China maakt van oliereserves een machtsmiddel in de Hormuz-crisis — maar geen energie-onafhankelijkheid

China heeft met zijn jarenlange aanleg van oliereserves een onverwachte machtspositie op de wereldmarkt opgebouwd. Tijdens de verstoring van de Straat van Hormuz hoefde Beijing niet mee te dingen naar elke schaarse lading uit het Midden-Oosten. Het kon minder olie inkopen, raffinaderijen minder laten draaien, brandstofexporten beperken en deels terugvallen op voorraden en alternatieve leveranciers. 116

Daardoor werd China een belangrijke swing buyer: een grote koper die zijn vraag snel kan verhogen of verlagen. Juist doordat China minder kocht, kwamen ladingen vrij voor andere importeurs en bleef de opwaartse druk op de olieprijs beperkter. 116

De belangrijke kanttekening: China beheerst zijn blootstelling aan de oliemarkt, maar heeft die afhankelijkheid niet weggenomen. De voorraden zijn groot, maar moeilijk exact te meten. Bovendien staan de alternatieven die tijdens de eerste fase van de crisis hielpen steeds meer bloot aan sancties, logistieke problemen en hogere prijzen.

De voorraad gaf Beijing ruimte om niet mee te bieden

Volgens schattingen van de Amerikaanse Energy Information Administration (EIA) had China eind 2025 de grootste strategische olievoorraad ter wereld. China publiceert echter geen volledig overzicht van de overheidsvoorraden, de voorraden van staatsbedrijven en commerciële tanks. Schattingen van ongeveer 1 tot 1,4 miljard vaten — goed voor circa 120 dagen import — zijn daarom analytische ramingen en geen officieel bevestigd totaal. Ter vergelijking: de Amerikaanse Strategic Petroleum Reserve bevatte in december 2025 413 miljoen vaten. 3040

Die buffer gaf Chinese raffinaderijen en handelaren de mogelijkheid om minder olie te kopen toen aanvoer uit het Midden-Oosten moeilijker werd. Vanaf april bedroeg de Chinese olie-import gemiddeld ongeveer 8 miljoen vaten per dag, tegenover een vijfjarig gemiddelde van 11,5 miljoen vaten per dag. In juli herstelde de aanvoer tot 8,41 miljoen vaten per dag, maar dat bleef ruim onder het eerdere niveau. 61

Het effect reikte verder dan China. De lagere vraag van ’s werelds grootste olie-importeur maakte een deel van de beschikbare ladingen vrij voor andere landen en ving een deel van de aanbodschok op. Analisten omschreven de Chinese vraaguitval als een onevenredig groot deel van de aanpassing die nodig was om de olieprijs niet nog verder te laten stijgen. 11

Toch is voorzichtigheid geboden bij conclusies over de voorraden. Uit berichtgeving blijkt dat China in mei en juni voorraden aansprak. In juli nam de voorraad vervolgens licht toe, omdat de raffinage sterker terugviel dan de import. Dat maakt niet duidelijk welk deel precies uit officiële strategische reserves kwam en welk deel uit commerciële tanks. 46

De rekening kwam bij raffinaderijen en brandstofmarkten te liggen

China liet het olietekort niet verdwijnen; het verschoof een deel van de last van de internationale ruwe-oliemarkt naar de binnenlandse raffinage, industrie en brandstofhandel.

Raffinaderijen verlaagden hun verwerkingscapaciteit toen ruwe olie schaarser werd. Tegelijkertijd beperkte Beijing de export van geraffineerde producten om de binnenlandse beschikbaarheid te beschermen. Daardoor was er in de regio minder Chinese benzine, diesel en kerosine beschikbaar. Toen de beperkingen later werden versoepeld, begonnen de exporten te herstellen, maar in juli lagen de uitvoer van geraffineerde olieproducten nog 12,9 procent lager dan een jaar eerder. 220

De veel aangehaalde bewering dat de Chinese benzine-export met 93 procent is ingestort, wordt niet ondersteund door de sterkste cijfers in de beschikbare bronnen. Mogelijk gaat het om een specifieke periode of productdefinitie. Het bredere beeld is wel duidelijk: de export van geraffineerde producten halveerde ongeveer tussen februari en april. Door de lagere raffinage konden Chinese bedrijven bovendien minder brandstof leveren aan de rest van Azië. 482

Ook de binnenlandse vraag verzwakte. Sinopec meldde dat het benzineverbruik in de eerste helft van het jaar met 7,9 procent daalde, het dieselverbruik met 12 procent en de vraag naar chemische producten met 9,9 procent ten opzichte van een jaar eerder. De aanpassing hielp China dus om minder dure ruwe olie nodig te hebben, maar bracht ook economische kosten met zich mee. 50

