Tokajev vraagt Poetin om oorlog in Oekraïne te ‘bevriezen’ — Kremlin wijst voorstel af

Met die verwijzing doelde hij op een hernieuwde diplomatieke poging in het verlengde van de gesprekken die Rusland en Oekraïne kort na het begin van de grootschalige invasie in 2022 in Istanbul voerden . Tokajev stelde dat een akkoord mogelijk zou worden als de gevechten eerst worden stilgelegd en de onderhandelingen worden hervat.

Hij verwees ook naar de menselijke tol van de oorlog. Het is volgens hem „een schande” dat jonge mensen sterven en „dit alles moet stoppen” . Daarnaast pleitte hij voor veiligheidsgaranties van de grote mogendheden, „waaronder Rusland”, als basis om naar een duurzame vrede toe te werken .

Tokajev deed bovendien een zeldzaam openhartige uitspraak over de oorlog. Hij zei nog altijd niet te begrijpen waarom Rusland de agressie tegen Oekraïne was begonnen en voegde eraan toe dat de aard van het conflict „niet volledig duidelijk is voor velen, ook voor ons” .

Poetin reageerde tijdens het openbare deel van de bijeenkomst niet op de oproep .

Moskou wijst een bevriezing direct af

Het Kremlin verwierp Tokajevs voorstel nog dezelfde dag . Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov zei tegen Interfax dat het „bevriezen van het conflict als zodanig niet mogelijk” was, gezien de huidige positie van Kyiv .

Volgens Peskov had Poetin Tokajev tijdens hun gesprek uitvoerig uitgelegd waarom een dergelijke stap volgens Moskou niet haalbaar is . De Russische positie bleef daarbij onveranderd: eerst moeten de Russische doelen op het slagveld worden bereikt, voordat over een bevriezing kan worden gesproken .

Peskov presenteerde de houding van Oekraïne als het belangrijkste obstakel. „Voor ons is de belangrijkste voorwaarde dat we onze doelen moeten bereiken”, zei hij . Daarmee maakte het Kremlin duidelijk dat het Tokajevs voorstel niet als uitgangspunt voor nieuwe onderhandelingen overnam.

Oekraïne verwelkomt de boodschap

De reactie uit Kyiv stond daar lijnrecht tegenover. De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Andrii Sybiha noemde Tokajevs oproep „een realistische, tijdige en verstandige boodschap” .

Sybiha wees erop dat Oekraïne zelf al heeft voorgesteld de oorlog langs de huidige frontlinie te stoppen en vervolgens over te schakelen op diplomatie. Volgens hem blijft het Kremlin die route echter afwijzen .

„De kern van de zaak: Moskou moet meer druk voelen voordat het realistische vredesvoorstellen aanvaardt”, schreef Sybiha .

Twee dagen later: nieuwe militaire samenwerking op tafel

Op 27 juli — twee dagen na Tokajevs publieke oproep — ondertekende Poetin twee uitvoeringsbesluiten. Daarmee gaf hij de Russische regering toestemming onderhandelingen te openen met Kazachstan en Oezbekistan over wijzigingen in bestaande verdragen voor militair-technische samenwerking .

Het gaat om twee specifieke overeenkomsten:

• Kazachstan: het verdrag van 24 december 2013, dat onder meer de verkoop van Russische wapens aan Kazachstan, wederzijdse leveringen van militaire producten, technologieoverdracht en de bescherming van geheime informatie regelt .
• Oezbekistan: het verdrag van 29 november 2016, dat vergelijkbare vormen van militair-technische samenwerking omvat .

De besluiten werden gepubliceerd op het officiële Russische portaal voor juridische informatie en gemeld door Russische en Centraal-Aziatische media . Belangrijk is dat de documenten niet zelf nieuwe leveringen aankondigen: ze maken vooral de weg vrij voor onderhandelingen over aanpassingen van de bestaande afspraken.

Mogelijke link met westerse sancties

Verschillende Russischtalige bronnen plaatsten het initiatief tegen de achtergrond van de westerse sancties tegen Rusland . De Europese Unie heeft de uitvoer naar Rusland verboden van wapens, militaire producten en uiteenlopende goederen voor tweeërlei gebruik, zoals elektronische componenten, motoren en onderdelen voor drones. De Verenigde Staten, de EU, het Verenigd Koninkrijk en Japan hebben daarnaast tientallen categorieën goederen aangewezen waarvan zij menen dat Rusland ze voor militaire doeleinden probeert te verkrijgen, waaronder microchips, optische apparatuur en vliegtuigonderdelen .

De bestaande verdragen gaan niet alleen over Russische wapenleveranties aan Kazachstan en Oezbekistan. Ze voorzien ook in wederzijdse leveringen van militaire producten, reparatie en modernisering, technologie-uitwisseling en gezamenlijke ontwikkelingen . Daardoor zouden de afspraken in theorie ook kunnen worden gebruikt voor bevoorradingsketens buiten de westerse markten. De beschikbare berichtgeving toont echter niet aan welke concrete goederen of leveringen met de nieuwe onderhandelingen gemoeid zijn.

Wat de timing zegt over Kazachstan en Rusland

De volgorde van de gebeurtenissen legt de ingewikkelde positie van Kazachstan bloot. Tokajev beschreef de relatie met Rusland als een bondgenootschap, maar sprak tegelijk in het openbaar uit dat de oorlog moet worden beëindigd . Zo probeert Astana de nauwe relatie met Moskou te behouden zonder de Russische oorlogsdoelen publiekelijk over te nemen.

Voor Moskou lijkt de prioriteit ondertussen elders te liggen. Volgens analyses van het Institute for the Study of War gebruikte Poetin Tokajevs voorstel vooral om het voortzetten van militaire terreinwinst te rechtvaardigen, en niet om een nieuwe onderhandelingsronde te openen . De besluiten over Kazachstan en Oezbekistan, ondertekend slechts twee dagen later, wijzen bovendien op blijvende aandacht voor militaire samenwerking in Centraal-Azië — juist op een moment dat sancties de Russische toegang tot bepaalde westerse technologie en onderdelen beperken.

De twee ontwikkelingen vormen niet automatisch één gecoördineerd antwoord. Wel laten ze zien hoe ver de diplomatieke boodschap van Kazachstan en de militaire prioriteiten van het Kremlin op dat moment uit elkaar lagen.