El Niño 2026–27: Waarom klimaat- en energieschokken de wereldwijde voedselprijzen kunnen opdrijven

El Niño treedt op wanneer de zeewatertemperatuur in de centrale en oostelijke Stille Oceaan ongewoon hoog oploopt. Dit verandert de atmosferische circulatie en verschuift wereldwijde regenvalpatronen. In eerdere cycli werd het fenomeen in verband gebracht met:

• Droger en heter weer in delen van Zuidoost-Azië, Australië en zuidelijk Afrika
• Hevige regenval in sommige regio's van Amerika
• Toegenomen volatiliteit in de landbouwproductie en grondstoffenprijzen

Omdat veel belangrijke gewassen sterk afhankelijk zijn van seizoensgebonden regenval, kunnen zelfs gematigde klimaatafwijkingen leiden tot aanzienlijke productieveranderingen.

Waarom de oogstaanvoer extra kwetsbaar is

De eerste weg naar hogere voedselprijzen is eenvoudig: het weer beïnvloedt de oogsten.

Voorspellingen die verband houden met de ontwikkelende El Niño wijzen op droogte in delen van Indonesië, Maleisië, de Filipijnen en het vasteland van Zuidoost-Azië later in 2026, met mogelijke uitbreiding naar andere regio's.

Minder regenval en hittestress kunnen de opbrengsten schaden van zowel basisgewassen als exportproducten. Bijzonder gevoelige gewassen zijn:

• Koffie en cacao
• Suikerriet
• Rijst
• Palmolie

Deze producten worden grotendeels geteeld in tropische gebieden waar El Niño vaak het regenpatroon verandert. Omdat de wereldwijde voorraden van sommige van deze grondstoffen al krap zijn, kunnen relatief kleine productieschokken de prijzen snel opdrijven.

Marktanalisten hebben al gewaarschuwd dat zachte grondstoffen zoals suiker, cacao en koffie bijzonder kwetsbaar zijn voor El Niño-gerelateerde aanvoerproblemen, wat bijdraagt aan de verwachting van hogere agrarische grondstofprijzen in de komende maanden.

Een tweede schok: energie- en kunstmestkosten

Klimaatrisico's botsen met een ander drukpunt in de mondiale landbouw: stijgende inputkosten.

Verstoringen als gevolg van spanningen in het Midden-Oosten en de sluiting van de Straat van Hormuz hebben de aanvoer van brandstof en kunstmest door een van 's werelds meest kritieke handelscorridors belemmerd, waardoor het aanbod krapper werd en de kosten voor boeren stegen.

De Wereldbank meldt dat de kunstmestprijzen begin 2026 fors zijn gestegen – de ureumprijs steeg met ongeveer 46% tussen februari en maart – een piek die gevolgen zal hebben voor het plantseizoen en de oogsten in de komende seizoenen.

Hogere kunstmest- en energieprijzen beïnvloeden de voedselmarkten op verschillende manieren:

• Boeren kunnen minder kunstmest gebruiken, wat de opbrengsten verlaagt.
• Producenten kunnen overschakelen op minder input-intensieve gewassen.
• Transport- en verwerkingskosten stijgen in de hele voedselketen.

Wanneer deze kostendruk samenvalt met weersverstoringen, kunnen de effecten elkaar versterken.

Hoe de schok de consument kan bereiken

Voedselinflatie stijgt zelden van de ene op de andere dag. Het proces verloopt meestal in fasen:

1. Klimaatvoorspellingen vergroten de onzekerheid op de termijnmarkten voor landbouwproducten.
2. Weersafwijkingen verminderen de oogstverwachtingen in belangrijke exportregio's.
3. Hogere kunstmest- en brandstofkosten verhogen de productiekosten.
4. Importafhankelijke landen krijgen te maken met hogere invoerprijzen.
5. De winkelprijzen voor voedsel stijgen in de daaropvolgende maanden.

De Wereldbank merkt op dat de mondiale basisvoedselprijzen begin 2026 grotendeels stabiel waren, maar dat indicatoren die vooruitkijken al wijzen op toenemende inflatiedruk nu de energie- en kunstmestverstoringen doorsijpelen in de voedselvoorzieningsketens.

Regio's met het grootste risico

De impact van voedselinflatie hangt sterk af van de lokale economische omstandigheden. Regio's waar voedsel al een groot deel van de huishouduitgaven voor zijn rekening neemt, zijn bijzonder kwetsbaar.

Latijns-Amerika en het Caribisch gebied illustreren de uitdaging. Recente VN-rapportage laat zien dat de hongerniveaus in de regio de afgelopen jaren zijn gedaald, waarbij ondervoeding in 2024 daalde tot ongeveer 5,1% van de bevolking.

Toch blijft de betaalbaarheid van voedsel een groot probleem. Het Wereldvoedselprogramma schat dat ongeveer 183 miljoen mensen in de regio geen gezond dieet kunnen betalen, wat de kwetsbaarheid van de vooruitgang benadrukt.

Zelfs gematigde stijgingen van de grondstofprijzen kunnen daarom aanzienlijke gevolgen hebben voor het welzijn van huishoudens met lagere inkomens.

De grote onzekerheid: hoe sterk wordt het fenomeen?

Hoewel El Niño nu waarschijnlijk lijkt, blijven de kracht en het geografische patroon van het fenomeen onzeker. De NOAA-voorspellingen laten nog geen enkele dominantie van een sterktecategorie zien.

Die onzekerheid is van belang omdat de uitkomsten voor de voedselprijzen afhangen van drie sleutelfactoren:

• De ernst van droogte of hitte in grote productieregio's
• De duur van de verstoringen in de kunstmest- en energievoorziening
• Overheidsreacties zoals subsidies, exportbeperkingen of vrijgave van graanvoorraden

Als de weersverstoringen gematigd blijven en de kunstmestaanvoer normaliseert, zou de impact op de wereldwijde voedselprijzen beperkt kunnen blijven. Maar als sterke El Niño-omstandigheden samenvallen met aanhoudende inputtekorten, kan het resultaat een bredere golf van voedselinflatie in 2027 zijn.

De conclusie

Een waarschijnlijke El Niño in 2026–27 komt op een gevoelig moment voor de wereldwijde landbouw. Klimaatrisico's, energieverstoringen en krappe grondstofvoorraden komen op hetzelfde moment samen.

Afzonderlijk kan elke factor de voedselmarkten in beweging brengen. Samen vergroten ze de kans dat consumenten wereldwijd binnenkort opnieuw te maken krijgen met hogere prijzen voor alledaagse producten – van koffie en chocolade tot suikerhoudende voedingsmiddelen en bakoliën.

Of de schok beheersbaar blijft of uitgroeit tot een grotere voedselinflatiecyclus, hangt grotendeels af van hoe ernstig het komende klimaatpatroon wordt – en hoe veerkrachtig de mondiale toeleveringsketens blijken te zijn.