De mislukking van de handelsgesprekken tussen de Verenigde Staten en Canada bleef niet beperkt tot een technisch meningsverschil over invoerheffingen. Al snel ging het conflict ook over Canadese soevereiniteit, industriebeleid en nationale identiteit. Vervolgens kreeg het een persoonlijk karakter door een felle woordenwisseling tussen de Amerikaanse president Donald Trump en Doug Ford, de premier van de Canadese provincie Ontario.
De economische gevolgen lieten niet op zich wachten. Nadat de gesprekken waren stukgelopen, legde Washington nieuwe tarieven van 50 procent op aan een reeks Canadese exportproducten. Premier Mark Carney beloofde daarop Amerikaanse goederen vanaf 8 september dollar voor dollar te treffen. Trump dreigde daarnaast om de tarieven op Canadese auto's, vrachtwagens en auto-onderdelen vanaf 1 januari 2027 te verhogen naar 50 procent.
3
34
35
49
Waarom liepen de gesprekken vast?
Canadese en Amerikaanse functionarissen gaven opvallend verschillende verklaringen voor de laatste onderhandelingsuren.
Carney zei dat de Verenigde Staten op het laatste moment onaanvaardbare wijzigingen hadden ingebracht. Het ging volgens hem onder meer om de manier waarop Canadese onderdelen in voertuigen zouden worden behandeld, de mogelijkheid voor Canada om in de toekomst nieuwe handelsakkoorden te sluiten en de bescherming van de Canadese taal en cultuur. Volgens Carney vormde het voorgestelde pakket een bedreiging voor de eigen besluitvorming en soevereiniteit van Canada.
6
8
33
42
43
Vanuit Washington klonk een heel ander verhaal. Vicepresident JD Vance zei dat Canada op het laatste moment "onredelijke" eisen had gesteld en beschuldigde Ottawa ervan Amerikaanse producenten oneerlijk te benadelen. Ook stelde hij dat Canada een route kon vormen waarlangs Chinese goederen de Noord-Amerikaanse markt binnenkomen.
18
20
22
De beschikbare berichtgeving maakt duidelijk dat er twee tegenstrijdige lezingen bestaan, maar bewijst niet onafhankelijk welke beschrijving van de laatste voorwaarden volledig is. Dat onderscheid is belangrijk: het conflict ging niet alleen over het percentage van een tarief, maar ook over de vraag hoeveel zeggenschap beide landen houden over handel, de auto-industrie en cultuurbeleid.
Hoe de handelsoorlog persoonlijk werd
Na het mislukken van de gesprekken verschoof het publieke debat van beleid naar persoonlijkheden.
Trump noemde Ford een "flunky" en vergeleek hem ongunstig met zijn overleden broer, Rob Ford, de voormalige burgemeester van Toronto. Doug Ford reageerde tijdens een persconferentie door Trump een "dictator" en een "bully" te noemen. Hij zei dat hij geen advies van Trump zou aannemen en noemde hem ook een "loser" en de "king of bankruptcies".
1
2
11
12
Daardoor kreeg Ford een buitengewoon prominente rol in een conflict dat formeel wordt gevoerd door de federale regeringen in Ottawa en Washington. Ontario is bovendien sterk blootgesteld aan de gevolgen van de ruzie: de provincie is een belangrijk productiecentrum. Fords harde reactie was daarmee zowel een verdediging van Canadese belangen als een boodschap aan werknemers en bedrijven die met tariefonzekerheid te maken hebben.
Persoonlijke aanvallen bepalen op zichzelf niet het tariefbeleid. Ze kunnen een compromis echter wel politiek moeilijker maken. Zodra leiders elkaar publiekelijk afschilderen als oneerlijk, vijandig of onbetrouwbaar, wordt het lastiger om een stap terug te doen zonder dat thuis als een nederlaag te laten lijken.
Tarieven maken de retoriek concreet
Na het mislukken van de onderhandelingen voerden de Verenigde Staten nieuwe heffingen van 50 procent in op een breed scala aan Canadese producten. Canadese berichtgeving sprak over goederen met een exportwaarde van ongeveer 28 miljard dollar, terwijl andere berichtgeving een lager bedrag noemde voor het eerste pakket. De exacte waarde hangt dus af van de manier waarop de getroffen goederen worden geteld.
3
34
35
De tariefstructuur is ingewikkeld. Gegevens van de Congressional Research Service, de onderzoeksdienst van het Amerikaanse Congres, vermeldden heffingen van 50 procent op Canadees staal, aluminium en koper. Voor personenauto's en auto-onderdelen gold volgens dezelfde gegevens een tarief van 25 procent, met een afwijkende behandeling voor bepaalde goederen die aan de voorwaarden van de USMCA voldoen, het Noord-Amerikaanse handelsakkoord tussen de VS, Canada en Mexico.
