Altman en Amodei botsen over AI en kanker: grotere visie of eerst bewijs?

‘AI zal kanker genezen’ is een van de bekendste beloften rond kunstmatige intelligentie. Maar de publieke woordenstrijd tussen OpenAI-topman Sam Altman en Anthropic-CEO Dario Amodei gaat niet in de eerste plaats over de vraag of medische vooruitgang wenselijk is. Daarover zijn zij het eens. De kernvraag is wat er ontbreekt aan die slogan: volgens Altman een bredere menselijke visie, volgens Amodei vooral bewijs.

Kanker genezen is op zichzelf geen afdoende verkooppraatje

Beide leiders verwerpen het idee dat de belofte over kanker op zichzelf het maatschappelijk debat over AI beslecht.

Altman zegt dat de techsector er beroerd in is geslaagd het positieve verhaal over AI uit te leggen. Zelfs als AI kanker zou kunnen genezen, zou dat geweldig zijn, maar volgens hem niet ambitieus genoeg als eindpunt. AI zou mensen meer zelfstandigheid en invloed moeten geven, onder meer door creativiteit en ondernemerschap te versterken in plaats van mogelijkheden bij een kleine groep instellingen te concentreren. 23

Amodei legt de lat anders. Hij noemt ‘AI zal kanker genezen’ een cliché dat veel mensen misleidend vinden. Een gelikte campagne met een optimistische boodschap herstelt volgens hem geen dieper vertrouwenstekort. Zijn toets is of de sector concrete voordelen levert die mensen zelf kunnen herkennen; kanker genezen gebruikt hij daarbij bewust als uitgesproken voorbeeld. 49

Altman: de opbrengst moet breder én persoonlijker zijn

Altmans bezwaar gaat vooral over de reikwijdte. Een medische doorbraak is maatschappelijk zeer waardevol, maar verklaart nog niet wat AI in het dagelijks leven van gewone mensen verandert.

Zijn voorkeursverhaal draait om krachtige technologie die breed beschikbaar is: hulpmiddelen waarmee mensen kunnen creëren, een onderneming kunnen beginnen of wetenschappelijk en technisch werk kunnen doen. In die visie telt niet alleen een toekomstige doorbraak die aan het publiek wordt uitgedeeld, maar ook of mensen zelf zulke systemen kunnen gebruiken om meer grip en autonomie te krijgen. 29

Daarom luidt zijn antwoord aan sceptici niet simpelweg: wacht maar op de genezing. De sector moet volgens hem de bredere mogelijke voordelen zichtbaar maken én laten zien dat AI menselijke handelingsruimte vergroot, niet verkleint. 23

Amodei: een grotere belofte vervangt geen onderbouwing

Amodei ziet noch betere marketing, noch een nog ruimere toekomstbelofte als oplossing voor wantrouwen. Een grootse claim verliest kracht zodra mensen geen geloofwaardige, al geleverde resultaten erachter zien.

Daar zit de spanning tussen beide standpunten. Altman vindt de kankerbelofte niet breed genoeg. Amodei vindt haar niet voldoende onderbouwd. Een langere lijst beloofde opbrengsten — creatieve hulpmiddelen, ondernemerschap, wetenschappelijke vooruitgang en onderwijs — versterkt Altmans verhaal alleen wanneer die opbrengsten zichtbaar, eerlijk verdeeld en controleerbaar zijn. Anders bevestigt zij juist Amodei’s zorg: dat de sector opnieuw om vertrouwen vraagt op basis van een veelomvattende voorspelling. 249

Waarom kanker een riskante belofte is

AI wordt al onderzocht en ingezet in onderdelen van de oncologie en geneesmiddelenontwikkeling, zoals het vinden van aangrijpingspunten, het ontwerpen van moleculen, diagnostiek en klinische werkprocessen. Maar vooruitgang in rekenwerk of een vroege ontdekkingsfase is niet hetzelfde als bewijs dat een behandeling de uitkomsten voor patiënten verbetert.

