De AI-datacenterhausse moet voortaan zelf betalen voor stroom, water en infrastructuur

De wereldwijde reactie op de AI-infrastructuur verschuift van ‘zo snel mogelijk bouwen’ naar ‘alleen bouwen als de publieke kosten zijn meegenomen’. Thailand scherpt de investeringscontrole aan, Australië werkt aan landelijke verplichtingen voor grote datacenters, New York heeft bepaalde vergunningen tijdelijk stilgelegd en Texas voert een audit uit voordat nieuwe projecten op het elektriciteitsnet worden aangesloten.

De maatregelen verschillen in juridische vorm en in hoeverre ze al definitief zijn. Sommige zijn al van kracht, andere zijn nog voorstellen of ontwerpregels. Samen wijzen ze echter op dezelfde beleidsvraag: wie betaalt wanneer datacenters schaarse elektriciteit, water, transportcapaciteit en publieke infrastructuur verbruiken?

Een nieuw beleidsmodel

Datacenters worden niet langer uitsluitend gezien als private vastgoed- of technologieprojecten. Toezichthouders kijken steeds vaker of een faciliteit betrouwbare stroom kan krijgen, lokale watervoorraden niet verdringt, milieuschade beperkt, de omgeving ondersteunt en meer oplevert dan alleen een hoog investeringsbedrag.

Dat verandert de rekensom voor ontwikkelaars. Zij kunnen te maken krijgen met hogere aanvangskosten, uitgebreidere informatieverplichtingen en langere goedkeuringsprocedures. Tegelijk proberen overheden investeringen niet volledig af te schrikken, maar juist duidelijkere voorwaarden te scheppen waaronder projecten kunnen doorgaan.

Thailand: centraal toezicht en strengere projectbeoordeling

Het Thaise kabinet heeft ingestemd met een ontwerp voor een nationaal beleidscomité voor datacenters. Dat comité moet toezicht houden op de gevolgen van de sector voor elektriciteit, water, dataveiligheid, milieu en gemeenschappen. 33

De Board of Investment werkt daarnaast aan een beoordelingskader met vier pijlers:

• het voordeel voor de Thaise economie;
• de beschikbaarheid van elektriciteit en de energiezekerheid;
• de beschikbaarheid en het beheer van waterbronnen; en
• de milieueffecten.

De economische toets gaat verder dan de hoeveelheid kapitaal die een project binnenbrengt. De autoriteiten wijzen onder meer op hoogwaardige werkgelegenheid, de opleiding van Thaise ingenieurs en technici, sterkere lokale toeleveringsketens en betere toegang tot cloud- en AI-diensten voor binnenlandse bedrijven, start-ups en universiteiten. 37

Thailand overweegt ook aanvullende financiële en regelgevende waarborgen. Genoemd worden onder meer projectgebonden eisen voor waterbeheer, mogelijke zonering op basis van infrastructuur en waterbeschikbaarheid, hogere of aparte elektriciteitstarieven en een vooraf te betalen garantie die gekoppeld is aan de gereserveerde stroomcapaciteit. 34 35 39

Een van de voorstellen zou een waarborgsom van 4,5 miljoen baht per megawatt voorschrijven. Die maatregel moet speculatieve reserveringen van netcapaciteit ontmoedigen en investeringen in het elektriciteitsnet beschermen. Het gaat vooralsnog om een voorgestelde of nog in ontwikkeling zijnde verplichting, niet om een definitieve algemene regel. 40 44

De richting is wel duidelijk: Thailand wil dat datacenters aantonen dat hun vraag naar energie en water beheersbaar is en dat hun economische bijdrage opweegt tegen de druk op de nationale infrastructuur.

Australië: grote faciliteiten moeten nieuwe stroom meenemen

Het voorgestelde Australische nationale kader kiest voor een expliciete benadering van ‘betaal je eigen rekening’ voor elektriciteit. Grote datacenters zouden nieuwe energieopwekking moeten financieren, minstens evenveel energie aan het net moeten bijdragen als ze verbruiken en hun volledige aandeel in de kosten van de netaansluiting moeten betalen. 49 51

Verder zouden exploitanten het waterverbruik moeten beperken, waar nodig extra waterinfrastructuur moeten financieren en hun vraag moeten verminderen wanneer het elektriciteitssysteem onder druk staat. 50 52

De wetgeving staat gepland voor begin 2027. Deze eisen hebben daarom nog niet dezelfde status als geldende wetgeving. 51 58 Als ze worden ingevoerd zoals beschreven, worden grote datacenters eerder deelnemers aan het energiesysteem dan passieve grootverbruikers die bestaande netcapaciteit benutten.

Voor ontwikkelaars betekent dit dat een geschikte locatie op zichzelf niet meer volstaat. Een levensvatbaar project heeft ook een geloofwaardig plan nodig voor nieuwe opwekking, een stabiele stroomvoorziening, netwerkkosten en waterinfrastructuur.

