Vleermuizen ontstonden waarschijnlijk in Europa, blijkt uit onderzoek

Waar de eerste vleermuizen leefden, was lange tijd onzeker. De verspreiding van soorten die nu bestaan, vertelt immers niet het hele verhaal: uitgestorven takken van hun stamboom ontbreken dan. Onderzoekers van het internationale Bat1K-consortium combineerden daarom genetisch materiaal van levende vleermuizen met fossiele gegevens. Hun studie, gepubliceerd op 23 september 2026 in Nature, wijst op een oorsprong in Europa rond 65 miljoen jaar geleden. 31819

Waarom fossielen het verschil maken

Het team onderzocht genomen op chromosoomniveau van 103 vleermuissoorten, waaronder 42 nieuw samengestelde genomen. Samen vertegenwoordigen die alle 21 momenteel erkende families van levende vleermuizen. Zo konden de onderzoekers hun onderlinge verwantschap nauwkeuriger in kaart brengen. 25

Daar voegden ze 699 anatomische kenmerken van 65 soorten aan toe, waaronder 44 fossiele soorten van vóór het Kwartair. Fossielen kunnen takken zichtbaar maken die in een stamboom op basis van uitsluitend levende dieren ontbreken. De gecombineerde analyse ondersteunt een Europese oorsprong in het late Paleoceen, in plaats van eerder voorgestelde oorsprongen in Azië, Afrika of Noord-Amerika. Het blijft een reconstructie van wat het waarschijnlijkst is, geen directe waarneming van de eerste vleermuis. 118

Uit vergelijkingen tussen de levende soorten reconstrueerden de onderzoekers ook 26 voorouderlijke vleermuischromosomen. Dat zijn afgeleide chromosoomindelingen, geen DNA dat uit de fossielen is gehaald. 18

Vliegen en navigeren met geluid

Volgens de nieuwe stamboom kon de gemeenschappelijke voorouder van de vleermuizen die nu leven waarschijnlijk al actief vliegen en echolocatie gebruiken. Bij echolocatie oriënteert een dier zich met behulp van geluid en de terugkerende echo’s. Beide vermogens lijken dus vroeg in de evolutie van vleermuizen te zijn ontstaan; hoe ze precies zijn ontwikkeld, stelt deze reconstructie niet vast. 24

De onderzoekers schetsen daarnaast een verspreiding vanuit Europa, eerst naar Afrika en later naar Azië, de Amerika’s en Australië. Ook die route is afgeleid uit evolutionaire en geografische analyses, niet uit een ononderbroken reeks fossielen. De datering van ‘rond 65 miljoen jaar geleden’ is bovendien een schatting, geen exact moment. 3918

Een basis voor verder onderzoek

Bat1K wil uiteindelijk genomen van alle levende vleermuissoorten in kaart brengen. De huidige studie beslaat alle erkende families, maar voltooit dat doel nog niet. De genomen kunnen onderzoekers helpen zoeken naar genetische veranderingen die samenhangen met vleugels, zintuigen, levensduur en reacties op infecties. Ze kunnen ook bijdragen aan onderzoek naar soortgrenzen en diversiteit dat relevant is voor natuurbescherming. Dat zijn mogelijke toepassingen van het materiaal, geen resultaten die deze evolutiestudie al heeft aangetoond. 14192541