Strategi AI Hong Kong dalam Pendidikan: Mengapa Ia Memilih “Ajar, Bukan Haramkan”

Dunia semakin cenderung kepada sekatan

Beberapa negara telah memperkenalkan atau mencadangkan langkah yang lebih ketat:

• Australia menjadi negara pertama yang melarang kanak-kanak bawah 16 tahun menggunakan media sosial. Platform seperti TikTok, Instagram, YouTube dan Facebook terjejas, manakala syarikat yang gagal mematuhi peraturan boleh dikenakan denda sehingga A$49.5 juta . Namun, tiga bulan selepas larangan berkuat kuasa, kebanyakan remaja dilaporkan masih mengakses media sosial. Kerajaan Australia kemudian memperkenalkan langkah perundangan baharu bagi memperkukuh penguatkuasaan .
• Norway melaksanakan hampir sepenuhnya larangan AI generatif untuk murid berusia 6 hingga 13 tahun, iaitu Tahun 1 hingga Tahun 7. Pelajar berusia 14 hingga 16 tahun hanya boleh menggunakan AI di bawah pengawasan langsung guru . Norway turut melarang telefon pintar di sekolah pada 2024 dan sedang menyediakan undang-undang untuk menyekat akses media sosial bagi mereka yang berumur bawah 16 tahun .
• Sweden akan memperkenalkan larangan telefon bimbit secara mandatori di semua sekolah bermula musim luruh 2026 .
• UK telah melancarkan rundingan mengenai penggunaan media sosial oleh kanak-kanak, menjadikan sekolah secara lalai bebas telefon bimbit, serta mempertimbangkan sekatan terhadap ciri yang menyebabkan ketagihan dan keperluan pengesahan umur .
• Beberapa negara Eropah, termasuk Sweden, Finland, Norway, Denmark, Perancis dan Itali, turut mengehadkan penggunaan skrin dan kembali memberi penekanan kepada bahan pembelajaran berasaskan kertas .

Hong Kong memilih integrasi dengan kawalan

Biro Pendidikan Hong Kong mengeluarkan Blueprint for Digital Education Development in Primary and Secondary Schools pada Jun 2026. Pelan itu disertakan dua dokumen utama :

1. AI Literacy Learning Framework — kurikulum berperingkat mengikut usia untuk pendidikan AI di sekolah rendah dan menengah, meliputi pengetahuan, kemahiran serta nilai .
2. AI Teaching Guide for Schools — panduan kepada guru tentang penggunaan AI secara beretika dalam pembelajaran, pengajaran dan pentaksiran .

Antara ciri utama pendekatan Hong Kong ialah:

• Integrasi secara proaktif, bukan sekatan menyeluruh. Sekolah perlu memasukkan strategi pendidikan digital dan AI ke dalam pelan pembangunan sekolah masing-masing serta menetapkan jadual pelaksanaan yang jelas .
• Empat bidang keutamaan: melahirkan bakat yang celik digital dan mempunyai “keprihatinan kemanusiaan”, memperkukuh latihan guru, membina infrastruktur kampus pintar serta menggalakkan kerjasama antara sektor .
• Dana $2 bilion. Jumlah ini diperuntukkan daripada Quality Education Fund bagi menyokong pelaksanaan pendidikan digital .
• Panduan khusus AI generatif. Garis Panduan Teknikal dan Aplikasi AI Generatif yang dikeluarkan Digital Policy Office pada April 2025 mengesyorkan agar murid mendapatkan kelulusan terlebih dahulu sebelum menggunakan alat AI generatif, manakala guru perlu memantau penggunaannya .
• Pembangunan profesional guru. Biro Pendidikan menyediakan siri kursus latihan AI supaya guru dapat mengikuti perkembangan teknologi dan memahami aplikasinya dalam bilik darjah .
• Kurikulum AI di sekolah rendah. Satu rintis “Preliminary Study of Artificial Intelligence” telah diperkenalkan sebagai komponen dalam pendidikan sekolah rendah .

Dua falsafah yang berbeza

Mengapa pendekatan “ajar, bukan haramkan” menarik perhatian?

Pendekatan Hong Kong berasaskan andaian bahawa larangan mutlak mungkin sukar dikuatkuasakan, seperti yang ditunjukkan oleh pengalaman Australia. Dalam jangka panjang, murid mungkin lebih bersedia menghadapi risiko digital jika mereka diajar menilai maklumat, memahami batasan AI dan membuat keputusan beretika.

Kerajaan Australia sendiri telah mengambil langkah untuk memperkukuh penguatkuasaan selepas terdapat bukti bahawa kanak-kanak masih mengakses platform media sosial walaupun larangan telah dilaksanakan .

Dasar Norway juga mempunyai konteks tersendiri. Kerajaan melaporkan bahawa larangan telefon pintar pada 2024 menghasilkan kira-kira 60 peratus pengurangan kunjungan kepada pakar psikologi . Namun, larangan hampir menyeluruh terhadap AI bagi murid bawah 13 tahun dibuat sebagai tindak balas terhadap kemerosotan keputusan ujian nasional—ukuran pencapaian akademik yang tidak semestinya menggambarkan semua kemahiran yang diperlukan untuk masa depan digital .

Ray Cheung Chak-chung, anggota Curriculum Development Council, berkata pelan baharu Hong Kong bertujuan menyeragamkan pengajaran yang sebelum ini berbeza-beza antara sekolah serta mengukuhkan pemikiran kritis murid bagi mengelakkan kebergantungan berlebihan kepada AI .

Risiko yang masih perlu dipantau

Pendekatan Hong Kong bukan tanpa risiko. Tanpa penguatkuasaan yang konsisten di peringkat bilik darjah, murid masih boleh terdedah kepada kesan buruk media sosial dan AI di luar sekolah. Buat masa ini, rangka kerja Hong Kong cuba menangani isu tersebut melalui pendidikan nilai, literasi digital dan garis panduan penggunaan, bukannya melalui undang-undang larangan menyeluruh.

Ketidakpastian utama: Tiada bukti bahawa Hong Kong sedang mempertimbangkan atau merancang larangan seluruh wilayah terhadap media sosial bagi bawah 16 tahun atau telefon bimbit di sekolah. Hala tuju dasarnya jelas mengutamakan pembinaan kecekapan digital berbanding sekatan.

Jika data kesejahteraan murid berubah dengan ketara, penekanan terhadap “keprihatinan kemanusiaan” dan nilai etika mungkin membolehkan Hong Kong mengetatkan kawalan di peringkat sekolah tanpa semestinya mengikut model larangan melalui perundangan.