46
Trump dreigde vervolgens om de tarieven op alle Canadese auto's, vrachtwagens en auto-onderdelen vanaf 1 januari 2027 naar 50 procent te verhogen. Volgens Reuters zou de deal waarover werd onderhandeld de toptarief voor Canadese auto's en lichte vrachtwagens juist hebben verlaagd van 25 naar 15 procent.
49
Ook de aankondiging over staal is niet volledig duidelijk. Sommige berichten beschreven de maatregel als een verhoging van het staalstarief naar 50 procent, terwijl staal volgens andere berichtgeving al onder een heffing van 50 procent viel. De verhoging voor auto's is daardoor duidelijker dan het precieze extra effect voor staal.
46
54
Canada kondigt tegenmaatregelen aan
Carney zei dat Canada de nieuwe Amerikaanse maatregelen dollar voor dollar zou evenaren. De voorgestelde Canadese tegenheffingen zouden op 8 september ingaan en zich richten op onder meer Amerikaans staal, zuivel, elektronica en andere industriële, landbouw- en consumentenproducten.
3
4
34
Volgens Carney moet die aanpak politieke druk in de Verenigde Staten creëren en tegelijk Canadese werknemers, boeren en bedrijven beschermen. Tegelijkertijd maken vergeldingsmaatregelen import duurder voor bedrijven aan beide kanten van de grens. Dat geldt vooral voor producten en onderdelen die meerdere keren de grens oversteken voordat een eindproduct klaar is.
3
Ford sprak daarnaast over het inzetten van de economische invloed van Ontario. Hij noemde onder meer een mogelijke toeslag op elektriciteitsexport en beperkingen voor de uitvoer van kritieke mineralen. Dat zou verder gaan dan conventionele handelsvergelding en druk zetten op strategisch belangrijke toeleveringsketens. De beschikbare berichtgeving toont niet aan dat deze maatregelen al zijn ingevoerd.
Waarom Vances verspreking gevoelig lag
De diplomatieke ruzie verbreedde zich toen Vance tijdens een publiek evenement in Maine naar Canada verwees als een Amerikaanse "state". Hij corrigeerde zichzelf meteen en noemde het een "Freudian slip", een freudiaanse verspreking. Tijdens dezelfde bijeenkomst bekritiseerde hij de Canadese tarieven en beweerde hij dat Canada Chinese goederen gunstiger behandelde dan producten uit Maine.
17
18
19
20
De opmerking kwam op een bijzonder gevoelig moment. Trump had eerder herhaaldelijk taal gebruikt waarin Canada meer als een Amerikaanse staat werd voorgesteld. Ottawa benadrukte juist dat de onderhandelingen de onafhankelijke zeggenschap van Canada over handel en cultuur moesten respecteren. Hoewel Vance zei dat zijn woordkeuze per ongeluk was, versterkte die de indruk dat de druk vanuit Washington verder ging dan een gebruikelijk geschil over markttoegang.
Wat staat er op het spel?
De directe risico's liggen vooral bij de auto-industrie, metalen, energie, voedsel en productie. De Noord-Amerikaanse auto-industrie is extra kwetsbaar omdat voertuigen en onderdelen worden gemaakt in geïntegreerde grensoverschrijdende productieketens. In Canadese overheidsinformatie staat dat in Canada geassembleerde voertuigen ongeveer 50 procent Amerikaanse onderdelen bevatten. Dat laat zien waarom tarieven niet alleen Canadese exporteurs raken, maar ook Amerikaanse toeleveranciers en assemblagebedrijven.
60
Een langdurige tariefoorlog kan bedrijven ertoe dwingen hun toelevering opnieuw in te richten, hogere kosten te absorberen of toekomstige investeringen op een andere plek te doen. Zo kan een tijdelijke onderhandelingscrisis uitmonden in een bredere herziening van de Noord-Amerikaanse handelsrelatie.
De kern van het conflict is daarom groter dan de beledigingen tussen Trump en Ford. De onderhandelingen liepen vast door onopgeloste meningsverschillen over tarieven en markttoegang, maar de politieke gevolgen zijn inmiddels ook een test van soevereiniteit, economische afhankelijkheid en de vraag hoeveel druk beide regeringen kunnen uitoefenen zonder de geïntegreerde economie te beschadigen die ze juist zeggen te willen beschermen.