VS en China bereiden zich voor op conflict in de ruimte

Satellieten zijn onmisbaar voor militaire communicatie, navigatie, inlichtingen, raketwaarschuwing en commandovoering. Daarmee is de ruimte geen losstaand strijdtoneel, maar een cruciale ondersteuning voor conflicten op aarde — en een steeds belangrijker terrein van concurrentie tussen de Verenigde Staten en China.

Een mogelijk ruimteconflict zal waarschijnlijk niet lijken op straaljagers die elkaar op hoge snelheid achtervolgen. Waarschijnlijker zijn het storen of vervalsen van signalen, manoeuvres dichtbij waardevolle satellieten, aanvallen op grondinfrastructuur en cyber- of elektronische operaties die een tegenstander tijdelijk satellietdiensten ontzeggen. De Amerikaanse inlichtingengemeenschap stelt dat Chinese counterspace-operaties een integraal onderdeel zouden zijn van militaire campagnes van het Volksbevrijdingsleger. China beschikt volgens die beoordeling al over elektronische oorlogvoering, gerichte-energiewapens en antisatellietcapaciteiten die zijn bedoeld tegen Amerikaanse en geallieerde satellieten. 3

Een breed arsenaal voor verstoring

China ontwikkelt uiteenlopende middelen om ruimtecapaciteiten te beperken. Volgens een verklaring van het U.S. Space Command gaat het onder meer om antisatellietraketten die vanaf de aarde worden gelanceerd, grondlasers, stoorzenders en wendbare systemen die in een baan om de aarde nabij andere satellieten opereren. 4

• Elektronische oorlogvoering kan satellietsignalen storen of vervalsen.
• Gerichte energie, zoals lasers, kan gevoelige satellietsensoren verstoren of beschadigen.
• Cyberoperaties kunnen zich richten op satellieten, grondstations of de verbindingen ertussen.
• Antisatellietraketten kunnen een satelliet fysiek vernietigen.
• Co-orbitale systemen kunnen dicht bij een andere satelliet manoeuvreren, bijvoorbeeld om die te inspecteren, te beschermen, te hinderen of aan te vallen.

De Chinese antisatelliettest uit 2007 laat zien waarom vernietiging in de ruimte ook voor de aanvaller grote nadelen heeft. Daarbij ontstonden meer dan 2.700 traceerbare brokstukken, waarvan veel nog tientallen jaren in een baan om de aarde blijven. 6 Zulke ruimtepuinresten bedreigen alle gebruikers in hetzelfde baanvak, inclusief de partij die de aanval uitvoerde. Daarom zijn minder zichtbare en mogelijk omkeerbare vormen van verstoring militair aantrekkelijk.

Ook de Verenigde Staten beschikken over counterspace-capaciteiten. De Secure World Foundation documenteerde in 2025 Amerikaanse systemen voor operaties op korte afstand en meldde dat de VS ten minste één erkend offensief counterspace-systeem hadden ingezet: het Counter Communications System, een stoorzender. 12 Tegelijk zetten de VS in op beter zicht op activiteiten in de ruimte, robuustere satellietnetwerken en samenwerking met bondgenoten. Het doel is duidelijk: voorkomen dat één aanval op een klein aantal hoogwaardige satellieten een complete dienst kan uitschakelen.

Waarom manoeuvres op korte afstand zo gevoelig liggen

Rendezvous and proximity operations — gecontroleerd naar en rond een andere satelliet manoeuvreren — staan centraal in deze nieuwe rivaliteit. Ze zijn nodig voor legitieme toepassingen, zoals inspectie, reparatie, ruimtepuinverwijdering en levensduurverlenging van satellieten. Maar precies dezelfde technieken kunnen ook dienen om een onwillige satelliet te benaderen, eraan te koppelen of te verplaatsen.

China heeft opvallende capaciteiten voor satellietonderhoud getoond. Het ruimtevaartuig Shijian-21 ving volgens berichtgeving een defecte satelliet op en bracht die naar een andere baan. 18 Later voerden de Chinese satellieten SJ-21 en SJ-25 operaties op korte afstand uit die externe waarnemers en een functionaris van de U.S. Space Force omschreven als een waarschijnlijke poging tot bijtanken in de ruimte. Openbare volggegevens konden echter niet definitief aantonen dat er werd gekoppeld of brandstof werd overgedragen. 1847

Juist die onzekerheid is essentieel. Een satelliet die is ontworpen om een andere te inspecteren of bij te tanken, kan een vreedzame functie hebben, maar biedt door zijn nabijheids- en manoeuvreercapaciteit ook militaire opties. Aan de hardware alleen is de bedoeling vaak niet af te lezen. Een aangetoonde technische capaciteit is daarom niet hetzelfde als bewijs voor een operationeel wapen.

Amerikaanse functionarissen wezen ook op gecoördineerde Chinese satellietmanoeuvres. In 2025 beschreef de toenmalige vicechef van de U.S. Space Force, generaal Michael Guetlein, vijf objecten die „synchroon en gecontroleerd” rond elkaar bewogen. Hij noemde dat „dogfighting in space”. 31 Die term spreekt tot de verbeelding, maar is niet letterlijk vergelijkbaar met luchtgevechten: satellieten draaien en achtervolgen elkaar niet als gevechtsvliegtuigen. Baanwijzigingen kosten schaarse brandstof en spelen zich meestal af over veel langere tijd. Toch kunnen gecoördineerde nabijheidsoperaties nuttig zijn om inspectie, volgen, positioneren en andere technieken te oefenen die zowel voor onderhoud als voor counterspace-missies relevant zijn.

