Ancaman Iran terhadap Eropah dan Selat Hormuz: Apa Maknanya untuk Konflik dengan AS?

Bukti terkuat menunjukkan Iran sedang memperluas strategi tekanan — melalui ancaman ketenteraan, tekanan terhadap perkapalan dan amaran kepada negara yang menyokong operasi Amerika Syarikat (AS) — bukannya telah membuat keputusan muktamad untuk membuka medan baharu di Eropah.

Bahaya itu serius, tetapi laporan yang tersedia belum membuktikan bahawa serangan ke atas Bulgaria, Cyprus, ibu negara Eropah atau kabel dasar laut telah diarahkan atau bakal berlaku dalam masa terdekat.

Apa yang Iran dilaporkan pertimbangkan di Eropah

Dua individu yang disifatkan Financial Times sebagai dekat dengan rejim Iran berkata pasukan Iran telah menilai kemungkinan menyerang aset ketenteraan AS di Eropah Tenggara, termasuk Bulgaria. Laporan itu mengaitkan senario Bulgaria dengan kelulusan Sofia untuk menggunakan pangkalan udara Bezmer bagi pesawat pengisian minyak AS. Cyprus juga dilaporkan dipertimbangkan sebagai sasaran balasan sekiranya Washington meningkatkan eskalasi.

Namun, ini ialah bukti tentang perancangan kontingensi — bukan pengesahan keputusan operasi. Maklumat itu datang daripada sumber dalaman tanpa nama, dan bahan yang tersedia tidak memberikan bukti awam tentang arahan pemilihan sasaran, penempatan peluru berpandu atau persiapan serangan. Laporan lain mengulangi akaun Financial Times yang sama tetapi tidak mengesahkannya secara bebas.

Kepentingannya mungkin bersifat politik sama besar dengan kepentingan ketenteraan. Serangan ke atas negara Eropah yang menjadi tuan rumah atau kemudahan berkaitan AS dan Britain boleh mengubah konfrontasi serantau menjadi konflik lebih luas yang melibatkan kerajaan-kerajaan Eropah.

Amaran Pengawal Revolusi Iran terhadap pangkalan AS

Pengawal Revolusi Islam Iran (IRGC) berkata mana-mana pangkalan yang digunakan untuk melancarkan serangan ke atas wilayah Iran akan menjadi “sasaran yang sah”. Pada Julai, amaran itu merujuk kepada operasi AS dari RAF Fairford di Britain, menyebabkan kerajaan British menyatakan bahawa angkatan tenteranya bersedia mempertahankan negara tersebut.

Kenyataan itu menunjukkan pendirian pencegahan yang diisytiharkan secara terbuka. Tetapi ia tidak bermakna setiap negara yang menempatkan anggota atau pesawat AS akan diserang secara automatik.

Syarat yang kelihatan jelas ialah penggunaannya dalam operasi: Tehran memberi amaran bahawa kemudahan yang menyokong serangan ke atas Iran mungkin dilayan berbeza daripada pangkalan yang sekadar menempatkan pasukan bersekutu.

Sejauh mana ancaman peluru berpandu Iran terhadap Eropah?

Iran telah menunjukkan sedikit keupayaan untuk mengancam sasaran yang jauh di luar sempadannya. Dua peluru berpandu dilaporkan dilancarkan ke arah pangkalan bersama AS–UK di Diego Garcia, kira-kira 4,000 kilometer dari Iran. Menurut laporan BBC yang memetik kenyataan kerajaan Britain, satu peluru berpandu gagal dan satu lagi dipintas.

Peristiwa itu menguatkan kebimbangan tentang jarak capaian Iran, tetapi belum membuktikan bahawa Tehran mempunyai keupayaan yang boleh dipercayai untuk melancarkan serangan tepat dan berterusan ke seluruh Eropah.

Penganalisis yang dipetik Stars and Stripes berkata hab utama AS seperti Ramstein secara teori mungkin berada dalam jarak capaian Iran, namun kebarangkalian serangan yang berjaya kekal rendah. Kedua-dua peluru berpandu dalam percubaan ke Diego Garcia itu gagal mencapai sasaran.

Penilaian paling munasabah ialah ancaman itu “nyata tetapi terhad”. Ia tidak boleh dipandang ringan, namun jarak, kebolehpercayaan peluru berpandu, keupayaan pemintasan, ketahanan aset dan akibat besar jika menyerang negara Eropah semuanya mengehadkan kemungkinan kempen peluru berpandu balistik terhadap Eropah dalam masa terdekat.

Ancaman terhadap kabel dasar laut masih belum disahkan

Beberapa laporan turut menyebut bahawa Iran mungkin mempertimbangkan serangan atau langkah paksaan terhadap kabel gentian optik dasar laut di dalam atau berhampiran Selat Hormuz. Kabel ini membawa komunikasi yang penting untuk transaksi kewangan, perkhidmatan awan dan hubungan digital antara Eropah, Asia dan negara-negara Teluk.

