Wang Xiji: Perintis angkasa China yang membantu menghantar Dongfanghong-1 ke orbit

Wang Xiji (王希季, 1921–2026) ialah antara perintis penting industri angkasa China. Sepanjang kerjayanya, beliau terlibat dalam pembangunan roket kaji cuaca, roket pelancar, satelit boleh pulih serta perancangan jangka panjang untuk penerbangan angkasa berawak dan infrastruktur angkasa. Beliau meninggal dunia di Beijing pada 12 Ogos 2026 akibat sakit, pada usia 105 tahun.

Dari Kunming ke dunia kejuruteraan

Wang dilahirkan di Kunming, wilayah Yunnan, pada Julai 1921. Ketika China berdepan pergolakan perang, beliau melanjutkan pengajian dalam bidang kejuruteraan mekanikal di Universiti Bersekutu Barat Daya Kebangsaan, sebuah institusi yang terkenal dengan latihan akademik dan kejuruteraan yang kukuh pada zaman tersebut.

Selepas tamat pengajian, beliau bekerja di Yunnan sebelum pergi ke Amerika Syarikat untuk melanjutkan pengajian di Virginia Polytechnic Institute. Di sana, beliau mengkhusus dalam kuasa dan bahan api serta memperoleh ijazah sarjana.

Walaupun berpeluang meneruskan pengajian ke peringkat doktor falsafah, Wang memilih untuk pulang ke China sekitar 1949 hingga 1950 bersama sekumpulan pelajar China di luar negara. Beliau kemudiannya mengajar di beberapa institusi pengajian tinggi, termasuk Institut Teknologi Dalian dan Universiti Jiaotong Shanghai.

Pada 1958, beliau dipindahkan ke sebuah institusi penyelidikan berkaitan Akademi Sains China di Shanghai untuk mengetuai kerja teknikal pembangunan roket kaji cuaca. Perpindahan itu mengubah hala kerjayanya dan membawanya ke tengah-tengah usaha membina industri angkasa China yang ketika itu masih di peringkat awal.

Membina roket dalam keadaan serba kekurangan

Apabila Wang mengambil alih projek roket kaji cuaca, pasukannya kecil dan pengalaman, peralatan, bahan serta asas perindustrian tempatan amat terhad. Namun, pasukannya berjaya membangunkan T-7M, roket kaji cuaca bahan api cecair pertama China, yang dilancarkan dengan berjaya pada 1960.

Roket kaji cuaca tidak direka untuk menghantar muatan ke orbit. Sebaliknya, ia membawa instrumen ke altitud tinggi bagi mengkaji atmosfera dan persekitaran angkasa. Pada masa yang sama, projek seperti ini memberikan pengalaman kejuruteraan penting dalam bidang enjin, struktur, panduan dan pengurusan pelancaran—kemahiran yang kemudiannya membantu pembangunan peluru berpandu serta roket pelancar.

Menurut laporan berkaitan, Wang mengetuai atau menyertai pembangunan 12 daripada 18 model roket kaji cuaca terawal China. Beliau kemudian menyifatkan kejayaan T-7M sebagai titik permulaan paling penting dalam kerjaya angkasanya.

Long March 1 dan satelit Dongfanghong-1

Berdasarkan pengalaman daripada pembangunan roket kaji cuaca dan teknologi berkaitan, Wang merangka pelan teknikal keseluruhan untuk Long March 1 serta mengetuai kerja pembangunan peringkat prototaip awal roket berkenaan.

Pada 24 April 1970, Long March 1 berjaya melakukan penerbangan sulung dan menghantar satelit bumi buatan pertama China, Dongfanghong-1, ke orbit.

Pelancaran itu menandakan China telah membina keupayaan sendiri untuk menghantar satelit ke angkasa. Dari sudut perkembangan teknologi, roket kaji cuaca berfungsi sebagai platform ujian, manakala Long March 1 menukar pengalaman tersebut kepada keupayaan pelancaran orbit. Sumbangan Wang terletak pada penglibatannya dalam rangkaian kejuruteraan yang menghubungkan kedua-dua peringkat itu.

Satelit boleh pulih: bukan sekadar menghantar, tetapi membawa pulang

Wang juga merupakan ketua pereka satelit tinjau pertama China yang boleh pulih. Selepas melalui banyak ujian, pengiraan dan penyelarasan sistem, satelit itu berjaya dilancarkan serta dipulihkan di Guizhou pada 1975.

Teknologi satelit boleh pulih lebih rumit daripada sekadar menghantar kapal angkasa ke orbit. Satelit perlu memasuki semula atmosfera dengan tepat selepas misi, menahan suhu tinggi dan daya nyahpecutan, sebelum akhirnya dapat dikesan serta diambil semula di bumi.