Elektrificatie maakte de schok beter op te vangen

China was beter voorbereid op een daling van het olieverbruik dan tien jaar geleden. Elektrische auto’s en openbaar vervoer hebben de vraag naar benzine in bepaalde segmenten verminderd. Hogere brandstofprijzen stimuleerden bovendien zuiniger gedrag en een overstap naar alternatieven. Analisten zagen ook een duidelijke stijging van de vraag naar laadvoorzieningen voor elektrische voertuigen. 1554

Die structurele verandering vergroot de waarde van een oliereserve. Een voorraad biedt meer bescherming wanneer een land het verbruik kan verlagen zonder de hele economie stil te leggen. De voorzitter van Sinopec zei dat de Chinese olievraag in 2025 waarschijnlijk haar piek heeft bereikt door elektrificatie en de ontwikkeling van schone energie. Dat is een inschatting van een prominente sectorbestuurder, geen bewijs dat de vraag definitief zal blijven dalen. 47

Ook de beschikbare verbruiksdata hebben beperkingen. China publiceert geen enkele, definitieve maatstaf voor het daadwerkelijke olieverbruik. Analisten werken daarom met zogenoemde ‘schijnbare vraag’, berekend op basis van de raffinage en de handel in geraffineerde producten. Ongeregistreerde brandstofverkopen kunnen betekenen dat officiële cijfers het werkelijke verbruik onderschatten. 53

Russische en Iraanse olie hielpen, maar zijn geen volledige vervanging

Chinese onafhankelijke raffinaderijen kochten meer Russische ruwe olie waarop sancties rusten toen de risico’s rond olie uit het Midden-Oosten toenamen. De kortingen op Russische olie werden wel kleiner. De extra aanvoer gaf China meer speelruimte, maar Russische vaten vervangen olie uit de Golfregio niet volledig en brengen hun eigen geopolitieke, logistieke en sanctierisico’s mee. 22

Iran was een nog belangrijker alternatief voor Chinese raffinaderijen. Volgens Kpler-gegevens die door Reuters zijn aangehaald, importeerde China het afgelopen jaar gemiddeld ongeveer 1,4 miljoen vaten Iraanse olie per dag. Amerikaanse druk heeft het aanbod aan Chinese kopers inmiddels verminderd en de prijzen opgedreven, waardoor Iraanse olie een minder betrouwbare crisisbuffer wordt. 417

Daarin zit de kern van de diversificatiestrategie. Alternatieve leveranciers kunnen de onderhandelingspositie van China verbeteren zonder energie-onafhankelijkheid te creëren. Als sancties worden aangescherpt of scheepvaartroutes moeilijker toegankelijk worden, moet Beijing kiezen tussen hogere prijzen betalen, sneller voorraden aanspreken of de binnenlandse economische activiteit verder beperken.

Hoe houdbaar is deze aanpak?

Als kortetermijnstrategie voor crisisbeheer is de aanpak houdbaar. China kan verschillende knoppen tegelijk bedienen: minder importeren, commerciële voorraden aanspreken, raffinaderijen terugschakelen, brandstofexporten rantsoeneren, meer Russische en andere niet via Hormuz aangevoerde olie kopen en profiteren van een lagere olie-intensiteit in het transport. Juist de combinatie van die maatregelen verklaart waarom het land de eerste schok beter opving dan veel waarnemers hadden verwacht.

Bij een langdurige verstoring wordt de strategie steeds duurder. Voorraden moeten uiteindelijk worden aangevuld. Raffinaderijen kunnen niet onbeperkt minder produceren en tegelijk aan de vraag van transport, industrie en de petrochemische sector voldoen. Exportbeperkingen beschermen binnenlandse gebruikers, maar verplaatsen het tekort naar afnemers in de regio en drukken de inkomsten van raffinaderijen. Russische en Iraanse olie kunnen bovendien niet elke verloren Golf-lading betrouwbaar vervangen.

China heeft daardoor wel meer controle gekregen over de timing en omvang van zijn aankopen. Dat is echte geopolitieke invloed. Maar het onderscheid is cruciaal: een voorraad koopt tijd en een lagere vraag rekt die tijd op — geen van beide maakt een langdurige onderbreking van de olieaanvoer uit het Midden-Oosten kosteloos.

De Chinese olievoorsprong is daarom het best te begrijpen als een brug over een crisis, niet als een permanente ontsnapping aan de kwetsbaarheid van de oliemarkt.