maar de veiligheidsmarge is veel kleiner geworden en de kans op scherpe prijsstijgingen is toegenomen.

Waarom de Europese gasprijs stijgt

Als een belangrijke aanvoerroute wegvalt, worden LNG-ladingen die zowel Europa als Azië kunnen bereiken waardevoller. Inkopers concurreren om dezelfde flexibele zendingen. Handelaren verwerken bovendien het risico in de prijs dat de verstoring langer duurt dan diplomatieke verklaringen doen vermoeden.

De Europese referentieprijs steeg naar het hoogste niveau in ongeveer vijf maanden. De topman van Uniper zei dat de prijzen rond €50 tot €60 per megawattuur kunnen blijven zolang de zeestraat gesloten blijft. Voor Duitsland zouden de prijzen bovendien moeten dalen voordat opslagbeheerders een vullingsgraad van 70% in november realistisch kunnen halen.

De markt reageert dus op twee risico's tegelijk: er zijn vandaag minder beschikbare kubieke meters gas en het is onzeker hoe snel de LNG-stromen uit de Golfregio kunnen worden hervat. Zelfs een aankondiging dat Hormuz weer opengaat, betekent niet dat de aanvoer direct terugkeert. Exploitanten van LNG-tankers waarschuwen dat het weken kan duren voordat het scheepvaartverkeer is genormaliseerd.

Opslag is Europa's zwakke plek

Europa begon het vulseizoen met ongewoon lage voorraden. Begin augustus waren de gasopslagen in de EU voor ongeveer 57% gevuld. Reuters omschreef dat als een recordlaag niveau voor die tijd van het jaar, ruim onder het vijfjarig gemiddelde. Andere berichtgeving kwam halverwege augustus uit op ongeveer 60,8% — nog altijd minder dan de 73,6% een jaar eerder.

Dat tekort is belangrijk omdat opslag de buffer vormt tussen stabiele import en de hogere vraag in de winter. Als opslaglocaties vóór het begin van het stookseizoen niet voldoende zijn gevuld, moet Europa ook tijdens de winter gas inkopen. Dat is doorgaans het moment waarop de concurrentie en de prijzen hoger liggen.

De topman van Equinor zei dat Europa waarschijnlijk niet aan zijn doel van 80% gevulde opslag vóór de winter zal komen. Duitsland staat er nog kwetsbaarder voor. De Duitse gascavernes waren op 9 augustus voor 48% gevuld, tegenover 64% een jaar eerder en minder dan het EU-gemiddelde. Volgens Uniper zouden de prijzen moeten dalen om de Duitse opslag in november zelfs een niveau van 70% te laten bereiken.

Ook de markteconomie werkt een snelle aanvulling tegen. Zorgen over de beschikbaarheid op korte termijn hebben de zomerprijzen herhaaldelijk boven de wintercontracten geduwd. Daardoor wordt het minder aantrekkelijk om nu gas in te slaan en pas in de koudere maanden te verkopen.

Europa heeft meer LNG nodig terwijl Azië meer ladingen aantrekt

Eerdere ramingen gingen ervan uit dat Europa op jaarbasis ongeveer 180 extra LNG-ladingen nodig zou hebben om de voorraden weer op peil te brengen. Door de Hormuz-verstoring is dat doel moeilijker geworden: de beschikbare ladingen zijn schaarser en Aziatische kopers bieden sterker mee.

De Amerikaanse LNG-export laat die verschuiving goed zien. Het aandeel van Europa in de Amerikaanse export daalde in juni tot iets minder dan 42%. Voor het eerst in bijna twee jaar ging daarmee minder dan de helft van de Amerikaanse ladingen naar Europa. Hogere prijzen in Azië en recordimporten door Egypte stuurden meer zendingen naar andere bestemmingen.

