Europees toerisme op een kantelpunt: protesten, winstwaarschuwingen en de opmars van de 'coolcation'

Het Europese toerisme staat op een kantelpunt. Een samenloop van verzet van bewoners, financiële druk op de sector, klimaatgedreven gedragsveranderingen en naderende politieke deadlines dwingt tot een structurele herbezinning op massatoerisme in Zuid-Europa.

Protesten tegen overtoerisme zijn een grensoverschrijdende beweging geworden

Beginnend in april 2024 op de Canarische Eilanden en de Balearen, verspreidden de protesten tegen overtoerisme zich naar Barcelona, Málaga, San Sebastián, Genua, Lissabon en andere steden . Op 15 juni 2025 vonden gecoördineerde demonstraties plaats in Spanje, Portugal en Italië, waarbij betogers in Barcelona toeristen met waterpistolen besproeiden en scandeerden: "Jullie vakantie, mijn lijden" . De beweging zette zich voort in 2026; uit een onderzoek van JB.com blijkt dat Spanje, Italië en Frankrijk nu worden beschouwd als de drie meest vijandige Europese landen tegenover massatoerisme . Het aantal toeristen in Spanje steeg in de eerste vier maanden van 2026 alleen al met 3,4%, wat de spanningen aanwakkerde .

TUIs CEO verklaart dat Spanje en Italië vol zitten

Op 13 augustus 2026 verklaarde TUI-CEO Sebastian Ebel publiekelijk dat Spanje en Italië "hun toeristische capaciteitsdrempels naderen", wat reizigers volgens hem vanzelf naar alternatieve bestemmingen zoals Egypte en Turkije zou drijven . Eerder, in januari 2026, had Ebel al gewaarschuwd dat de Balearen "de capaciteit hadden bereikt" en drong hij er bij vakantiegangers op aan om elders te kijken . Operationeel reageerde TUI door de risicocapaciteit van zijn luchtvloot met 5% te verminderen en gebruik te maken van partnerluchtvaartmaatschappijen zoals Ryanair om flexibel te blijven tijdens piekvraag .

Een winstdaling van 27% door de oorlog in Iran en brandstofkosten

Op 12 augustus 2026 rapporteerde TUI een onderliggende EBIT van €234,6 miljoen voor het derde kwartaal, een daling van bijna 27% op jaarbasis en onder de marktverwachtingen . De winst vóór belastingen daalde met 43% tot €153,4 miljoen . Het bedrijf absorbeerde €81 miljoen aan eenmalige kosten als gevolg van de oorlog in Iran, waaronder repatriëringen, omgeleide vluchten en sterk gestegen vliegtuigbrandstofprijzen . De zomerboekingen voor de Duitse tak van TUI lagen ongeveer 7% lager en klanten stelden hun boekingen uit tot het laatste moment . TUI had zijn winstverwachting voor het hele jaar al verlaagd en zijn omzetverwachting in april 2026 opgeschort .

'Coolcations' en alternatieve bestemmingen zijn sterk in opkomst

De recordhitte in de zomer aan de Middellandse Zee wakkert de 'coolcation'-trend aan: reizigers die koelere noordelijke bestemmingen opzoeken. Trip.com Group meldde een stijging van 74% op jaarbasis in zoekopdrachten naar koelere bestemmingen . Scandinavië, Zuid-Finland en de Noorse regio Vestland zien een sterke vraagtoename . Tegelijkertijd wees TUIs CEO expliciet naar Egypte en Turkije als bestemmingen die de overloopvraag uit Spanje en Italië zullen opvangen . Deze dubbele verschuiving – noordwaarts naar koelere klimaten en oostwaarts/zuidoostwaarts naar goedkopere alternatieven – hertekent de toeristische kaart.

Overheden leggen belastingen en beperkingen op

Spanje, Italië en Frankrijk hebben, onder druk van de lokale bevolking, toeristenbelastingen ingevoerd of uitgebreid, evenals beperkingen op kortetermijnverhuur en het aantal cruisepassagiers . Specifieke maatregelen zijn onder meer hogere hotelbelastingen in Barcelona, beperkingen op vakantieverhuur in verschillende Spaanse steden en limieten op het aantal cruiseschepen in Venetië en andere havens . De EU-Raad heeft "onevenwichtig toerisme" op het continent erkend, met Spanje, Duitsland, Frankrijk en Italië als belangrijkste ontvangers .

De verkiezingen op de Balearen in 2027 zijn het volgende politieke breekpunt

De Balearen – waar de protesten tegen overtoerisme in april 2024 uitbraken – houden in 2027 regionale verkiezingen . TUIs verklaring dat de eilanden "de capaciteit hebben bereikt" plaatst het toerismebeleid centraal in die campagne . De uitkomst kan bepalen of de Balearen de beperkingen verder aanscherpen of een evenwicht proberen te vinden tussen de economische afhankelijkheid van toerisme (dat ongeveer 35% van het Balearen-bbp uitmaakt) en de eisen van inwoners op het gebied van betaalbare huisvesting en levenskwaliteit. Politieke partijen zullen waarschijnlijk onder druk komen te staan om bindende toeristencapaciteitslimieten, hogere ecobelastingen en sterkere huisvestingsbescherming aan te nemen.

Belangrijke onzekerheden

• De specifieke details van nieuwe toeristenbelastingen en -beperkingen in elk land zijn verspreid over lokale wetgeving en werden binnen het zoekbudget niet volledig in kaart gebracht.
• De exacte standpunten van de kandidaten voor de verkiezingen op de Balearen met betrekking tot het toerismebeleid zijn nog niet duidelijk zo ver voor 2027.
• Het blijft onzeker of de 'coolcation'-trend zal aanhouden als een langdurige structurele verschuiving of zal wegebben als de zomertemperaturen normaliseren.