New York: een jaar pauze voor nieuwe normen

New York heeft gekozen voor een tijdelijke vergunningenpauze. Op 14 juli ondertekende gouverneur Kathy Hochul een uitvoeringsbevel waarmee bepaalde discretionaire milieukundige staatsvergunningen worden opgeschort voor nieuwe of uitbreidende hyperscale-datacenters die minstens 50 megawatt gebruiken of daartoe in staat zijn. 17 19

De pauze kan maximaal een jaar duren. In die periode moeten staatsinstanties een breder kader ontwikkelen voor de beoordeling van milieueffecten, gevolgen voor het elektriciteitsnet, waterverbruik, infrastructuurkosten en zorgen van gastgemeenschappen. De staat zegt bovendien te willen voorkomen dat huishoudens en andere afnemers opdraaien voor transmissie- en infrastructuuruitbreidingen die met nieuwe datacenters samenhangen. 17 23

Het gaat niet om een verbod op alle datacenteractiviteiten. De maatregel betreft specifieke milieukundige staatsgoedkeuringen. Aanvragen die vóór het uitvoeringsbevel al als compleet waren aangemerkt, kunnen anders worden behandeld. 29 32

New York geeft daarmee voorrang aan duidelijkheid over regelgeving en kostenverdeling voordat de grootste projecten hun resterende vergunningentraject vervolgen.

Texas: eerst de aansluitingsaanvragen doorlichten

Texas gebruikt de procedure voor aansluiting op het elektriciteitsnet als controlepunt. Op 3 augustus droeg gouverneur Greg Abbott de Public Utility Commission of Texas en netbeheerder ERCOT op een uitgebreide audit uit te voeren van datacenterprojecten die door de aansluitingsprocedure gaan. Eerst moet die controle zijn afgerond voordat nieuwe projecten verder kunnen. 2 7

De audit moet per project informatie verzamelen over:

• de verwachte stroomvraag en de strategie voor eigen opwekking;
• waterverbruik en koeltechniek;
• publieke subsidies en andere financiële steun;
• eigendom; en
• de gevolgen voor lokale gemeenschappen.

Projecten die niet aan de geldende eisen voldoen, kunnen de toegang tot het elektriciteitsnet worden ontzegd. 11 14

De maatregel heeft ook gevolgen voor de planning van ERCOT voor transmissie-uitbreidingen. Volgens berichtgeving kan de controle enkele maanden duren en betrekking hebben op maximaal 300 projecten, waarvan het merendeel datacenters is. 9 12

Texas voert daarmee niet de voorgestelde Australische regel voor netto-energieproducenten in en legt evenmin een staatsbrede pauze op milieukundige vergunningen zoals New York. De staat stelt vooral een praktische controlevraag vóór aansluiting: heeft elk project een geloofwaardig plan voor stroom, water, financiering en de gevolgen voor de omgeving?

India: lokale weerstand is zichtbaar, maar een bredere investeringsclaim is niet bewezen

Het beschikbare bewijsmateriaal bevat geen betrouwbare bron die de gemelde rechtszaken en protesten rond het voorgestelde Google-Adani-project in Visakhapatnam of de oppositie in Thane afdoende documenteert. Ook wordt het genoemde watertekort van 70 miljoen liter per dag niet onderbouwd. Evenmin blijkt hieruit dat deze conflicten al aantoonbaar een landelijke vertraging van buitenlandse investeringen in India hebben veroorzaakt.

De verdedigbare conclusie is daarom beperkter: wanneer lokale gemeenschappen zich verzetten tegen een datacenter vanwege water, infrastructuur of de verdeling van economische voordelen, kunnen ontwikkelaars te maken krijgen met meer projectspecifiek uitvoeringsrisico, extra nalevingswerk en langere doorlooptijden. Voor een brede causale uitspraak over een vertraging van buitenlandse investeringen in India is sterker, specifiek Indiaas bewijs nodig.

Wat verandert er aan de economie van datacenters?

De ontwikkelingen in deze rechtsgebieden wijzen op vier waarschijnlijke gevolgen:

1. Meer kosten verschuiven naar ontwikkelaars. Nieuwe energieopwekking, netaansluitingen, waterinfrastructuur, milieumaatregelen en informatieverplichtingen worden steeds vaker onderdeel van de businesscase. Ze kunnen minder gemakkelijk worden afgewenteld op huishoudens, bestaande afnemers of gemeenten.
2. Vergunningverlening wordt informatie-intensiever. Onderzoeken naar hulpbronnen, audits van netaansluitingen en beoordelingen van lokale gevolgen kunnen extra tijd kosten voordat de bouw begint.
3. Locatiekeuze wordt belangrijker. Projecten die afhankelijk zijn van goedkope netstroom, schaarse watervoorraden, ondoorzichtige subsidies of uitzonderlijk snelle vergunningen lopen meer regelgevingsrisico.
4. Geloofwaardige lokale voordelen krijgen commerciële betekenis. Plannen voor schone energie, waterzuinige koeling, transparant eigendom en meetbare economische bijdragen kunnen helpen om goedkeuring te krijgen, ook nu de algemene lat hoger komt te liggen.

De kern

Deze maatregelen laten niet zien dat overheden AI-infrastructuur de rug toekeren. Ze laten zien dat de voorwaarden voor groei veranderen.

Thailand beweegt richting centraal toezicht en selectieve investeringssteun. Australië werkt aan een nationaal kader waarin grote faciliteiten moeten bijdragen aan de energie die ze verbruiken. New York heeft bepaalde vergunningen voor grote projecten tijdelijk opgeschort terwijl het normen opstelt. Texas controleert projecten voordat ze nieuwe aansluitingen op het ERCOT-net krijgen.

Het gemeenschappelijke principe is het doorberekenen van publieke kosten. Datacenterontwikkelaars moeten steeds vaker aantonen dat hun vraag naar elektriciteit en water houdbaar is, betalen voor de infrastructuur die zij nodig hebben en uitleggen wat gastgemeenschappen ervoor terugkrijgen.