Dat betekent niet dat Amerikaans LNG Europa niet meer bereikt. Het betekent wel dat de bestemming steeds sterker door prijsverschillen wordt bepaald. Ladingen kunnen naar Azië of andere afnemers varen zodra daar een hogere opbrengst te behalen is. Omdat Europa na de afbouw van Russisch pijpleidinggas sterker afhankelijk is geworden van LNG dat op de wereldmarkt wordt verhandeld, is het extra gevoelig voor die concurrentie.

Waarom geruststellende verklaringen het risico niet wegnemen

Europa beschikt over verschillende beschermingslagen. Noorwegen blijft een belangrijke leverancier via pijpleidingen, de vraag ligt lager dan tijdens eerdere pieken en wind- en zonne-energie drukken het gasverbruik in de elektriciteitssector. Volgens Reuters ligt de gecombineerde productie van Europese wind- en zonneparken in 2026 op koers om langer dan ooit boven de productie van gascentrales uit te komen.

Dat maakt een onmiddellijke rantsoeneringscrisis minder waarschijnlijk. Het herstelt echter niet de opslag die Europa nog niet heeft opgebouwd. Ook kunnen deze factoren huishoudens en bedrijven niet volledig beschermen tegen een markt waarin afnemers strijden om minder LNG-ladingen.

De meest verdedigbare conclusie is daarom terughoudender dan de voorspelling van een onvermijdelijk Europees gastekort. Onder gunstige omstandigheden kan Europa genoeg gas bemachtigen, maar het gaat de winter in met minder ruimte voor fouten. Een langdurige LNG-verstoring, een nieuwe grote uitval of een periode van strenge kou kan een beheersbare marktkrapte veranderen in acute prijsstress.

Hitte en droogte vormen een extra risico voor de energiesector

De gasmarkt staat niet los van het weer. Extreme hitte verhoogt de vraag naar elektriciteit voor koeling. Droogte kan tegelijk waterkracht, riviertransport en elektriciteitscentrales — waaronder thermische en kerncentrales die water nodig hebben voor koeling — hinderen.

Roemenië liet onlangs zien hoe dat kan uitpakken. Door recordlage waterstanden in de Donau liet de nationale exploitant zijn enige operationele kernreactor van het elektriciteitsnet halen. Roemenië riep vervolgens voor augustus de noodtoestand in de energiesector uit en vroeg huishoudens en bedrijven om hun verbruik vrijwillig te beperken.

Dergelijke gebeurtenissen kunnen de afhankelijkheid van gasgestookte elektriciteitsproductie vergroten op een moment dat LNG schaars en duur is. Een hete zomer kan de voorbereiding op de winter dus bemoeilijken door een hogere stroomvraag, terwijl droogte alternatieve energiebronnen en infrastructuur onder druk zet.

Waar hangt het winterrisico nu van af?

De vooruitzichten worden vooral bepaald door vier factoren:

• De duur van de Hormuz-verstoring: Een snelle en betrouwbare hervatting van de LNG-doorvoer zou de concurrentie verlichten. Het blijft echter onzeker hoe snel de stromen daadwerkelijk op gang komen.
• Het tempo waarin de opslag wordt gevuld: Europa moet de voorraden snel aanvullen, vooral Duitsland. Hoge prijzen kunnen inkopen ontmoedigen en maken het duurder om de doelstellingen te halen.
• De vraag in Azië en de wereldmarktprijs: Als Aziatische kopers Europa blijven overbieden, zullen flexibele Amerikaanse en Atlantische ladingen naar het oosten blijven gaan.
• Het weer en besparingen: Een zachte winter en een blijvende daling van het gasverbruik beperken de onttrekkingen. Strenge kou maakt de kleinere buffer veel sneller zichtbaar.

De duidelijkste conclusie is dat de Hormuz-blokkade nog niet bewijst dat Europa zonder gas komt te zitten. Wel is de winterbevoorrading duurder geworden en sterker afhankelijk van gunstige omstandigheden. Het directe probleem bestaat uit een combinatie van hoge prijzen, achterblijvende opslag en minder flexibiliteit als zich een nieuwe verstoring voordoet voordat de huidige is opgelost.