Selat Hormuz hampir lumpuh: Mengapa kapal berhenti berlayar dan apa kesannya kepada minyak

Selat Hormuz kini hampir lumpuh dari sudut perkapalan komersial. Konflik di sekitar laluan air strategik itu menjadikan pelayaran biasa terlalu berisiko selepas beberapa kapal dagang diserang, sekatan laut Amerika Syarikat menjejaskan perkapalan berkaitan Iran dan rundingan diplomatik masih buntu.

Akibatnya, sebahagian kapal berhenti, berpatah balik atau memilih laluan yang memerlukan langkah keselamatan luar biasa. Pada peringkat awal peningkatan konflik, Kpler merekodkan hanya sembilan lintasan dalam satu hari dan tiga pada hari berikutnya. Beberapa kapal turut berhenti atau membuat pusingan U.

Angka Kpler menunjukkan kejatuhan trafik yang luar biasa

Gambaran paling jelas muncul pada hujung minggu lalu. Kpler merekodkan lima kapal komoditi memasuki Selat Hormuz pada Sabtu, manakala tiada lintasan didaftarkan pada Ahad. Sebagai perbandingan, 31 lintasan direkodkan pada hujung minggu sebelumnya.

Pergerakan yang masih berlaku pada Sabtu juga bukan sesuatu yang biasa. Antaranya ialah sebuah kapal pengangkut minyak mentah gergasi, atau VLCC, yang tidak membawa muatan dan mematikan sistem pengenalan automatiknya (AIS). Sebuah lagi kapal pengangkut gas gergasi berbendera India pula menggunakan laluan Iran.

Namun, angka “tiada lintasan” tidak semestinya bermaksud tiada satu pun kapal menyeberang pada Ahad. Sistem AIS boleh dimatikan, manakala sesetengah lintasan mungkin hanya direkodkan kemudian atau tidak dapat dikesan. Bloomberg sebelum ini melaporkan bahawa kesemua enam kapal komoditi yang dikenal pasti melintasi selat pada satu Ahad telah mematikan transponder mereka.

Kesimpulan yang lebih berhati-hati ialah trafik komersial yang dapat dilihat telah merosot dengan ketara, sementara jumlah sebenar lintasan sukar diukur secara masa nyata.

Mengapa kapal menjauhi Selat Hormuz?

Masalahnya bukan sekadar kesesakan. Ia merupakan gabungan ancaman fizikal, kawalan ketenteraan dan ketidakpastian tentang laluan yang masih selamat.

ADNOC, syarikat minyak milik kerajaan Emiriah Arab Bersatu, berkata 15 kapalnya telah diserang peluru berpandu dan dron ketika melalui Selat Hormuz sejak konflik bermula, termasuk tiga serangan dalam tempoh seminggu. Syarikat itu berkata serangan berkenaan mengorbankan seorang anak kapal dan mencederakan 20 yang lain.

Laporan mengenai insiden terbaharu berbeza dari segi jumlah tepat dan pihak yang bertanggungjawab. Emiriah Arab Bersatu menuduh Iran menyerang dua kapal yang berkaitan dengan ADNOC, manakala ADNOC secara berasingan mengesahkan bahawa kapalnya telah diserang.

Satu lagi serangan yang dilaporkan turut meningkatkan kebimbangan terhadap infrastruktur tenaga di luar selat. Houthi yang bersekutu dengan Iran mendakwa mereka menyerang loji penapisan Saudi Aramco di Jazan. Menurut laporan yang dipetik Reuters, operasi menghidupkan semula loji itu ditangguhkan sehingga 30 Ogos. Oleh sebab serangan itu dikaitkan dalam laporan yang dibekalkan dengan kumpulan yang bersekutu dengan Iran, ia wajar dianggap sebagai dakwaan serangan dan bukan bukti muktamad pihak yang bertanggungjawab.

Bagi pemilik kapal dan anak kapal, pengiraan risiko kini berubah secara mendadak. Data Kpler sebelum ini menunjukkan beberapa kapal berpatah balik dari pelabuhan pemuatan di Teluk selepas menerima amaran bahawa pelayaran tidak dibenarkan. Kapal lain pula berhenti berhampiran Teluk Oman selepas keluar melalui laluan Iran.

Harga minyak meningkat, tetapi pasaran belum menjangka penutupan penuh

Harga minyak bertindak balas segera terhadap gabungan serangan ke atas kapal tangki, kerosakan loji penapisan dan ketidakpastian tentang pembukaan semula laluan. Pada 9 Ogos, minyak mentah Brent ditutup 4.99% lebih tinggi pada AS$87.72 setong, manakala West Texas Intermediate (WTI) Amerika Syarikat meningkat 5.05% kepada AS$82.13.

