China heeft nu meer zonne- dan kolencapaciteit — maar kolen blijven cruciaal voor het net

China heeft voor het eerst meer geïnstalleerd zonnevermogen dan kolenvermogen. Eind juli 2026 stond er 1,286 miljard kilowatt (1.286 GW) aan fotovoltaïsche zonnepanelen opgesteld, nipt meer dan de 1,285 miljard kW aan kolengestookt vermogen. Zonne-energie vertegenwoordigde daarmee meer dan 30% van het totale geïnstalleerde elektrische vermogen van het land. 25

Dat is een belangrijke mijlpaal in het grootste elektriciteitssysteem ter wereld. Maar het betekent niet dat zonne-energie nu ook de grootste leverancier van stroom is, of de voornaamste bron van betrouwbaar beschikbaar vermogen. De volgende fase draait minder om het plaatsen van panelen en meer om de vraag of de opgewekte stroom op het juiste moment en op de juiste plaats bij afnemers kan komen.

Hoe zon kolen voorbijging

De omslag volgt uit jarenlange aanleg op uitzonderlijke schaal, zowel in grote zonneparken als in decentrale systemen. Van de 1.286 GW PV-vermogen eind juli kwam 704 GW uit grootschalige zonneparken en 582 GW uit gedistribueerde zonne-energie. 22

Het tempo van de uitbreidingen verklaart veel. China voegde tussen januari en juli 2026 86,15 GW zonnevermogen en 47,07 GW windvermogen toe. Samen was dat bijna 70% van alle nieuwe productiecapaciteit. 36 Eind juni lagen zon en kolen nog vrijwel gelijk: ongeveer 1,274 miljard kW tegenover 1,275 miljard kW. 34

De binnenlandse groei onderstreept ook China’s dominante positie in de wereldwijde PV-markt. Volgens de meest recente beoordeling van IEA PVPS was China goed voor circa 60% van de jaarlijkse mondiale toevoegingen en bleef het de grootste markt in cumulatief PV-vermogen. 49 Het Internationaal Energieagentschap (IEA) schat dat China circa 85% van de mondiale productiecapaciteit in de toeleveringsketen voor zonne-energie bezit, met een bijzonder groot aandeel in wafers. 54

Die concentratie geeft Chinese fabrikanten schaalvoordelen en een enorme thuismarkt. Tegelijk maakt zij de sector gevoelig voor geconcentreerde ketens en zeer scherpe mondiale concurrentie in de productie. 54

Opgesteld vermogen is niet hetzelfde als geleverde stroom

Opgesteld vermogen is het maximale nominale vermogen dat een installatie onder geschikte omstandigheden kan leveren. Het zegt niet hoeveel elektriciteit zij in een jaar werkelijk produceert, noch of die productie tijdens een piekmoment beschikbaar is.

Zonneproductie hangt af van daglicht, weer, seizoen en locatie — en is ’s nachts nul. Kolencentrales kunnen daarentegen doorgaans draaien wanneer zij worden aangestuurd, binnen de grenzen van brandstofbeschikbaarheid, onderhoud en techniek. Eén gigawatt zon en één gigawatt kolen bieden dus niet dezelfde hoeveelheid regelbaar of gegarandeerd vermogen.

Dat verschil is al zichtbaar in de productiecijfers. In de eerste helft van 2026 waren wind en zon samen goed voor 24,6% van het elektriciteitsverbruik, terwijl kolenstroom 49,7% van de totale productie leverde. Wel zakte het aandeel van kolen voor het eerst in een halfjaar onder 50%. 3534

Voor netbeheerders en beleidsmakers tellen daarom niet alleen de geïnstalleerde gigawatts, maar ook:

• hoeveel zonnestroom daadwerkelijk wordt geproduceerd en naar vraagcentra kan worden vervoerd;
• de bijdrage tijdens avondpieken in zomer en winter;
• de beschikbaarheid van opslag en transmissie, en eventuele afregeling van productie;
• hoeveel betrouwbaar vermogen wind en zon onder zware netomstandigheden kunnen leveren.

