7 daripada 9 Had Planet Bumi Sudah Dilanggar, Tekanan Kini Pada Paras Rekod

Laporan Planetary Health Check 2026 oleh Planetary Boundaries Science Lab di Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK) mendapati manusia kini telah melangkaui tujuh daripada sembilan had planet. Lebih membimbangkan, tekanan terhadap ketujuh-tujuh had yang telah dilanggar itu berada pada paras tertinggi yang pernah direkodkan sejak rangka kerja ini diperkenalkan pada 2009. 1412

Had planet ialah rangka kerja saintifik untuk menilai sama ada proses penting sistem Bumi masih berada dalam ruang operasi selamat bagi manusia dan kehidupan lain. Pelanggaran had ini bukan bermaksud setiap perubahan sudah tidak boleh dipulihkan, atau satu ambang tertentu pasti mencetuskan bencana tunggal. Namun, ia menunjukkan petunjuk saintifik sedang bergerak semakin jauh ke kawasan berisiko. 412

Tujuh had yang sudah melepasi ruang selamat

Penilaian 2026 mengenal pasti tujuh had berikut sebagai telah dilanggar:

• Perubahan iklim
• Keutuhan biosfera — kepelbagaian, kesihatan dan fungsi ekosistem
• Perubahan sistem daratan — termasuk penukaran kawasan semula jadi kepada kegunaan lain
• Perubahan air tawar
• Aliran biogeokimia — gangguan terhadap kitaran nitrogen dan fosforus
• Entiti baharu — bahan dan material buatan manusia seperti plastik serta pencemar yang sukar terurai
• Pengasidan lautan 456

Pengasidan lautan ialah had paling baharu memasuki zon bahaya, selepas melanggar ambangnya pada 2025. 425

Dua had yang masih berada dalam lingkungan selamat pada peringkat global ialah penipisan ozon stratosfera dan beban aerosol atmosfera. Namun, status global bagi aerosol tidak bererti tiada kesan di peringkat setempat; pencemaran zarahan di udara masih boleh membawa risiko besar kepada kesihatan dan iklim di sesuatu rantau. 19

Gelombang haba, banjir dan kebakaran menunjukkan tekanan yang bertindih

PIK mengaitkan penilaian ini dengan tahun yang menyaksikan haba laut pada paras rekod, kemarau, banjir, kebakaran hutan dan haba melampau. Setiap kejadian tidak boleh diringkaskan kepada satu punca sahaja, tetapi keseluruhannya menggambarkan sistem Bumi yang semakin tertekan. 4

Inti penting rangka kerja had planet ialah tekanan ini saling memperkuat. Pemanasan boleh memburukkan keadaan haba, kemarau dan kebakaran; kemerosotan tanah serta kehilangan ekosistem boleh mengganggu kitaran air dan karbon; manakala pelepasan karbon dioksida (CO2) bukan sahaja memanaskan Bumi, malah menyumbang kepada pengasidan lautan. 146

Di laut, pemanasan dan pengasidan boleh menindih tekanan terhadap hidupan marin. Pemutihan karang ialah contoh yang jelas: tekanan haba berulang boleh melemahkan keupayaan ekosistem untuk pulih, terutama apabila gangguan baharu datang sebelum terumbu sempat membina semula daya tahan.

Mengapa penyerap karbon yang melemah menyukarkan sasaran sifar bersih

Ekosistem daratan dan lautan menyerap sebahagian besar CO2 yang dilepaskan manusia ke atmosfera. Satu laporan sintesis PIK menyatakan bahawa lebih separuh pelepasan daripada pembakaran bahan api fosil dan perubahan guna tanah disingkirkan oleh penyerap karbon di daratan dan lautan. Namun, bahagian yang diserap itu telah menurun sepanjang 50 tahun lalu dan mungkin terus susut dalam senario pelepasan tinggi. 17

Haba serta kemarau boleh mengurangkan produktiviti ekosistem, manakala kebakaran melepaskan karbon yang tersimpan dalam tumbuhan dan tanah. Jika hutan, tanah dan tanah lembap menyerap kurang karbon—atau di sesetengah kawasan berubah menjadi sumber pelepasan bersih—lebih banyak CO2 akan kekal di atmosfera.

Ini penting bagi rancangan sifar bersih (net zero), yang lazimnya mengandaikan penyerap semula jadi dapat membantu mengimbangi baki pelepasan yang sukar dielakkan. Jika penyerap ini semakin lemah, jurang yang perlu ditutup menjadi lebih besar: pelepasan langsung perlu dikurangkan dengan lebih pantas dan penyingkiran karbon yang tahan lama perlu ditambah. PIK turut memberi amaran bahawa perubahan iklim sedang melemahkan keupayaan hutan, tanah dan lautan untuk bertindak sebagai penyerap karbon, sekali gus boleh menjejaskan sasaran iklim. 1723

Risiko perubahan besar yang berpanjangan semakin meningkat

Mesej utama laporan bukan sekadar tujuh petunjuk alam sekitar merosot secara berasingan. Petunjuk tersebut menerangkan proses sistem Bumi yang saling berkait.

Perubahan iklim dan keutuhan biosfera amat penting kerana perubahan pada salah satu daripadanya boleh mengubah keadaan sistem Bumi dengan lebih meluas. Penukaran guna tanah boleh serentak menjejaskan biodiversiti, simpanan karbon dan pengawalseliaan air. Gangguan kitaran nutrien pula boleh merosakkan ekosistem air tawar serta pesisir pantai, manakala pencemaran menambah tekanan terhadap organisma dan sistem yang menyokong kehidupan. 48

Apabila daya tahan sistem merosot, risiko perubahan berskala besar yang berterusan dan sukar dipulihkan dalam skala masa manusia turut meningkat. Justeru, tujuh pelanggaran ini dilihat sebagai amaran sistemik: kemerosotan berterusan boleh menggugat keadaan yang menyokong masyarakat manusia dan ekosistem. 1214

Masih ada ruang untuk mengubah haluan

Walaupun penemuannya serius, Planetary Health Check tidak menyifatkan kemerosotan ini sebagai sesuatu yang tidak dapat dielakkan. Tekanan tersebut berpunca daripada kegiatan manusia dan boleh dikurangkan melalui tindakan bersama—terutamanya pengurangan pelepasan dengan pantas, di samping usaha melindungi serta memulihkan ekosistem dan penyerap karbon semula jadi. 417

Tingkap masa semakin sempit. Namun, kesimpulan laporan ini tetap menekankan keupayaan untuk bertindak: menangani iklim, tanah, air, biodiversiti, penggunaan nutrien dan pencemaran secara serentak lebih berpotensi mengukuhkan daya tahan Bumi berbanding menangani setiap krisis secara terpisah. 424