Sneller geld over de grens? AI en tokenisatie beloven veel, maar vragen om stevige waarborgen

Een internationale betaling kan uit meerdere stappen bestaan: een aanbieder kiezen, valuta omwisselen en zorgen dat de betaling correct wordt verwerkt. AI-agenten zouden een deel daarvan zelfstandig kunnen coördineren. Tokenisatie kan intussen geld en andere financiële aanspraken digitaal vastleggen op programmeerbare platforms, zodat verschillende stappen nauwer op elkaar aansluiten. Samen kunnen die technieken frictie verminderen, maar ze nemen de noodzaak van betrouwbare infrastructuur, voldoende liquiditeit en duidelijke verantwoordelijkheid niet weg. 17212

Wat AI-agenten en tokenisatie kunnen veranderen

Een AI-agent kan de opdracht van een gebruiker interpreteren en vervolgens bijvoorbeeld aanbieders vergelijken op kosten, wisselkoers en uitvoeringskwaliteit. Ook kan zo’n agent bepalen wanneer een betaling het beste wordt uitgevoerd, rekening houdend met beschikbare liquiditeit en contractuele voorwaarden. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) beschrijft dit als een mogelijk gebruik van agentische AI. Tegelijkertijd wijst het op vragen over wie een betaling heeft goedgekeurd, hoe beslissingen achteraf te volgen zijn en wie verantwoordelijk is als er iets misgaat. 172627

Tokenisatie is het digitaal vastleggen van aanspraken op geld of andere bezittingen op een programmeerbaar grootboek. Als partijen één gedeelde administratie gebruiken, kan dat de noodzaak verkleinen om gegevens telkens met elkaar te vergelijken en af te stemmen. Programmeerbare regels kunnen bovendien delen van een transactie automatisch uitvoeren. Bij synchrone afwikkeling worden de gekoppelde onderdelen van een transactie tegelijk verwerkt — of helemaal niet. 12

Project Agorá, een proefproject van de Bank voor Internationale Betalingen (BIS), heeft laten zien dat internationale betalingen tussen financiële instellingen met meerdere valuta’s op een gedeeld platform synchroon kunnen worden afgewikkeld. Het prototype combineerde daarvoor getokeniseerde tegoeden bij commerciële banken met getokeniseerde reserves bij centrale banken. Dat toont technische mogelijkheden aan, maar bewijst niet dat zo’n platform klaar is om bestaande betaalsystemen wereldwijd te vervangen. 1213

Sneller is niet automatisch betrouwbaarder

Automatisering lost niet vanzelf het probleem op dat betaalsystemen onderling niet goed op elkaar aansluiten. Een grensoverschrijdende betaling raakt bovendien verschillende rechts- en toezichtskaders. Instellingen moeten ook toegang hebben tot de juiste valuta en genoeg liquiditeit om de betaling daadwerkelijk uit te voeren. Het IMF noemt onder meer interoperabiliteit, governance, afwikkeling en toegang tot valutaliquiditeit als belangrijke voorwaarden voor vernieuwing van internationale betalingen. 23

Ook tokenisatie kan nieuwe schotten creëren. Als getokeniseerde bezittingen alleen verhandelbaar zijn binnen gesloten platforms die niet goed met elkaar verbonden zijn, kan de beschikbare liquiditeit over meerdere systemen versnipperen. Het IMF wijst daarom op het belang van duidelijke beleidsregels, juridische zekerheid en veilige middelen voor afwikkeling. 2024

Daarnaast moet vaststaan wie verantwoordelijk is wanneer een AI-agent een betaling start, een fout maakt of buiten zijn bevoegdheden handelt. Het IMF wijst op openstaande juridische en aansprakelijkheidsvragen en op risico’s wanneer beslissingen moeilijk te doorgronden zijn of niet goed is vast te stellen welke toestemming de agent had. 27

Hoe AI cyber- en marktrisico’s kan versterken

AI kan de cyberbeveiliging van financiële instellingen verbeteren, maar kan ook kwaadwillenden helpen kwetsbaarheden sneller te vinden en te misbruiken. De gevolgen kunnen verder reiken dan één bedrijf wanneer meerdere instellingen afhankelijk zijn van dezelfde digitale infrastructuur of dienstverlener. 2139

Automatische systemen kunnen bovendien vergelijkbaar reageren op dezelfde omstandigheden. Als veel agenten of handelsmodellen tegelijk dezelfde kant op bewegen, kan dat de druk op markten en liquiditeit vergroten. Het IMF benoemt zowel samenhangend gedrag van betaalagenten als gesynchroniseerde handelsstrategieën als risico’s om in de gaten te houden. 1927

De Bank of England wijst daarnaast op een aparte kwetsbaarheid in de kapitaalmarkten: de groei van AI-gerelateerde schulduitgifte vergroot de blootstelling van beleggers aan ontwikkelingen in de AI-sector. Dat is een risico om te volgen, niet de bewering dat AI al een obligatiecrisis heeft veroorzaakt. 33

Waarborgen voor banken en toezichthouders

De uitdaging is om de voordelen van automatisering te benutten zonder systemen ondoorzichtig of kwetsbaar te maken. Dat vraagt om praktische afspraken en controles:

• Beperk de bevoegdheden van agenten. Stel vast welke betalingen een agent mag uitvoeren, binnen welke grenzen en onder welke voorwaarden. Vraag extra goedkeuring bij ongebruikelijke of ingrijpende betalingen. Leg instructies en acties controleerbaar vast, zodat beslissingen achteraf kunnen worden nagegaan. 27
• Bereid je voor op liquiditeits- en afwikkelingsproblemen. Test wat er gebeurt als financiering schaars is, een tegenpartij niet beschikbaar is of een gekoppeld systeem uitvalt. Zorg voor betrouwbare noodprocedures; sneller afwikkelen betekent niet vanzelf dat een systeem bestand is tegen verstoringen. 23
• Voorkom een te grote afhankelijkheid van één aanbieder. Breng in kaart welke dienstverleners en gedeelde infrastructuur essentieel zijn en maak plannen voor storingen. De Bank of England en het IMF wijzen erop dat afhankelijkheid van dezelfde derde partijen risico’s door het bredere financiële systeem kan verspreiden. 2142
• Houd platforms verbonden en regels helder. Bevorder interoperabiliteit en maak duidelijk wie juridisch verantwoordelijk is voor getokeniseerde aanspraken en betalingen die agenten initiëren. Dat helpt voorkomen dat liquiditeit opgesloten raakt in afzonderlijke systemen en dat onduidelijk blijft wie moet handelen als er iets misgaat. 202427
• Behoud menselijke beoordeling waar die ertoe doet. Laat uitzonderlijke of zwaarwegende beslissingen controleren en escaleren. Beslissingen moeten voldoende uitlegbaar zijn om ze te kunnen beoordelen of aanvechten — juist omdat agentische systemen ondoorzichtig kunnen zijn en AI-modellen vragen oproepen over uitlegbaarheid en transparantie. 2739

De belofte is dus niet alleen dat geld sneller over de grens gaat. AI-agenten en tokenisatie kunnen ook helpen om keuzes, administratie en afwikkeling beter op elkaar af te stemmen. Of dat veilig en eerlijk gebeurt, hangt af van de basis eromheen: duidelijke verantwoordelijkheid, onderling verbonden systemen, voldoende liquiditeit en de mogelijkheid om in te grijpen wanneer automatisering tekortschiet.