Sesi Kelima Konvensyen Cukai PBB: Teks Draf Muncul Ketika Potensi Hasil $500 Billion Memacu Jurang Utara-Selatan

Perpecahan Utama: Cukai Kasar vs. Bersih di Sumber

Perdebatan paling hangat tertumpu pada Perkara 5, yang menangani peruntukan hak cukai yang adil. Perpecahan besar antara Utara dan Selatan telah timbul .

• Negara maju menolak: UK, Perancis, Jerman, dan Itali menyatakan kebimbangan mengenai percukaian secara kasar (gross-basis taxation). Itali memihak kepada percukaian bersih (net taxation), manakala Jepun memberi amaran bahawa kadar kasar seragam boleh mengabaikan perbezaan keuntungan merentas sektor .
• Negara membangun desak keseimbangan semula: Kumpulan Afrika berhujah dengan tegas bahawa Perkara 5 mesti mengimbangkan semula hak cukai ke arah bidang kuasa sumber (pasaran) di mana aktiviti ekonomi sebenar berlaku . Negara sumber — selalunya di Selatan Global — telah lama berhujah bahawa sistem semasa secara sistematik meminggirkan mereka.
• Kedudukan India yang bernuansa: India menyokong pilihan cukai bersih sambil mendesak hak cukai negara sumber yang lebih kukuh secara keseluruhan, sejajar dengan negara membangun yang lain . Pakar cukai India melihat konvensyen ini sebagai peluang besar untuk meningkatkan kuasa percukaian India ke atas syarikat multinasional dan membendung peralihan untung .

Timbang Tara Wajib: Titik Percikan pada Hari Terakhir

Pada Hari ke-9, perunding membahaskan protokol pertikaian cukai, termasuk cara pertikaian harus dikendalikan di mana tiada perjanjian cukai terpakai dan mekanisme mana yang harus diwajibkan . Soalan timbang tara wajib adalah isu yang sentiasa menjadi batu penghalang: negara maju cenderung memihak kepada timbang tara yang mengikat untuk kepastian, manakala negara membangun sering melihatnya sebagai kekangan ke atas kuasa percukaian berdaulat mereka.

AI dan Perkhidmatan Digital: Sempadan Baharu

Perunding juga membahaskan sama ada kecerdasan buatan (AI) harus dilindungi di bawah Protokol 1 mengenai perkhidmatan rentas sempadan . Mereka membincangkan ambang hubungan (nexus) untuk yuran perkhidmatan dalam ekonomi digital, dengan beberapa negara menyatakan kebimbangan bahawa tuntutan bertindih terhadap hak cukai sumber boleh timbul di bawah peraturan nexus yang dicadangkan .

Hadiah $500 Bilion: Cukai Sepunya (Unitary Taxation)

Satu kajian bersama oleh Rangkaian Keadilan Cukai (Tax Justice Network) dan Perkhidmatan Awam Antarabangsa (Public Services International), yang dikeluarkan serentak dengan rundingan, mendapati bahawa mengenakan cukai ke atas syarikat multinasional berdasarkan di mana aktiviti ekonomi sebenar berlaku — dikenali sebagai cukai sepunya (unitary taxation) — boleh meningkatkan antara $300 bilion dan lebih $500 bilion hasil cukai korporat tambahan setiap tahun, tanpa menaikkan kadar cukai . Angka $500 bilion dilaporkan secara meluas sebagai potensi keuntungan utama .

Hujah utama laporan itu: gantikan sistem berusia seabad "bayar di mana anda kata" (pay where you say), yang membolehkan syarikat multinasional mengisytiharkan untung di mana mereka pilih (selalunya di bidang kuasa bercukai rendah), dengan model "bayar di mana anda bermain" (pay where you play) yang mengenakan cukai ke atas mereka di mana mereka benar-benar beroperasi . Sebagai konteks, $500 bilion adalah hampir 40% daripada $1.3 trilion dalam pembiayaan iklim tahunan yang dipersetujui oleh kerajaan untuk digerakkan menjelang 2035 .

Apa Yang Masih Belum Selesai

Beberapa isu kritikal masih belum selesai menjelang sesi seterusnya:

• Rangka kerja cukai kasar vs. bersih di bawah Perkara 5
• Kadar cukai kasar maksimum untuk perkhidmatan rentas sempadan
• Skop Protokol 1, termasuk sama ada perkhidmatan berasaskan AI dilindungi
• Mekanisme timbang tara wajib di bawah protokol pertikaian
• Interaksi konvensyen dan protokol baharu dengan perjanjian cukai dua hala sedia ada

Isu-isu ini akan menentukan sama ada konvensyen itu akhirnya memenuhi janjinya untuk sistem cukai global yang lebih adil dan berkesan.

Apa Seterusnya: Nairobi pada November 2026

Sesi rundingan keenam dijadualkan diadakan di Nairobi, Kenya, dari 30 November hingga 11 Disember 2026 . INC dijangka akan bermesyuarat tiga kali setahun sehingga 2027, apabila teks akhir konvensyen dan kedua-dua protokol perlu diserahkan kepada Perhimpunan Agung PBB . Sesi seterusnya akan menjadi ujian kritikal sama ada momentum dari New York boleh diterjemahkan kepada kompromi konkrit mengenai isu-isu yang paling memecahbelahkan.

Proses yang dimulakan oleh Kumpulan Afrika pada 2023 ini mewakili usaha paling bercita-cita tinggi dalam satu abad untuk menulis semula peraturan percukaian antarabangsa . Hasilnya akan menentukan sama ada kerajaan di seluruh dunia dapat menangkap ratusan bilion dolar hasil yang kini hilang akibat peralihan untung — dan sama ada hasil itu mengalir ke negara-negara di mana aktiviti ekonomi sebenar berlaku.