IAEA Sahkan Program Nuklear Rahsia Era Assad di Deir al-Zor

Agensi Tenaga Atom Antarabangsa (IAEA), badan pemantau nuklear Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, menyatakan ia telah menyelesaikan persoalan perlindungan yang berlarutan mengenai program nuklear Syria yang tidak diisytiharkan ketika pemerintahan Bashar al-Assad. Tumpuan utama program itu ialah sebuah reaktor yang sedang dibina di Deir al-Zor dan hampir siap sebelum dimusnahkan Israel dalam serangan udara pada 2007.

Ketua Pengarah IAEA Rafael Grossi berkata konfigurasi reaktor itu berpotensi menghasilkan bahan fisil—bahan yang boleh digunakan dalam senjata nuklear—dengan cepat. Namun, dapatan itu bukan bukti bahawa Syria pernah menghasilkan bahan untuk bom nuklear atau memiliki senjata nuklear. 151

Apa yang disahkan IAEA

IAEA mendapati pihak berkuasa Syria terdahulu gagal mengisytiharkan bahan, kemudahan dan aktiviti nuklear seperti yang diwajibkan di bawah perjanjian perlindungan negara itu berkaitan Perjanjian Non-Proliferasi Nuklear (NPT). Aktiviti yang sebelum ini tidak diisytiharkan merangkumi:

• reaktor nuklear yang sedang dibina di Deir al-Zor;
• loji fabrikasi bahan api yang menghasilkan bahan api reaktor; dan
• sebuah lokasi penyimpanan bahan api nuklear, sisa uranium dan sisa buangan. 71

Reaktor yang direka untuk menghasilkan bahan fisil secara cekap boleh mempunyai kaitan dengan program senjata. Penilaian Grossi menyentuh keupayaan berpotensi reaktor tersebut, bukannya keputusan bahawa Syria berjaya menghasilkan bahan senjata atau memasang bom. 15

Reaktor musnah sebelum siap

Israel menyerang kemudahan Deir al-Zor pada September 2007 ketika reaktor itu dilaporkan hampir siap. IAEA sekali lagi mengesahkan penemuan terdahulunya bahawa tapak yang dibom itu ialah reaktor nuklear yang sedang dalam pembinaan. 151

Dapatan baharu ini memperincikan fail yang tidak selesai selama bertahun-tahun: reaktor tersebut bukan projek terpencil. Ia dikaitkan dengan pengeluaran bahan api serta aktiviti penyimpanan yang tidak dilaporkan oleh pihak berkuasa Syria kepada IAEA. 712

Kira-kira 73 tan uranium tidak diisytiharkan

Antara hasil utama siasatan semula ialah pengesahan kira-kira 73 tan metrik uranium semula jadi dalam bentuk logam di sebuah lokasi yang sebelum ini tidak didedahkan. Laporan mengenai dapatan IAEA menyebut sekitar 55 tan daripadanya ialah rod bahan api. 12

Uranium semula jadi tidak sama dengan uranium gred senjata. Namun begitu, ia tetap bahan nuklear yang dikawal, dan kegagalan mengisytiharkannya merupakan isu pematuhan perlindungan. IAEA berkata bahan itu sedang diletakkan di bawah aturan pengawalan, pengawasan dan perlindungan rutin agensi tersebut. 12

Mengapa siasatan dapat dimajukan sekarang

Siasatan bergerak ke hadapan selepas pihak berkuasa Syria pasca-Assad memberikan maklumat tambahan dan akses kepada IAEA. Pemeriksa kembali ke Deir al-Zor buat kali pertama sejak 2008, memerhati kerja penggalian yang dijalankan dengan penyelarasan pihak Syria, serta melawat lokasi tidak diisytiharkan yang mengandungi uranium semula jadi. 103

Menurut agensi itu, maklumat dan akses yang diperlukan membolehkan IAEA menjelaskan serta menyelesaikan isu perlindungan tertunggak yang sebelum ini dilaporkan kepada Lembaga Gabenornya. 1

Fail perlindungan selesai, pemantauan masih diteruskan

Penyelesaian persoalan perlindungan tidak bermakna bahan yang ditemui terlepas daripada pengawasan antarabangsa. Tugas segera IAEA ialah mengesahkan, merekodkan dan memantau uranium yang tidak diisytiharkan itu di bawah aturan perlindungan. 13

Kesimpulan utamanya jelas: IAEA telah menetapkan bahawa Syria era Assad tidak mengisytiharkan projek reaktor dan aktiviti nuklear berkaitan seperti yang diwajibkan. Namun, dapatan awam setakat ini tidak membuktikan Syria menghasilkan senjata nuklear, dan juga tidak menutup setiap persoalan sejarah tentang program tersebut. 151