Waarom aanvallen in de Golf Brent naar 108 dollar en WTI boven 103 dollar stuwden

Olie werd maandag fors duurder doordat handelaren twee samenhangende risico’s tegelijk moesten inprijzen: nieuwe aanvallen rond de vaarroutes in de Golf én het wegvallen van Saudi-Arabiës belangrijkste pijpleiding die de Straat van Hormuz kan omzeilen.

Bij de opening steeg Brent met 3,62 dollar, of 3,46%, tot 108,23 dollar per vat. West Texas Intermediate (WTI) won 3,15 dollar, of 3,15%, tot 103,20 dollar. De markt reageerde op het risico dat verstoringen van routes en transportcapaciteit zouden kunnen uitgroeien tot een langduriger fysiek tekort aan olie. 1

Nieuwe aanvallen verhoogden de risicopremie direct

De incidenten in het weekend vergrootten de onzekerheid over zowel Saudische infrastructuur als de veiligheid van schepen in de Golf. Saudische staatsmedia meldden schade aan woningen en een moskee in de provincie Jazan, die zij toeschreven aan een Houthi-aanval. De Houthi’s zeiden op hun beurt een Saudische militaire basis in een aangrenzende provincie te hebben getroffen. 1

In de Straat van Hormuz meldde de Britse instantie UK Maritime Trade Operations dat een projectiel een schip had geraakt. Daardoor ontstond brand en werd de bemanning geëvacueerd. Iran verklaarde dat bij een Iraans handelsschip voor zijn kust één dode en vier gewonden waren gevallen. 1

Voor oliehandelaren ging het niet alleen om de afzonderlijke incidenten. Ze gebeurden terwijl de Saudische East-West-pijpleiding – de voornaamste alternatieve exportroute voor olie die anders via Hormuz zou gaan – al buiten bedrijf was. Daarmee nam het risico toe voor zowel de route om de zeestraat heen als het scheepvaartverkeer ín de zeestraat. 1

Waarom de uitval van de Saudische pijpleiding zo zwaar weegt

Saudi-Arabië gebruikte de East-West-pijpleiding om ongeveer 4 miljoen vaten olie per dag naar Yanbu, aan de Rode Zee, te vervoeren. Dat is circa 4% van het wereldwijde olieaanbod. De route is strategisch omdat exporteurs zo de Straat van Hormuz kunnen vermijden. 17

De pijpleiding werd gesloten na een droneaanval. Saudische autoriteiten hadden nog geen openbare datum voor een herstart gegeven. Bronnen uit de sector vertelden Reuters dat Yanbu genoeg opgeslagen olie had om de export zonder nieuwe aanvoer via de pijpleiding slechts ongeveer vijf tot zeven dagen op peil te houden. 17

Dat betekent niet dat onmiddellijk 4% van het wereldwijde aanbod van de markt verdween. Het betreft vooral het volume dat gevaar loopt als de storing langer duurt dan de beschikbare voorraden en andere logistieke oplossingen onvoldoende soelaas bieden. Schattingen van bronnen voor de reparatieduur liepen uiteen van enkele dagen tot vijf à zes weken. Daardoor werd vooral de verwachte duur van de storing bepalend voor de prijsvorming. 17

Ook zorgen over een tweede flessenhals bij de Rode Zee

De Bab el-Mandeb, de toegang tot de Rode Zee, is eveneens een cruciale doorgang voor energiescheepvaart. Berichten over Houthi-opmars rond het eiland Perim vergrootten de zorgen over de veiligheid van verkeer op de Rode Zee en de Saudische exportroutes.

De aangeleverde berichtgeving onderbouwt echter niet onafhankelijk dat controle over Perim zelf nog eens 4% tot 5% van het mondiale olieaanbod in gevaar brengt. Het beter onderbouwde cijfer betreft de ongeveer 4 miljoen vaten per dag die vóór de sluiting door de Saudische East-West-pijpleiding stroomden. 17

Waarom olie al boven 100 dollar stond

De jongste sprong kwam na een sterke rally in de week ervoor. Brent was toen voor het eerst sinds juli boven 100 dollar uitgekomen, na een stijging van ongeveer 8%. Het bredere conflict en de beperkingen rond Hormuz hadden de verwachtingen over het beschikbare aanbod al aangescherpt. 11

De nieuwe aanvallen deden ertoe omdat ze twee mogelijke uitwegen tegelijk verzwakten:

• Saudische export via de Rode Zee: de uitval van de East-West-pijpleiding beperkte de mogelijkheid om olie om Hormuz heen te leiden. 17
• Een diplomatieke regeling voor scheepvaart: gesprekken over doorvaart via Hormuz gingen niet door zoals gepland. 18

Markten prijzen verwachte tekorten vaak al in voordat die in officiële aanbodcijfers zichtbaar zijn. De vrees was hier dat een tijdelijke transportschok tot meetbaar exportverlies kon leiden als de voorraad in Yanbu zou opraken voordat de pijpleiding weer operationeel was.

Waarom het uitstel van het overleg in Oman belangrijk was

Een bijeenkomst tussen Iran en Golfstaten in Oman moest afspraken over scheepvaart door de Straat van Hormuz bespreken. Oman zei dat de bijeenkomst was uitgesteld „in het belang van consensus”. Iran stelde dat het de zeestraat niet zou heropenen voordat aan Amerikaanse eisen was voldaan. 18

Het uitstel stopte de oliestromen niet rechtstreeks, maar verminderde wel het vertrouwen in een snelle praktische afspraak die toegang voor schepen kon verbeteren of het gepercipieerde gevaar kon verminderen. Omdat er aanvallen waren rond de belangrijkste olieroutes van de regio, ondersteunde het ontbreken van een snelle diplomatieke uitweg de hogere geopolitieke risicopremie in de olieprijs. 18

Wat de volgende beweging van de olieprijs kan bepalen

Cruciaal is of Saudi-Arabië de East-West-pijpleiding snel kan herstellen en of diplomatie leidt tot een werkbare afspraak voor de scheepvaart door Hormuz.

Als de pijpleiding lang genoeg uitvalt om de voorraden in Yanbu uit te putten, kunnen de Saudische exportvolumes dalen. Daarmee zou volgens door Reuters aangehaalde kopers en handelaren ongeveer 4% van het mondiale aanbod in gevaar komen. 17 Als overleg geen operationele scheepvaartregeling oplevert en aanvallen aanhouden, kan olie een aanzienlijke geopolitieke risicopremie behouden. 18

Tony Sycamore, analist bij IG, zei dat olie richting 119,48 dollar zou kunnen bewegen – het niveau dat rond maart werd bereikt – als het overleg in Oman geen resultaat oplevert en de pijpleiding niet snel wordt hersteld. Dat is een marktscenario, geen zekerheid: sneller herstel, effectieve afspraken voor de scheepvaart of de-escalatie van de aanvallen kunnen de risicopremie voor het aanbod juist verlagen. 1