Selepas menguasai teknologi tersebut, China menjadi negara ketiga di dunia yang berjaya melaksanakan pemulangan satelit. Wang terus terlibat dalam penyelidikan dan reka bentuk model satelit boleh pulih yang berikutnya. Sumber rasmi turut mengiktiraf beliau sebagai antara tokoh yang membantu membangunkan bidang teknologi roket tanpa panduan dan teknologi pemulihan angkasa di China.

Pendekatan praktikal terhadap penerbangan angkasa berawak

Memasuki dekad 1980-an, Wang mengambil bahagian dalam perbincangan dan perancangan laluan pembangunan penerbangan angkasa berawak China. Beliau tidak mengutamakan reka bentuk paling kompleks semata-mata, sebaliknya menilai kemampuan ekonomi, asas perindustrian dan tahap teknologi negara pada ketika itu.

Atas pertimbangan tersebut, beliau menyokong penggunaan kapal angkasa berawak yang tidak boleh diguna semula sebagai langkah awal, berbanding sistem boleh guna semula ala pesawat ulang-alik yang memerlukan kos dan tahap teknologi lebih tinggi.

Pendekatan ini mencerminkan falsafah kejuruteraan Wang: matlamat jangka panjang memang penting, tetapi pilihan teknologi perlu mengambil kira kebolehlaksanaan, kos dan keupayaan untuk membina sistem secara berterusan.

“Mencari kebenaran berdasarkan fakta”

Wang menekankan prinsip “mencari kebenaran berdasarkan fakta”. Pada pandangannya, keputusan teknikal perlu mematuhi hukum objektif dan hasil pengiraan serta ujian, bukannya sekadar mengikut pendapat majoriti.

Beliau turut berpendapat bahawa pandangan minoriti boleh jadi benar jika disokong bukti dan penaakulan yang kukuh. Prinsip ini amat penting dalam kejuruteraan angkasa, kerana sistem roket dan satelit melibatkan banyak pemboleh ubah yang saling berkait. Keputusan akhirnya perlu diuji melalui pengiraan, eksperimen dan prestasi sebenar—bukan ditentukan oleh jumlah suara.

Masih memikirkan arah baharu pada usia lanjut

Wang tidak berhenti menyumbang selepas projek-projek awal angkasa China berjaya. Pada usia 80 tahun, beliau menjadi ketua pereka Program Double Star China–Eropah, yang mengkaji magnetosfera bumi.

Ketika berusia lebih 90 tahun, beliau terus menggalakkan penyelidikan mengenai tenaga solar berasaskan angkasa. Pada usia 95 tahun pula, beliau meneliti cara teknologi internet boleh digabungkan dengan program angkasa.

Laporan berkaitan turut menggambarkan Wang sebagai antara penyokong awal idea “infrastruktur angkasa”—iaitu pandangan bahawa sistem angkasa bukan sekadar peralatan untuk satu misi, tetapi boleh berkembang menjadi rangkaian yang menyokong komunikasi, perkhidmatan dan keperluan masyarakat dalam jangka panjang.

Pendekatan itu selari dengan pendirian beliau bahawa program angkasa tidak sepatutnya hanya menjadi lambang kehebatan teknologi. Ia juga perlu mempunyai kegunaan nyata, dirancang sebagai satu sistem dan dibangunkan dengan mengambil kira kemampanan ekonomi.

Pengiktirafan dan legasi

Wang dipilih sebagai ahli akademik Akademi Sains China pada 1993. Pada 1999, beliau menerima Pingat Jasa “Dua Bom, Satu Satelit”, sebagai pengiktirafan terhadap sumbangan pentingnya kepada pembangunan awal peluru berpandu balistik, senjata nuklear dan satelit China.

Kedudukan sejarah Wang tidak boleh dinilai hanya melalui satu roket atau satu pelancaran. Beliau terlibat dalam pembangunan roket kaji cuaca generasi pertama China, merangka pelan teknikal Long March 1, menjadi ketua pereka satelit boleh pulih pertama dan menyumbang kepada perancangan penerbangan angkasa berawak serta sistem angkasa baharu.

Warisan beliau merangkumi kejayaan simbolik Dongfanghong-1 mencapai orbit, penguasaan teknologi pemulangan satelit, pembinaan bidang kejuruteraan angkasa serta pendekatan perancangan yang berasaskan bukti dan keadaan sebenar. Wang Xiji mewakili satu generasi yang membantu membawa China daripada roket kaji cuaca asas kepada keupayaan angkasa yang lebih tersusun dan menyeluruh.