Ruimtevliegtuigen vergroten de onduidelijkheid

Herbruikbare onbemande ruimtevliegtuigen voegen een extra laag onzekerheid toe. Op basis van commerciële volgdata meldde Reuters dat een object dat door een Chinees ruimtevliegtuig was losgelaten, rond een andere Chinese satelliet cirkelde en daarna weer richting het ruimtevliegtuig bewoog. 17 Dit past bij experimenten met autonome nabijheidsoperaties, maar bewijst op zichzelf niet dat het om een operationeel wapen gaat.

Zowel de VS als China gebruiken onbemande ruimtevliegtuigen; verschillende andere landen werken aan vergelijkbare capaciteiten of overwegen die. De Secure World Foundation ziet een groeiende belangstelling voor co-orbitale ‘bodyguard’-satellieten en ruimtevliegtuigen, naast steeds complexere operaties op korte afstand. 35 Het grootste punt van zorg is niet zozeer het bestaan van zulke toestellen, maar de beperkte transparantie over hun lading, doel en manoeuvreergedrag.

Bondgenoten oefenen niet meer alleen symbolisch

De VS maken van samenwerking met bondgenoten een concreet ruimteveiligheidsvoordeel. Van 4 tot en met 12 september 2025 voerden het U.S. Space Command en het Britse Space Command hun eerste gecoördineerde satellietmanoeuvre uit onder Multinational Force–Operation Olympic Defender. Een Amerikaanse satelliet werd verplaatst om een Britse satelliet te inspecteren en de normale werking ervan te verifiëren. 30

Dat is belangrijk omdat beide commando’s aantoonden samen een operatie op korte afstand te kunnen plannen en uitvoeren. Reuters meldde later, op basis van commerciële volggegevens, dat de Chinese Shiyan-12-01 tijdens de operatie op circa 83 kilometer onder de Amerikaans-Britse ruimtevaartuigen langs kwam. 17 In de openbare Amerikaanse toelichting werd de missie omschreven als een inspectie van een geallieerde satelliet, niet als een operatie tegen China. 30

Ook Frankrijk en de VS werken aan gecoördineerde satellietoperaties. Dat maakt deel uit van een bredere poging om de inlichtingenverzameling en orbitale coördinatie van bondgenoten te verbeteren. 19 Samenwerking kan de weerbaarheid en het toezicht versterken, en maakt het voor een tegenstander moeilijker om één nationaal ruimtesysteem geïsoleerd onder druk te zetten.

Commerciële constellaties veranderen de afweging

Commerciële satellieten leveren steeds vaker diensten die militair relevant zijn, zoals communicatie en aardobservatie. Grote constellaties kunnen de weerbaarheid verhogen doordat functies over veel satellieten zijn verspreid, in plaats van geconcentreerd in enkele kostbare systemen. Tegelijk ontstaan lastige vragen: grondstations, dataverbindingen, toeleveringsketens en diensten kunnen civiel eigendom zijn, maar militaire operaties ondersteunen.

Die vervaging van civiele en militaire rollen bemoeilijkt afschrikking en crisisbeheersing. Een staat kan een commerciële aanbieder die direct de krijgsmacht van een tegenstander ondersteunt, beschouwen als deel van diens conflictsysteem. Een aanval daarop kan echter ook burgers treffen en een crisis verder doen escaleren.

Hoe een conflict in de ruimte er waarschijnlijk uitziet

De beschikbare informatie leidt tot een nuchtere conclusie: de VS en China bouwen mogelijkheden op om satellieten te gebruiken, te verdedigen en mogelijk te verstoren op verschillende niveaus van conflict. Chinese counterspace-capaciteiten en verdere investeringen worden beschreven in Amerikaanse inlichtingen- en militaire beoordelingen. 34 De VS combineren eigen middelen met tracking, manoeuvreerbaarheid, weerbaarheid en coördinatie met bondgenoten. 1230

Het directe risico is niet per se een spectaculaire vernietiging van satellieten. Waarschijnlijker is een grijs gebied van storen, signaalvervalsing, cyberinbraak, het verblinden van sensoren, verdachte nabije benaderingen en aanvallen op aardse ruimte-infrastructuur. De verantwoordelijkheid voor zulke acties is vaak niet snel vast te stellen. Ze kunnen tijdelijk zijn, maar nog altijd militaire operaties, essentiële diensten en besluitvorming in een crisis ernstig ontregelen.

De kernuitdaging is transparantie. Technologie voor inspectie, reparatie, bijtanken en ruimtepuinverwijdering kan ruimtevaart veiliger en duurzamer maken. Dezelfde technologie creëert echter ook een latente mogelijkheid om een andere satelliet te hinderen. Zonder duidelijkere normen voor melding, veilige afstand en verantwoord manoeuvreren op korte afstand kunnen staten een onduidelijke beweging nabij een cruciale satelliet steeds vaker uitleggen als voorbereiding op een aanval. Juist omdat intentie zo moeilijk te bewijzen is, neemt daarmee het risico op escalatie toe.