Namun, momentum harga kemudiannya berkurangan. Pada 17 Ogos, Brent hampir tidak berubah dalam dagangan awal pada AS$88.72, manakala WTI susut sedikit kepada AS$82.35. Ini berlaku walaupun data hujung minggu menunjukkan hampir tiada pergerakan kapal yang dapat dilihat dan rundingan masih belum mencapai penyelesaian.

Kestabilan relatif itu tidak bermakna risiko bekalan telah hilang. Sebaliknya, pedagang sedang menimbang beberapa kemungkinan: sebahagian minyak mungkin masih bergerak, inventori boleh menyerap gangguan singkat dan sebahagian premium risiko geopolitik mungkin sudah diambil kira dalam harga.

Gangguan yang lebih lama, atau serangan tambahan terhadap kapal dan kemudahan tenaga, boleh mencetuskan lonjakan harga baharu.

Mengapa Selat Hormuz penting kepada dunia?

Selat Hormuz ialah laluan penting untuk eksport tenaga dari negara-negara Teluk. Analisis Federal Reserve Bank of Dallas menganggarkan bahawa penutupan selat yang mengeluarkan hampir 20% bekalan minyak global daripada pasaran boleh menaikkan purata harga WTI kepada AS$98 setong. Model yang sama menganggarkan pertumbuhan keluaran dalam negara kasar (KDNK) benar global secara tahunan boleh berkurang 2.9 mata peratusan pada suku yang dimodelkan. Angka ini ialah anggaran senario, bukan ramalan khusus tentang episod semasa.

Walaupun selat itu tidak ditutup sepenuhnya, kelembapan berpanjangan tetap boleh meningkatkan kos penghantaran tenaga. Bilangan kapal yang tersedia akan berkurang, laluan mungkin menjadi lebih panjang, keperluan keselamatan bertambah dan premium insurans meningkat.

Kos tersebut kemudiannya boleh merebak kepada pengangkutan, penjanaan elektrik, pembuatan dan rantaian bekalan makanan.

Kesan itu tidak akan dirasai secara sama rata. Negara pengimport minyak lebih terdedah kepada kenaikan harga bahan api yang berpanjangan, terutama apabila pertumbuhan ekonomi mereka sudah lemah. Laporan mengenai Filipina memetik unjuran BMI yang menurunkan ramalan pertumbuhan KDNK negara itu bagi 2026 kepada 3.9%, iaitu kira-kira 1.3 mata peratusan lebih rendah.

Analisis berasingan oleh MUFG menganggarkan bahawa setiap kenaikan AS$10 setong harga minyak boleh mengurangkan pertumbuhan KDNK Filipina sekitar 0.2 mata peratusan dan meningkatkan inflasi kira-kira 0.6 mata peratusan. Namun, angka itu ialah hasil model dan bukan kesan yang telah diperhatikan secara langsung.

Tempoh gangguan lebih penting daripada angka sehari

Catatan lima lintasan pada Sabtu dan sifar pada Ahad ialah amaran tentang betapa sukarnya laluan air itu digunakan dalam keadaan semasa. Ia bukan ukuran tepat bagi semua aliran minyak. Kpler juga pernah merekodkan tempoh apabila trafik pulih sebahagian, termasuk hari-hari ketika kapal tangki dan kapal pengangkut LNG melintasi selat selepas terdapat dakwaan bahawa laluan itu telah ditutup.

Sebab itu, tempoh gangguan lebih penting daripada jumlah lintasan pada mana-mana satu hari. Gangguan singkat mungkin boleh diuruskan melalui penggunaan inventori, pengalihan laluan dan lintasan terhad. Sebaliknya, sekatan berpanjangan atau serangan yang berterusan akan memberi tekanan lebih besar terhadap bekalan minyak mentah dan gas, kos perkapalan serta jangkaan inflasi.

Buat masa ini, bukti yang ada menyokong kesimpulan berhati-hati: trafik di Selat Hormuz tidak semestinya benar-benar sifar, tetapi perkapalan komersial biasa hampir lumpuh. Selagi keadaan keselamatan tidak bertambah baik dan tiada persetujuan pembukaan semula yang boleh dipercayai, jumlah kapal, aktiviti AIS dan harga minyak akan menjadi petunjuk utama sama ada gangguan itu sedang reda atau berubah menjadi kejutan ekonomi yang lebih meluas.