Een overzichtsstudie over AI in de oncologie noemt uitdagingen rond data-integratie, uitlegbaarheid, eerlijkheid, klinische vertaling en regelgeving. Veel modellen presteren bovendien sterk op bestaande, achteraf geanalyseerde datasets, maar missen nog prospectieve klinische validatie. 17

Geneesmiddelenontwikkeling blijft traag en onzeker. Van het identificeren van een kandidaat-medicijn tot markttoelating duurt doorgaans ongeveer 10 tot 15 jaar. 1718 Recente evaluaties van AI in geneesmiddelenonderzoek concluderen eveneens dat AI vroeg in het proces kan versnellen, maar dat dit niet consequent leidt tot meer succes in late klinische fasen. Reproduceerbaarheid, transparantie van data, regelgeving en validatie in de praktijk blijven beperkingen. 22

Er zijn wel hoopgevende signalen. Met AI ondersteunde stoffen zijn doorgedrongen tot klinisch onderzoek, maar zulke studies bewijzen op zichzelf geen definitieve werkzaamheid — laat staan een breed toepasbare genezing van kanker. 19 Het beschikbare bewijs rechtvaardigt voorzichtige hoop over AI als onderzoeks- en klinisch hulpmiddel, niet een zekere publieke tijdlijn voor het genezen van kanker.

Vertrouwen gaat ook over wie de rekening betaalt

Wie AI beoordeelt, weegt niet alleen een mogelijke medische doorbraak in de verre toekomst af. Er zijn ook directe vragen over werk, desinformatie, privacy, veiligheid, onderwijs en de infrastructuur die nodig is voor geavanceerde AI.

Peilingen laten een deel van de kloof zien tussen beloofde voordelen en zichtbare kosten. In een Reuters/Ipsos-enquête keurde slechts ongeveer een derde van de Amerikanen het snelle tempo van de bouw van AI-datacenters goed, terwijl 77% vreesde dat dit de elektriciteitskosten verhoogt. 34 Een wereldwijd rapport stelde daarnaast vast dat 54% van de respondenten terughoudend is om AI te vertrouwen, met zorgen over cyberveiligheid, privacy, desinformatie, banenverlies, verlies aan vaardigheden en bredere maatschappelijke effecten. 38

Dat betekent niet dat het publiek elke toepassing van AI afwijst. Het verklaart wel waarom een verre belofte van medische vooruitgang onvoldoende antwoord kan zijn voor mensen die nu al vragen hebben over energieverbruik, watervraag, energierekeningen, werk of zeggenschap over technologie.

Hoe een geloofwaardig publiek verhaal over AI eruitziet

Altman en Amodei wijzen op verschillende tekortkomingen, maar samen leiden hun standpunten tot een strengere norm.

Een geloofwaardige AI-belofte zou:

• Concrete voordelen moeten tonen, niet alleen toekomstige mogelijkheden. Claims moeten gekoppeld zijn aan resultaten die onafhankelijke onderzoekers, toezichthouders, gebruikers en betrokken gemeenschappen kunnen beoordelen.
• Ontdekking en klinisch voordeel uit elkaar moeten houden. Sneller hypotheses vormen of moleculen ontwerpen is waardevol, maar niet hetzelfde als een veilige, goedgekeurde en werkzame behandeling.
• Open moeten zijn over tijdlijnen en onzekerheid. Medisch onderzoek vraagt om validatie; indrukwekkende demo’s of meer rekenkracht kunnen die stap niet vervangen.
• Gebruikers meer zeggenschap moeten geven. Altmans nadruk op creativiteit en ondernemerschap is het sterkst wanneer toegang en opbrengsten breed worden gedeeld, niet geconcentreerd blijven. 29
• Schade en infrastructuurkosten moeten meenemen. Vertrouwen vraagt duidelijkheid over veiligheid, gevolgen voor werk, privacy en de vraag wie voor energie en andere lokale effecten betaalt. 3438

De geloofwaardigste boodschap is dus niet: ‘vertrouw ons, AI geneest kanker’. Ook niet: ‘AI maakt iedereen creatiever’. Nodig is een aantoonbare staat van dienst met onafhankelijk controleerbare voordelen, gecombineerd met eerlijke grenzen, verantwoord gebruik en een eerlijke verdeling van de lasten voor mensen en gemeenschappen.