Bukti yang tersedia tidak mengesahkan secara bebas bahawa Tehran telah meluluskan atau melaksanakan serangan terhadap kabel. Kemungkinan itu wajar dianggap sebagai ancaman kontingensi — bukan kempen yang telah disahkan.

Namun, jika berlaku, ia akan menjadi peningkatan ketegangan yang besar kerana krisis akan merebak daripada kapal dan kemudahan ketenteraan kepada infrastruktur digital awam.

Saluran diplomasi semakin tertutup

Rangka kerja AS–Iran selama 60 hari berakhir tanpa persetujuan lebih luas. Reuters melaporkan bahawa tiada rundingan diadakan untuk melanjutkan tempoh gencatan senjata, manakala pegawai Iran berkata Washington perlu kembali kepada perjanjian sementara itu dan menetapkan jadual bagi memenuhi komitmennya.

Presiden Donald Trump kemudian berkata tiada rundingan atau perbualan dengan Iran sedang berlangsung atau dijadualkan. Laporan lain menyifatkan tarikh akhir itu telah berlalu ketika kedua-dua pihak masih buntu mengenai syarat penyelesaian jangka panjang.

Berakhirnya ruang diplomasi itu tidak membuktikan bahawa pertempuran besar-besaran pasti disambung. Tetapi satu mekanisme rasmi yang mungkin membantu mengekang eskalasi telah hilang. Keadaan ini meningkatkan risiko isyarat ketenteraan, tindakan balas dan salah perhitungan menggantikan rundingan.

Keretakan UAE–Iran menambah tekanan serantau

UAE berkata sistem pertahanan udaranya mengesan dua peluru berpandu balistik yang dilancarkan dari Iran ke arah negara itu atau perkapalan berhampiran. Satu dilaporkan jatuh di perairan wilayah UAE, manakala satu lagi jatuh di perairan antarabangsa. Iran menolak tuduhan itu sebagai tidak berasas.

Walaupun pihak yang bertanggungjawab masih dipertikaikan, tindak balas Abu Dhabi tidak dipertikaikan: UAE menggantung perdagangan, pertukaran komersial dan urus niaga kewangan dengan Iran sehingga diberitahu kelak.

Langkah itu meningkatkan pengasingan serantau Iran dan menaikkan kos bagi sebarang serangan lanjut yang menjejaskan negara-negara Teluk atau perkapalan.

Selat Hormuz menjadi saluran eskalasi paling segera

Kesan paling jelas ketika ini dirasai di laut. Reuters melaporkan trafik melalui Selat Hormuz kelihatan hampir terhenti selepas dua lagi kapal diserang. Perkhidmatan Penyelidikan Kongres AS turut menyifatkan serangan baharu Iran terhadap kapal komersial dan negara-negara serantau sebagai antara faktor yang mendorong tindakan balas AS.

Pegawai Iran dan AS mengeluarkan dakwaan bersaing tentang siapa yang mengawal laluan air itu. Seorang pegawai yang berkaitan dengan IRGC berkata selat tersebut berada di bawah pengurusan Iran, manakala Presiden Trump mendakwa AS menguasainya.

Walau apa pun dakwaan itu, pengurangan pergerakan kapal sudah menimbulkan risiko praktikal kepada penghantaran, insurans, kos pengangkutan dan pasaran tenaga — walaupun tiada pengumuman rasmi mengenai penutupan kekal selat tersebut.

Bahan yang dikaji juga belum cukup untuk mengesahkan laporan tentang serangan maut terhadap sebuah kapal kargo, termasuk nama kapal, jumlah korban atau pihak yang bertanggungjawab. Insiden itu tidak wajar dianggap sebagai fakta yang telah ditetapkan tanpa pengesahan bebas daripada pihak berkuasa maritim atau beberapa laporan yang boleh dipercayai.

Apa yang paling mungkin berlaku seterusnya?

Berdasarkan bukti yang tersedia, alat eskalasi Iran yang lebih munasabah ialah:

• mengganggu, memeriksa atau menyerang kapal komersial yang melalui Selat Hormuz;
• meningkatkan tekanan menggunakan peluru berpandu dan dron terhadap sasaran serantau berdekatan;
• mengugut pangkalan yang secara langsung menyokong serangan AS ke atas Iran;
• menggunakan tindakan balas ekonomi dan isyarat paksaan terhadap negara yang bekerjasama dengan Washington; dan
• mengancam infrastruktur kritikal, termasuk kabel dasar laut, tanpa pengesahan bahawa serangan sedemikian telah bermula.

Serangan ke atas wilayah Eropah atau infrastruktur komunikasi awam antarabangsa merupakan langkah berisiko jauh lebih tinggi berbanding tekanan berterusan di sekitar Hormuz. Ia boleh meluaskan perang secara mendadak dan mencetuskan tindak balas lebih besar daripada negara-negara Barat.

Buat masa ini, bukti yang ada menyokong kewaspadaan tinggi terhadap risiko yang nyata tetapi masih terkawal — bukan kesimpulan bahawa Iran telah memutuskan untuk menyerang Eropah.