China heeft in zijn plan voor hernieuwbare energie voor het eerst doelen voor betrouwbare vervanging en piekvermogen opgenomen. Tegen 2030 moet de gemiddelde waarde van betrouwbaar vermogen uit wind en zon 8% bereiken. Wind en zon moeten dan bovendien 20% van de elektriciteit leveren tijdens zomer- en winteravondpieken. 2

Kolen verschuiven van basislast naar flexibiliteit en leveringszekerheid

Dat zon kolen passeert in opgesteld vermogen, betekent niet dat China zijn kolencentrales snel kan afschrijven. In de berichtgeving rond het 15e Vijfjarenplan blijven kolen, olie en gas genoemd als vangnet voor de energievoorzieningszekerheid, ook al moeten niet-fossiele bronnen de belangrijkste bron van elektriciteitsproductie worden. 4

De rol van kolen verandert daarmee. In plaats van vooral continu basisvermogen te leveren, kunnen kolencentrales steeds vaker nodig zijn bij lage zon- en windproductie, avondpieken, extreem weer en andere stresssituaties in het systeem. Analyses van het plan beschrijven een verschuiving naar een rol in flexibiliteit en capaciteitsondersteuning. 7

Dat is een lastige operationele overgang. Een systeem met veel variabele productie vraagt niet alleen om flexibele thermische centrales, maar ook om sterkere verbindingen tussen regio’s, opslag, vraagsturing, betere inzetplanning en markten die betrouwbaarheid waarderen naast geleverde energie.

De doelen van het 15e Vijfjarenplan voor 2030

De periode van China’s 15e Vijfjarenplan loopt van 2026 tot en met 2030. De richting is duidelijk: een elektriciteitssysteem bouwen waarin niet-fossiele bronnen niet alleen een groter deel van de productie verzorgen, maar ook merkbaar bijdragen aan de betrouwbaarheid.

Belangrijke doelen en investeringsvoornemens zijn:

• Niet-fossiele energie: niet-fossiele bronnen moeten in 2030 25% van het totale energieverbruik en 50% van de elektriciteitsproductie uitmaken. 11
• Wind en zon: samen moeten zij in 2030 meer dan 50% van het totale opgestelde elektrische vermogen vertegenwoordigen. 11
• Schaal van hernieuwbaar: het totale geïnstalleerde vermogen uit hernieuwbare bronnen moet uitkomen op circa 3,5 miljard kW; wind en zon samen moeten boven 2,8 miljard kW uitkomen. 39
• Investeringen in het net: State Grid wil in 2026–2030 tot 4 biljoen yuan investeren in vaste activa, 40% meer dan in de voorgaande vijfjaarsperiode. 14
• Aansluitingen en transport: State Grid wil tot 2030 gemiddeld 200 GW aan nieuwe wind- en zonnecapaciteit per jaar aansluiten, naast uitbreiding van langeafstandstransport en netflexibiliteit. 1

Waarom deze grens vooral het begin is

De grens van 1.286 GW laat zien hoe snel China de samenstelling van zijn productiecapaciteit verandert. Zij verstevigt de positie van het land als middelpunt van de mondiale zonnemarkt en biedt ruimte voor koolstofarmere groei van de elektriciteitsvoorziening.

Maar het gaat uiteindelijk niet om een kleine voorsprong van zon op kolen in nominale gigawatts. De doorslaggevende vraag is of China zijn enorme zonnepark kan omzetten in betrouwbare, transporteerbare elektriciteit — met netten, opslag, transmissie en flexibele vraag — terwijl de kolenproductie daalt en de leveringszekerheid overeind blijft. De nieuwe nadruk in het 15e Vijfjarenplan op een betrouwbare bijdrage van hernieuwbare energie laat zien dat beleidsmakers dit als de centrale opgave zien. 239